CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan về nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Tại hội nghị giáo dục người lớn lần thứ I tổ chức tại ELsimor- Đan Mạch (1949), GDTX được cả thế giới quan tâm.Từ đó đến nay, trên thế giới đã tổ chức nhiều hội nghị về GDTX nhằm đánh giá tình hình, chỉ ra xu thế phát triển và những vấn đề đặt ra cho GDTX trên phạm vi toàn cầu. Sự phát triển như vũ bão của KHCN vào giữa thế kỷ XX, với lượng tri thức mới của nhân loại ngày càng nhiều thì nhà trường không thể giữ vai trò độc tôn trong việc giáo dục thế hệ trẻ cũng như việc cung cấp hết cho người học những tri thức mới của nhân loại.
Nhiều nhà nghiên cứu giáo dục khi phân tích vai trò của nhà trường đã nhận thấy những hạn chế mà nhà trường không thể khắc phục được như: vấn đề khủng hoảng giáo dục, sự hạn chế và bó hẹp của giáo dục, sự áp đặt và trấn áp trong quá trình dạy học, không áp dụng và cập nhật các kiến thức đã học vào cuộc sống và đặc biệt là không tạo cho mọi người có thể có cơ hội tiếp tục học tập, học thường xuyên, học liên tục, học suốt đời. Qua nghiên cứu các nhà nghiên cứu giáo dục đã chỉ ra rằng giáo dục không chính quy là giải pháp tốt nhất để giải quyết những hạn chế và bất cập đó. Năm 1997, Hội nghị lần thứ V tổ chức tại Hamburg- Cộng hòa liên bang Đức đã đưa ra bản tuyên bố nêu lên tầm quan trọng đặc biệt của giáo dục người lớn và học tập của người lớn đối với sự phát triển của mỗi quốc gia cũng như toàn thế giới, khảng định tính cấp thiết của việc học tập trong cộng đồng, học ở mọi nơi, học mọi lúc. Ở Việt Nam Ở nước ta, khi nước nhà độc lập, nhất là từ khi tiến hành đổi mới.
Đảng, Nhà nước và Chính phủ luôn có nhiều chủ trương, chính sách để phát triển hệ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thống GDTX, nhằm tạo điều kiện cho mọi người được học tập, học thường xuyên, học suốt đời, hướng tới xây dựng xã hội học tập. Nghị quyết trung ương 2, khóa VII, chủ trương thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục “Tạo điều kiện để ai cũng được học hành”; “Mọi người đi học, học suốt đời”. Luật giáo dục sửa đổi bổ sung năm 2005 khẳng định: “hệ thống giáo dục quốc dân gồm giáo dục chính quy và GDTX. GDTX giúp mọi người vừa làm vừa học, học liên tục, học suốt đời…”.
“Nhà nước có chính sách phát triển GDTX, thực hiện giáo dục cho mọi người, xây dựng xã hội học tập”. Nhận thức được tầm quan trọng của GDTX Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã có nhiều Chỉ thị, Nghị quyết, Quyết định, Thông tư và đã đưa vào Luật giáo dục năm 2005. Quản lý HĐDH tại các TTGDTX ở nước ta đã và đang được các nhà nghiên cứu quan tâm, vì HĐDH ở các TTGDTX rất đa dạng và phong phú, các biện pháp quản lý do vậy phải linh hoạt, mềm dẻo phù hợp với thực tế tại cơ sở. Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về GDTX.
Có thể kể tới các công trình nghiên cứu của Viện khoa học giáo dục Việt Nam; các đề tài khoa học của Vụ GDTX - Bộ GD&ĐT. Một số luận văn Thạc sĩ cũng đã đề cập đến hoạt động của TTGDTX như: Đỗ Thành Trung đề tài “ Một số giải pháp quản lý phát triển giáo dục không chính quy”; Phan Minh Khoa đề tài “Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở TTGDTX Quận Tân Bình - Thành phố Hồ Chí Minh” (2006). Nhưng trên địa bàn Ba Vì, Thành phố Hà Nội, ở TTGDTX chương trình cấp THPT thực hiện hai loại hình là GDTX cấp THPT và THPT thí điểm thì chưa có ai nghiên cứu, việc hiểu về quản lý HĐDH còn chư đầy đủ, thiên lệch hay mang tính tự phát, thiếu căn cứ nên hiệu quả chưa cao nhất là trong bối cảnh hiện nay. Đây là những vấn đề cần bổ sung mà tác giả muốn đề cập đến trong luận văn.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1. Quản lý Quản lý là một thuộc tính gắn liền với xã hội ở một giai đoạn phát triển của nó. Thuộc tính này bắt nguồn từ bản chất hệ thống xã hội.
Từ lao động tập thể, lao động xã hội của con người, nhằm duy trì sự tồn tại của mình con người phải lao động chung, kết hợp lại thành tập thể, đòi hỏi phải có sự tổ chức, phải có sự phân công và hợp tác nhằm thực hiện mục tiêu chung đã định trong lao động tức là phải có sự quản lý. Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về quản lý: * Theo từ điển tiếng Việt thì quản lý là “hoạt động của con người tác động vào tập thể hoặc người khác để phối hợp điều chỉnh phân công thực hiện mục tiêu chung”. Quản lý là hoạt động bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động nhằm đạt hiệu quả nhiều hơn, năng suất cao hơn trong công việc. * Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý về các mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế … bằng một hệ thống các luật lệ, chính sách, nguyên tắc, phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng.
* Quản lý là thiết kế, duy trì một môi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành các nhiệm vụ và mục tiêu đã định. * Quản lý là quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quả lý nhằm đạt mục tiêu chung. Như vậy các định nghĩa về quản lý đều hướng tới hiệu quả của công tác quản lý, phụ thuộc vào yếu tố; chủ thể quản lý, khách thể quản lý, mục đích hướng đến của công tác quản lý bằng tác động từ chủ thể đến khách thể quản lý nhờ công cụ và phương pháp quản lý. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động quản lý luôn tồn tại với tư cách là một hệ thống bao gồm chủ thể quản lý, là cá nhân hoặc tổ chức do con người cụ thể lập nên đề ra mục tiêu, dẫn dắt điều khiển các đối tượng quản lý tới mục tiêu đã định.
Từ những khái niệm trên có thể rút ra một số đặc điểm của quản lý như sau: - Quản lý là hoạt động điều khiển lao động. - Quản lý là một nghệ thuật tác động vào hệ thống - Quản lý là sự thể hiện một tổ hợp các phương pháp nhằm vận hành một hệ thống đạt mục tiêu đã đặt ra. Quá trình tác động trong quản lý được thể hiện qua sơ đồ sau: Phương pháp Quản lý Chủ thể Đối tượng Mục tiêu Khách thể quản lý quản lý Quản lý quản lý Công cụ Quản lý Sơ đồ 1. Các yếu tố quản lý giáo dục 1.
Quản lý hoạt động dạy học 1. Quản lý dạy học Quản lý dạy học là quản lý hoạt động dạy của thầy và HĐH của trò. Vì thế, quản lý HĐDH cũng là quản lý quá trình dạy học vì mục đích, nhiệm vụ dạy học được thực hiện đồng thời, thống nhất với nhau trong quá trình dạy của thầy và quá trình học của trò. Hoạt động dạy: là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình học, học sinh lĩnh hội kiến thức, qua đó hình thành và phát triển nhân cách của mình.
Người thầy là chủ thể của hoạt động dạy với nội dung dạy học theo chương trình qui định, bằng hình thức nhà trường; vai trò chủ đạo của hoạt động dạy được biểu hiện với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển học sinh học tập, giúp học sinh nắm kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ.65] 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chức năng xã hội bao trùm của hoạt động dạy là truyền thụ hệ thống kinh nghiệm của xã hội cho thế hệ trẻ. Các chức năng thành phần gồm: Định hướng; ủy thác; kích thích động viên; trợ giúp và tham vấn; tổ chức hành động học của người học; Kiểm soát; Đánh giá. Hoạt động học: là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học, dưới sự điều khiển sư phạm của người thầy; trong đó người học là chủ thể, khái niệm khoa học là đối tượng để chiếm lĩnh. Về bản chất: Học là sự tiếp thu, xử lý thông tin chủ yếu bằng các thao tác trí tuệ dựa vào vốn sinh học và vốn đạt được của cá nhân, từ đó có được tri thức, kỹ năng, thái độ mới.
Về chức năng: Học là lĩnh hội và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm khoa học của mình. Hai chức năng này thống nhất với nhau. Về nội dung: Học là toàn bộ hệ thống khái niệm của môn học, cấu trúc logic của môn học, các phương pháp đặc trưng của khoa học, ngôn ngữ của khoa học và sự vận dụng hiểu biết vào cuộc sống. Về phương pháp: Học là phương pháp nhận thức, chiếm lĩnh khái niệm khoa học phản ánh đối tượng của nhận thức, biến các hiểu biết của nhân loại thành học vấn của bản thân.
Mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học Từ những lý luận của hoạt động dạy và hoạt động học thì, dạy học là khái niệm chỉ quá trình hoạt động chung của người dạy và người học, trong đó: - Hai hoạt động dạy và học tồn tại song song và phát triển trong cùng một quá trình thống nhất, chúng bổ sung cho nhau, chế ước nhau và là đối tượng tác động chủ yếu của nhau, nhằm kích thích động lực bên trong của mỗi chủ thể để cùng phát triển; - Người dạy luôn luôn giữ vai trò chủ đạo trong việc định hướng tổ chức, điều khiển và thực hiện các hoạt động truyền thụ kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo đến người học một cách khoa học nhất; 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Người học sẽ ý thức và tổ chức quá trình tiếp thu một cách tự giác, tích cực, độc lập và sáng tạo hệ thống những kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo nhằm: hình thành năng lực, thái độ đúng đắn, tạo ra động lực cho việc học (với tư cách là chủ thể sáng tạo) và hình thành nhân cách cho bản thân [16, tr.