CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN VÈ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3 THEO TIẾP CẬN NĂNG LỤC Ở TRƯỜNG TIÉU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Dưới đây là một số công trình nghiên cứu quan trọng về việc giảng dạy và học môn Toán ở lóp 3 trong bối cảnh đối mới giáo dục, cả trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam: ”R. ’’Nguyễn Thị Hạnh (2017), trong bài viết “Thiết kế bài học đáp ứng mục tiêu tiếp cận năng lực” đà trình bày 05 bước của thiết kế một bài học trong dạy học đề tiếp cận năng lực học sinh: 1) Lựa chọn vấn đề của bài học theo yêu cầu tiếp cận 7 năng lực học sinh; 2) Lựa chọn nội dung bài dạy theo năng lực; 3) Thiêt kê các hoạt động học tập của học sinh theo tiếp cận năng lực; 4) Thiết kế các câu hởi, bài tập, các công cụ đánh giá kết quả học tập theo năng lực; 5) Điều chỉnh bài dạy sau khi dạy theo mức độ năng lực và yêu cầu tiếp cận năng lực học sinh” [15]. ”Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội (2016) với công trình “Dạy học theo định hướng hình thành và tiếp cận năng lực người học ở trường phổ thông” đà trình bày định hướng dạy học theo tiếp cận năng lực ở trường phổ thông trung học, kiểm tra đánh giá theo định hướng hình thành và tiếp cận năng lực người học” [45].
Ngoài các nghiên cứu này, còn có nhiều công trình nghiên cứu khác về cách giảng dạy môn Toán ở lớp 3 tại các trường phổ thông, thể hiện qua các tài liệu khoa học, bài báo khoa học và sách chuyên ngành. Điều này thế hiện sự quan tâm đối với việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn Toán ở lớp 3 và tiếp cận năng lực của học sinh thông qua môn học này. Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở nước ta đã có rất nhiều công trình của các tác giả như: Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyền Quốc Chí, Phạm Minh Hạc, Nguyền Cánh Toàn, Nguyền Hữu Châu, Đặng Quốc Bảo, Đặng Bá Lãm, Trần Kiêm,. Nguyễn Văn Cường - Bernd Meier (2011) Lý luận dạy học hiện đại.
Trần Khánh Đức - Trịnh Vàn Minh (2013), Nghiên cứu nhu cầu và xăy dựng mô hình đào tạo theo năng lực trong lĩnh vực giáo dục, Đề tài trọng điểm cấp ĐHQGHN, mã số QGĐT 11. Nguyễn Thu Hà (2014), Giảng dạy theo NL và đánh giá theo NL trong giáo dục: một số vấn đề lý luận cơ bản, TCKH ĐHQGHN: NCGD, tập 30, số 2 (2014). Đối với môn Toán phổ thông nói chung và môn Toán tiểu học nói riêng cũng đã có nhiều công trỉnh nghiên cứu của các tác giả đà đề cập tới việc quản lý hoạt động dạy học môn Toán để đạt kết quả giáo dục tốt nhất. Một số công trình nghiên cứu có giá trị như: Nguyễn Bá Kim (2017), Vận dụng lý luận vào thực tiền dạy học môn Toán ở phô thông', Bùi Văn Nghị (2014), Giáo dục Toán học ở trường phô thông (Tạp chí khoa học Đại học Sư Phạm Tỉnh Bắc Ninh, số 2A/2014 VN (V01.59,No); Đào Tam (2008), Tiếp cận các phương pháp dạy học không truyền thống trong dạy học Toản ở trường đại học và trường phô thông, Đỗ Đức Thái (2018), Dạy học phát triển năng lực môn Toán Tiêu học,.
8 Ở các trường Đại học cũng có một số đề tài thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề tương tự như đề tài này như: “Quản lỷ hoạt động dạy học môn Toán ở trường trung học cơ sở Thị trấn sỏc Sơn, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực học sinh” của tác giả Hoàng Thị Kim Phấn (2019) đà chỉ ra một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triền năng lực ờ trường trung học cơ sở. “Một số hiện pháp quản lỷ nhằm đôi mới phương pháp sử dụng phương tiện dạy học trong các trường Tiếu học quận Hoàng Mai - thành phố Hà Nộr của tác giả Bùi Thị Thanh (2004) đã chỉ ra biện pháp quản lý nhằm đồi mới phương pháp sử dụng phương tiện dạy học ở các trường tiều học. Các công trinh nghiên cứu kế trên đã tập trung nghiên cứu lý luận và thực tiễn về dạy học môn Toán theo tiếp cận năng lực ở các trường phổ thông nói chung và ở trường tiểu học nói riêng, làm sáng tở các vấn đề khái niệm, các thành tố của quá trình dạy học Toán, mối quan hệ giữa dạy học Toán và phát triền năng lực học sinh. Song các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở từng khối lớp cụ thể theo tiếp cận năng lực chưa nhiều.
Hiện nay chưa có công trình nào đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động dạy học môn Toán lóp 3 theo tiếp cận năng lực ở các trường tiểu học huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Vì vậy, nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán lóp 3 theo tiếp cận năng lực ở các trường tiêu học huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh”, là thực sự cần thiết, vừa có ý nghĩa lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Năng lực, tiếp cận năng lực ỉ.
Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực theo từ điển Tiếng Anh có 3 từ: Ability: năng lực theo nghĩa có khả năng cho phép cá nhân thực hiện hoạt động về thế chất và tinh thần; Capacity: năng lực theo nghĩa có khả nàng tạo ra cái gì, làm được, hiếu được, học được trong điều kiện khó khăn; Competence: năng lực theo nghĩa có khả năng thực hiện công việc [42]. 9 Từ điển môn Toán lớp 3 của Hoàng Phê định nghĩa năng lực bao gồm: a) Khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sằn có đê thực hiện một hoạt động nào đó; b) Phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một hoạt động nào đó với chất lượng cao [36]. Chương trình giáo dục phố thông nhận định: Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, tiếp cận nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thủ, niềm tin, ỷ chí. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định [7].
Các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam cũng có nhiều quan niệm khác nhau về năng lực, có thể nêu ra một số quan niệm: Tremblay Denyse (2004): Người cỏ năng lực phải biết huy động và sử dụng hiệu quả tông hợp các nguồn lực đê đối mặt với các tình huống trong cuộc Sống một cách thành công và tiến bộ [44]. Phạm Minh Hạc (1988), Năng lực lù tô họp đặc điểm tám lỷ của một người được vận hành theo một mục đích nhất định tạo ra kết quả nhất định cho một hoạt động nào đó [14]. Năng lực có thể có nhiều cách hiểu khác nhau nhưng bản chất khi nói đến năng lực ở các góc độ khoa học khác nhau, nội hàm thường bao gồm: - Năng lực là tô hợp các kiến thức, kỹ năng, thái độ kết hợp với nhau thành một hệ thống có quan hệ qua lại chặt chẽ với nhau, đảm bảo cho sự thành công ở một lĩnh vực hoạt động nhất định. - Năng lực thể hiện qua hành vi cụ thể có thể đánh giá và đo đạc được qua hành vi và hành động của con người.
- Năng lực được hình thành thông qua hoạt động của cá nhân và thông qua hoạt động đào tạo, bồi dường của các tồ chức giáo dục. - Năng lực đảm bảo cho cá nhân có khả năng hoàn thành công việc, ứng phó linh hoạt, hiệu quả trong những điều kiện mới, không quen thuộc. Với những dấu hiệu bản chất như trên trong phạm vi luận văn xác định “năng lực được hiểu là tổ hợp các kiến thức, kĩ năng, phẩm chất (thái độ) của con người, 10 đảm bảo cho con người hoàn thành có hiệu quả công việc, hoạt động mà cá nhân đang tiến hành”. Khái niệm tiếp cận năng lực Đặng Thành Hưng (2012) tác giả bài viết Năng lực và giáo dục theo tiếp cận năng lực đã phân tích cấu trúc và các thành phần của năng lực gồm các dạng nàng lực chính: Năng lực hiểu, năng lực làm và năng lực cảm.
3 dạng năng lực được phân chia thành các lĩnh vực năng lực cụ thể: Năng lực toán và logic, năng lực ngôn ngữ, năng lực khoa học, năng lực nghệ thuật, năng lực thể chất, năng lực công nghệ, năng lực công dân. Tác giả trong bài viết cũng đã khẳng định tiếp cận năng lực tạo ra những thuận lợi cho việc phát triển chương trinh dạy học, giáo dục đào tạo và xây dựng các chuẩn. Như vậy có thể xác định: Tiếp cận năng lực thực chất là những định hướng, quan điểm tiếp cận đầu ra, lấy năng lực như là một yếu tố của quá trình đánh giá, nghiên cứu, đào tạo nào đó”. Tiếp cận dựa trên nãng lực là: - Tiếp cận năng lực chú trọng vào kết quả (outcomes) đầu ra.
- Tiếp cận năng lực tạo ra những linh hoạt trong việc đạt tới những kết quả đầu ra, theo những cách thức riêng phù hợp với đặc điểm và hoàn cảnh của cá nhân. - Đào tạo theo tiếp cận năng lực cho phép cá nhân hóa việc học: trên cơ sở mô hình năng lực, người học sẽ bổ sung những thiếu hụt của cá nhân để thực hiện những nhiệm vụ cụ thế của minh. Hơn nữa, tiếp cận năng lực còn tạo khả năng cho việc xác định một cách rõ ràng những gì cần đạt được và những tiêu chuẩn cho việc đo lường các thành quả. Việc chú trọng vào kết quả đầu ra và những tiêu chuẩn đo lường khách quan (tiêu chuẩn nghề) của nhũng năng lực cần thiết để tạo ra các kết quả này là điểm được các nhà hoạch định chính sách giáo dục, đào tạo và tiếp cận nguồn nhân lực đặc biệt quan tâm nhấn mạnh.
Tác giả đã đưa ra những đặc điểm và cách tiếp cận năng lực đặc trưng của một giáo viên có năng lực qua sự phân tích qua các năng lực cụ thể trên góc độ tiếp cận năng lực giảng dạy và giáo dục. Tác giả cũng đề cập tới những chính sách quản lý cải thiện và duy trì chất lượng giáo viên ở cấp độ vĩ mô và vi mô; từ đó tác giả nhấn mạnh đến ba vấn đề quyết định đến chất lượng giáo viên là: Bản thân người giáo viên, nhà trường, môi trường chính sách bên ngoài.