Quản lý hoạt động dạy học môn Toán đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở các trường tiểu học thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định

Luận văn thạc sĩ: Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo CTGDPT 2018 ở các trường tiểu học TP Nam Định

• Tác giả: Ngô Thị Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Tính
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động dạy học môn Toán đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở các trường tiểu học thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý dạy học môn Toán theo CTGDPT 2018

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đánh dấu bước chuyển biến lớn từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực toàn diện cho người học. Trong mô hình này, môn Toán tiểu học giữ vị trí cốt lõi trong việc rèn luyện tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện. Hoạt động quản lý dạy học môn Toán không chỉ dừng lại ở việc giám sát hành chính. Nhà quản lý cần trực tiếp thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp sư phạm của đội ngũ nhà giáo. Quản lý dạy học bao gồm các khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo chuyên môn và kiểm tra đánh giá chất lượng. Người hiệu trưởng giữ vai trò kiến tạo môi trường học tập tích cực, đồng thời định hướng nội dung chương trình phù hợp với thực tế địa phương. Tại bậc tiểu học, môn Toán bao gồm các mạch kiến thức chính như Số và phép tính, Hình học và đo lường, cùng Một số yếu tố thống kê và xác suất. Việc quản lý hiệu quả sẽ bảo đảm tính kết nối chặt chẽ giữa lý thuyết toán học và ứng dụng thực tiễn đời sống.

1.1. Yêu cầu đổi mới môn Toán theo CTGDPT 2018

Chương trình môn Toán mới giảm tải nội dung hàn lâm. Mục tiêu cốt lõi chuyển sang hình thành các năng lực toán học đặc thù. Học sinh cần đạt được năng lực tư duy, năng lực mô hình hóa và năng lực giải quyết vấn đề toán học. Chương trình mới cũng chú trọng năng lực giao tiếp toán học cùng khả năng sử dụng công cụ học tập. Giáo viên phải chuyển dịch từ lối dạy truyền thụ một chiều sang tổ chức hoạt động trải nghiệm. Học sinh tiếp cận kiến thức thông qua thực hành thao tác với đồ dùng trực quan. Các bài toán gắn liền với ngữ cảnh thực tế giúp trẻ hình thành niềm say mê học tập. Việc kiểm tra đánh giá chuyển từ đo lường trí nhớ sang đánh giá sự tiến bộ.

1.2. Vai trò của cán bộ quản lý trường tiểu học

Cán bộ quản lý giữ vai trò quyết định trong việc hiện thực hóa chương trình giáo dục. Hiệu trưởng là người thiết kế kế hoạch giáo dục nhà trường phù hợp với điều kiện thực tế. Nhà quản lý phân công giảng dạy hợp lý dựa trên năng lực chuyên môn của giáo viên. Họ chỉ đạo tổ chuyên môn đổi mới phương pháp dạy học môn Toán theo định hướng phát triển phẩm chất. Bên cạnh đó, cán bộ quản lý tổ chức kiểm tra, giám sát thường xuyên để hỗ trợ chuyên môn kịp thời. Hoạt động kiểm tra nhằm tháo gỡ khó khăn cho giáo viên, không tạo áp lực tiêu cực. Người quản lý cũng chịu trách nhiệm huy động nguồn lực và trang bị đồ dùng dạy học toán đạt chuẩn.

II. Thực trạng quản lý dạy học môn Toán tiểu học tại TP Nam Định

Khảo sát thực tiễn tại các trường tiểu học thành phố Nam Định phản ánh bức tranh đa chiều trong công tác quản lý dạy học môn Toán. Thành phố Nam Định sở hữu truyền thống hiếu học và đội ngũ giáo viên có tinh thần trách nhiệm cao. Ban giám hiệu các trường như Trần Quốc Toản, Nguyễn Văn Trỗi, Kim Đồng đã nghiêm túc triển khai chương trình mới. Tuy nhiên, mức độ đáp ứng các yêu cầu dạy học môn Toán của phần lớn trường học chỉ đạt mức trung bình với điểm trung bình khoảng 2,81. Công tác chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy còn bộc lộ một số lúng túng. Đa số giáo viên vẫn ưu tiên sử dụng phương pháp vấn đáp với điểm trung bình rất cao đạt 4,54 điểm. Phương pháp giải quyết vấn đề cũng được triển khai tương đối thường xuyên ở mức 3,73 điểm. Ngược lại, các hình thức dạy học tiên tiến như mô hình hóa toán học, dạy học theo nhóm hoặc thảo luận động não vẫn chưa xuất hiện đều đặn trong các tiết dạy. Thực trạng này cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa lý thuyết đổi mới và việc áp dụng thực tế trên lớp học.

2.1. Thói quen sử dụng phương pháp dạy học truyền thống

Nhiều giáo viên tiểu học tại thành phố Nam Định có thói quen giảng dạy thiên về truyền thụ trực tiếp. Phương pháp vấn đáp được áp dụng liên tục nhằm duy trì sự tập trung của học sinh trong giờ học. Giáo viên thường xuyên đặt câu hỏi đóng thay vì thiết kế các tình huống mở. Hình thức dạy học theo dự án và phương pháp đóng vai hầu như vắng bóng trong các tiết toán lớp 1 và lớp 2. Việc tổ chức trò chơi toán học chỉ đạt điểm trung bình 2,54 do giáo viên ngại tốn thời gian tổ chức. Tâm lý sợ cháy giáo án khiến thầy cô ngần ngại trao quyền chủ động khám phá cho học sinh. Lối mòn sư phạm này làm hạn chế khả năng tự học và tính độc lập tư duy.

2.2. Khó khăn trong quản lý cơ sở vật chất và đào tạo

Công tác quản lý cơ sở vật chất phục vụ môn Toán tại nhiều trường tiểu học vẫn còn bất cập. Thiết bị dạy học số và bộ đồ dùng trực quan chưa đáp ứng đủ tỷ lệ một bộ trên một học sinh. Việc tập huấn chương trình mới đôi khi còn mang tính hình thức và thiếu các tiết thực hành chuyên sâu. Cán bộ quản lý chưa có nhiều biện pháp theo dõi sát sao sau khi giáo viên hoàn thành các khóa bồi dưỡng. Hoạt động sinh hoạt chuyên môn tại một số trường tiểu học ở Nam Định vẫn nặng về hành chính giấy tờ. Việc phân tích bài học chưa đi sâu vào việc giải quyết rào cản tâm lý của học sinh nhỏ. Áp lực sĩ số lớp đông cũng gây cản trở lớn.

III. Biện pháp quản lý dạy học môn Toán tiểu học theo CTGDPT 2018

Để khắc phục những hạn chế thực tế, nhà quản lý cần thực hiện đồng bộ các biện pháp chỉ đạo chuyên môn linh hoạt. Trước hết, hiệu trưởng cần định hướng xây dựng kế hoạch giáo dục môn Toán bám sát khung năng lực của từng khối lớp. Kế hoạch giảng dạy phải phân bổ thời gian hợp lý cho các hoạt động trải nghiệm thực hành. Cán bộ quản lý cần khuyến khích giáo viên tích hợp kiến thức toán học với các môn học khác thông qua mô hình giáo dục STEM. Bên cạnh đó, nhà trường cần tạo hành lang thông thoáng để thầy cô mạnh dạn áp dụng phương pháp dạy học theo dự án và mô hình hóa. Ban giám hiệu cần thành lập các nhóm hỗ trợ chuyên môn nhằm đồng hành cùng giáo viên trong từng tiết dạy khó. Việc luân chuyển kinh nghiệm giữa các trường điểm như tiểu học Hùng Vương, Lộc An và các trường ngoại thành sẽ thúc đẩy chất lượng đồng đều. Cơ chế khen thưởng xứng đáng cho các sáng kiến dạy học môn Toán sáng tạo sẽ tạo động lực phấn đấu mạnh mẽ cho toàn thể giáo viên.

3.1. Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học

Sinh hoạt chuyên môn cần chuyển đổi triệt để từ hình thức đánh giá xếp loại sang cùng nghiên cứu bài học. Giáo viên cùng nhau thiết kế kế hoạch bài dạy môn Toán, sau đó một người dạy thực nghiệm và cả tổ dự giờ. Trọng tâm quan sát không đặt vào giáo viên mà hướng vào hành vi học tập của học sinh. Người dự giờ ghi nhận cách học sinh tiếp thu kiến thức, những khó khăn khi thao tác hình học hay tính toán. Sau tiết dạy, tổ chuyên môn tổ chức thảo luận cởi mở để phân tích nguyên nhân học sinh chưa hiểu bài. Cán bộ quản lý định hướng giải pháp sư phạm giúp giáo viên điều chỉnh bài giảng kịp thời. Mô hình này giúp nâng cao tay nghề thực chất cho đội ngũ.

3.2. Cải tiến phương pháp kiểm tra đánh giá năng lực

Quản lý kiểm tra đánh giá đòi hỏi sự chuyển dịch từ cho điểm số sang nhận xét vì sự tiến bộ của người học. Hiệu trưởng yêu cầu giáo viên thực hiện nghiêm túc việc đánh giá thường xuyên qua quan sát hành vi và phiếu học tập. Nhà trường cần đa dạng hóa các hình thức kiểm tra môn Toán như đánh giá qua sản phẩm mô hình, nhật ký học tập hoặc bài thuyết trình ngắn. Cán bộ quản lý phải kiểm tra việc giáo viên ghi nhận xét, bảo đảm phản hồi mang tính xây dựng và khích lệ trẻ. Đánh giá định kỳ cần thiết kế ma trận đề bám sát bốn mức độ nhận thức theo định hướng năng lực. Việc đo lường chính xác giúp nhà trường điều chỉnh chiến lược dạy học.

IV. Khuyến nghị ứng dụng quản lý dạy học môn Toán tại Nam Định

Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo CTGDPT 2018 tại các trường tiểu học TP Nam Định là một quá trình cải cách mang tính chiến lược lâu dài. Thành công của việc đổi mới phụ thuộc mật thiết vào tầm nhìn và sự quyết liệt của đội ngũ cán bộ quản lý cơ sở. Các giải pháp quản lý phải được thực hiện đồng bộ từ khâu lập kế hoạch đến tổ chức kiểm tra thực tế. Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Nam Định cần tiếp tục tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng chuyên sâu về phương pháp mô hình hóa và tổ chức trò chơi toán học. Về phía nhà trường, ban giám hiệu cần chú trọng đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và số hóa học liệu toán học. Việc xây dựng môi trường văn hóa học đường tôn trọng sự sáng tạo cá nhân sẽ giải phóng tiềm năng của giáo viên. Kết quả nghiên cứu từ các trường tiểu học Nam Định cung cấp cơ sở thực tiễn giá trị cho việc nhân rộng mô hình quản lý hiệu quả sang các địa bàn lân cận. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội sẽ tạo đòn bẩy vững chắc cho học sinh.

4.1. Khuyến nghị đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo

Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Nam Định cần phát huy vai trò điều phối vĩ mô. Đơn vị cần thường xuyên khảo sát nhu cầu bồi dưỡng thực tế của giáo viên toán cấp tiểu học. Cơ quan quản lý nên tổ chức các hội thi giáo viên dạy giỏi tập trung vào việc áp dụng phương pháp giáo dục tích cực. Việc xây dựng kho học liệu số dùng chung, bao gồm video bài giảng mẫu và ngân hàng đề kiểm tra đánh giá năng lực, là yêu cầu cấp thiết. Ngoài ra, phòng giáo dục cần chỉ đạo các cụm chuyên môn tăng cường liên kết, trao đổi kinh nghiệm sư phạm định kỳ. Việc khen thưởng, động viên kịp thời các trường có sáng kiến quản lý dạy học môn Toán xuất sắc sẽ tạo động lực lan tỏa.

4.2. Khuyến nghị đối với Ban giám hiệu nhà trường

Ban giám hiệu các trường tiểu học cần chủ động trao quyền tự chủ chuyên môn cho tổ chuyên môn và giáo viên. Hiệu trưởng cần giảm tải tối đa các thủ tục hành chính, sổ sách rườm rà để giáo viên tập trung thời gian chuẩn bị bài dạy. Nhà trường cần phân bổ kinh phí hợp lý nhằm trang bị đầy đủ bộ thiết bị dạy học toán tối thiểu cho từng khối lớp. Ban giám hiệu cần đẩy mạnh việc xây dựng các phòng học bộ môn có kết nối Internet và màn hình tương tác. Việc thiết lập kênh phản hồi định kỳ giữa giáo viên, phụ huynh và học sinh về môn Toán sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề phát sinh. Sự đồng hành, lắng nghe và hỗ trợ kịp thời là chìa khóa thành công.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, ngành giáo dục Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển mình căn bản từ trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Thành phố Nam Định, với tư cách là trung tâm văn hóa và giáo dục có 22 trường tiểu học (trong đó có 15 trường đạt chuẩn quốc gia), là địa bàn tiên phong trong việc triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Môn Toán cấp tiểu học giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề, đồng thời đòi hỏi quyền tự chủ học thuật cao khi sách giáo khoa được biên soạn theo mạch kiến thức mở thay vì từng tiết học cố định.

Tuy nhiên, khảo sát thực tiễn cho thấy quá trình quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường tiểu học thành phố Nam Định gặp nhiều bất cập. Điểm trung bình đánh giá thực trạng thực hiện mục tiêu dạy học chỉ đạt 3,09 trên thang điểm 5,0, phản ánh sự lúng túng của cán bộ quản lý và giáo viên. Vấn đề nghiên cứu đặt ra là làm thế nào để chuyển đổi phương thức quản lý hành chính truyền thống sang quản trị chất lượng hiện đại, thích ứng với giai đoạn dịch bệnh và chuyển đổi số.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát đánh giá thực trạng quản lý dạy học môn Toán tại khối lớp 1 và lớp 2 ở 10 trường tiểu học đại diện, từ đó đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chu kỳ năm học 2020 - 2022. Ý nghĩa của công trình thể hiện qua việc cung cấp mô hình quản lý thực tiễn, hướng đến mục tiêu nâng điểm đánh giá mức độ đáp ứng chương trình từ mức trung bình hiện tại lên mức khá tốt (trên 4,0 điểm), tạo bước chuyển biến vững chắc cho 100% cơ sở giáo dục tiểu học tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng trên sự kết hợp giữa lý thuyết quản lý giáo dục hiện đại và lý thuyết dạy học định hướng phát triển năng lực. Bốn chức năng quản lý cốt lõi gồm lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo chuyên môn và kiểm tra đánh giá đóng vai trò là trục vận hành chính của cán bộ quản lý nhà trường.

Song song với đó, nghiên cứu vận dụng thuyết đa trí tuệ và mô hình dạy học tích cực nhằm cụ thể hóa các mục tiêu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Khung năng lực môn Toán cấp tiểu học được xác định thông qua 5 thành tố chuyên biệt: năng lực tư duy và lập luận toán học, năng lực mô hình hóa toán học, năng lực giải quyết vấn đề toán học, năng lực giao tiếp toán học, cùng năng lực sử dụng công cụ và phương tiện học toán.

Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa xuyên suốt đề tài bao gồm:

1. Hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng năng lực: Quá trình tương tác có chủ đích giữa giáo viên và học sinh nhằm kích hoạt tính tự giác, sáng tạo của người học.
2. Quản lý hoạt động dạy học môn Toán: Hệ thống tác động có kế hoạch của chủ thể quản lý đến mọi thành tố của quá trình dạy học nhằm đạt chuẩn đầu ra.
3. Kế hoạch dạy học môn Toán theo hướng mở: Bản thiết kế giáo dục trao quyền tự chủ chuyên môn cho giáo viên và nhà trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa từ năm 2020 đến tháng 7 năm 2022. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm 110 khách thể, được chia thành hai nhóm: 40 cán bộ quản lý (gồm 36 cán bộ quản lý tại các trường tiểu học và 4 chuyên viên chuyên môn thuộc Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Nam Định) và 70 giáo viên trực tiếp giảng dạy khối lớp 1, lớp 2.

Phương pháp chọn mẫu kết hợp phân tầng ngẫu nhiên và chọn mẫu mục đích tại 10 trường tiểu học đại diện trên địa bàn, bao gồm các trường: Nguyễn Văn Trỗi, Kim Đồng, Trần Phú, Lộc An, Hùng Vương, Trần Quốc Toản, Lê Quý Đôn, Trần Văn Lan, Hồ Tùng Mậu và Lộc Hoà. Việc lựa chọn này đảm bảo tính đại diện cho cả khu vực trung tâm và các phường ngoại vi đô thị.

Công cụ khảo sát là phiếu hỏi sử dụng thang đo Likert 5 mức độ chuẩn hóa (từ mức 1,0 tương ứng với kém đến mức 5,0 tương ứng với tốt). Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp toán thống kê (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, phân tích tương quan) với phỏng vấn sâu cá nhân và nghiên cứu hồ sơ chuyên môn. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm kiểm chứng tính khách quan của thực trạng, đối chiếu khoảng cách giữa nhận thức của nhà quản lý và hành vi sư phạm thực tế của giáo viên đứng lớp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại 4 phát hiện quan trọng về hoạt động dạy học và quản lý dạy học môn Toán:

Thứ nhất, mức độ thực hiện mục tiêu dạy học môn Toán chỉ đạt điểm trung bình 3,09 điểm (mức trung bình). Mục tiêu hình thành năng lực toán học đạt kết quả cao nhất với 3,39 điểm, trong khi mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực chung lại chạm mức thấp nhất là 2,94 điểm.

Thứ hai, có sự chênh lệch sâu sắc giữa các mạch kiến thức. Mạch kiến thức "Số và phép tính" đạt 3,83 điểm (mức khá), cao hơn tới 55,0% so với nội dung "Dạy học theo chủ đề tích hợp và giáo dục STEM" vốn chỉ đạt 2,47 điểm (mức yếu). Nội dung "Dạy học thực hành và trải nghiệm" cũng chỉ đạt 2,54 điểm.

Thứ ba, phương pháp dạy học chưa thoát khỏi tính truyền thống. Phương pháp vấn đáp được sử dụng nhiều nhất với điểm trung bình 4,54 điểm (mức rất thường xuyên) và giải quyết vấn đề đạt 3,73 điểm. Ngược lại, phương pháp dạy học theo dự án chỉ đạt 1,79 điểm (mức kém) và dạy học tình huống đạt 2,31 điểm.

Thứ tư, hình thức tổ chức dạy học chịu chi phối lớn từ hoàn cảnh khách quan. Dạy học toàn lớp đạt 3,93 điểm và dạy học trực tuyến đạt 3,73 điểm, trong khi dạy học trải nghiệm thực địa chỉ đạt 2,11 điểm và dạy học phân hóa theo trình độ đạt 2,37 điểm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên bắt nguồn từ bối cảnh dịch bệnh kéo dài trong giai đoạn 2020 - 2022 khiến các tiết dạy phải chuyển đổi sang hình thức trực tuyến, làm triệt tiêu không gian trải nghiệm thực tế của học sinh nhỏ tuổi. Bên cạnh đó, thói quen truyền thụ một chiều đã ăn sâu vào nếp nghĩ của một bộ phận giáo viên, dẫn đến tâm lý e ngại đổi mới khi thiết kế bài học STEM đòi hỏi nhiều công sức chuẩn bị vật liệu.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại Thành phố Hồ Chí Minh và Hải Dương trong cùng giai đoạn đổi mới, kết quả này cho thấy một mẫu số chung: giáo viên dễ dàng thích nghi với mạch số học truyền thống nhưng lúng túng rõ rệt khi tích hợp liên môn. Ý nghĩa của phát hiện này nhấn mạnh rằng nếu không có cơ chế quản lý thúc đẩy, giáo viên sẽ có xu hướng co cụm về vùng an toàn của phương pháp thuyết trình.

Dữ liệu thực trạng có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cột kép so sánh điểm đánh giá giữa cán bộ quản lý và giáo viên, cùng bảng ma trận phân phối tần số các tiêu chí đánh giá. Sự phân hóa rõ rệt trên biểu đồ minh chứng cho sự cần thiết phải can thiệp quản lý vào các khâu lập kế hoạch và bồi dưỡng chuyên môn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất hệ thống 5 giải pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán:

Một là, tổ chức quán triệt sâu sắc mục tiêu dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Ban Giám hiệu phối hợp với tổ chuyên môn tổ chức các chuyên đề tập huấn ngay trong 3 tháng đầu năm học, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% cán bộ quản lý và giáo viên khối 1, khối 2 nắm vững chuẩn đầu ra, nâng mức độ nhận thức mục tiêu từ 3,09 điểm lên trên 4,20 điểm.

Hai là, đổi mới công tác xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học linh hoạt theo hướng mở. Tổ chuyên môn chỉ đạo giáo viên phân bổ hợp lý thời lượng dạy học 2 buổi/ngày, dành tối thiểu 15% đến 20% tổng quỹ thời gian cho các hoạt động trải nghiệm thực hành và củng cố kiến thức, hoàn thành phê duyệt kế hoạch trong tháng 9 hàng năm.

Ba là, chỉ đạo giáo viên đa dạng hóa phương pháp và mô hình giáo dục STEM. Giáo viên chủ động đưa vào giảng dạy tối thiểu 3 đến 4 chủ đề tích hợp STEM mỗi học kỳ. Ban Giám hiệu chịu trách nhiệm hỗ trợ kinh phí vật tư và tạo môi trường học tập ngoài không gian lớp học trong suốt 9 tháng thực dạy.

Bốn là, tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học thông qua sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học. Duy trì lịch sinh hoạt định kỳ 2 tuần một lần, tổ chức dự giờ tối thiểu 2 tiết dạy minh họa mỗi tháng, kết hợp phát huy tinh thần tự học của giáo viên để giải quyết các bài học khó.

Năm là, chuẩn hóa quy trình kiểm tra, đánh giá thường xuyên vì sự tiến bộ của học sinh. Thực hiện nghiêm túc việc đánh giá quá trình thông qua quan sát, nhật ký học tập và sản phẩm thực hành, giảm 30% tỷ trọng các bài kiểm tra viết máy móc, tăng cường nhận xét định tính khích lệ học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, cán bộ quản lý các trường tiểu học (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng). Luận văn cung cấp cẩm nang chỉ đạo toàn diện từ lập kế hoạch đến kiểm tra đánh giá, hỗ trợ 22 trường tiểu học trên địa bàn đô thị thiết lập quy trình quản trị chuyên môn môn Toán đạt chuẩn 2018.

Thứ hai, giáo viên trực tiếp giảng dạy bậc tiểu học. Tài liệu là nguồn tham khảo phương pháp trực quan, giúp hơn 700 giáo viên tiểu học tại địa phương biết cách thiết kế các tình huống giải quyết vấn đề, tổ chức trò chơi toán học và ứng dụng bài học STEM vào thực tế lớp học.

Thứ ba, chuyên viên phụ trách chuyên môn tiểu học tại Phòng và Sở Giáo dục và Đào tạo. Nguồn số liệu khảo sát từ 110 khách thể là căn cứ tin cậy để các cấp quản lý xây dựng chính sách bồi dưỡng nghiệp vụ liên trường và quy hoạch trang thiết bị dạy học.

Thứ tư, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý giáo dục. Đề tài đóng vai trò là một case study điển hình về quản lý chương trình giáo dục mới tại đô thị loại 1, cung cấp khung phương pháp luận và bộ công cụ khảo sát đã được chuẩn hóa.

Câu hỏi thường gặp

Điểm đột phá lớn nhất của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đối với môn Toán tiểu học là gì? Chương trình chuyển dịch căn bản từ truyền thụ kiến thức sang hình thành 5 năng lực toán học đặc thù. Sách giáo khoa không còn quy định cứng nhắc từng tiết học mà biên soạn theo cụm chủ đề mở, trao quyền chủ động cho giáo viên phân bổ thời lượng phù hợp với học sinh.

Tại sao nội dung giáo dục STEM và trải nghiệm trong khảo sát lại đạt điểm số thấp từ 2,47 đến 2,54 điểm? Nguyên nhân cốt lõi là do giai đoạn 2020 - 2022 chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch bệnh khiến việc dạy học trực tuyến chiếm ưu thế. Ngoài ra, giáo viên tiểu học còn hạn chế về kỹ năng thiết kế dự án tích hợp và thiếu hụt trang thiết bị hỗ trợ thực hành.

Luận văn đã sử dụng quy mô mẫu khảo sát như thế nào để đảm bảo tính khoa học? Đề tài thực hiện khảo sát toàn diện trên 110 khách thể gồm 40 cán bộ quản lý và 70 giáo viên dạy lớp 1, lớp 2 tại 10 trường tiểu học đại diện thành phố Nam Định, sử dụng thang đo Likert 5 bậc có độ tin cậy cao và phân tích thống kê toán học nghiêm ngặt.

Mô hình sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học đem lại lợi ích cụ thể nào cho giáo viên? Mô hình này giúp giáo viên cùng nhau thiết kế, quan sát và phân tích hoạt động học của học sinh trong tiết dạy minh họa thay vì đánh giá xếp loại giáo viên. Nhờ đó, tinh thần đồng nghiệp được củng cố và 100% giáo viên tham gia đều rút ra bài học thực tiễn.

Cán bộ quản lý cần lưu ý điều gì nhất khi thực hiện đổi mới kiểm tra đánh giá môn Toán? Cán bộ quản lý phải chỉ đạo giáo viên chuyển trọng tâm từ đánh giá tổng kết sang đánh giá quá trình vì sự tiến bộ của học sinh. Cần kết hợp quan sát hành vi, vấn đáp và sản phẩm học tập, giảm thiểu áp lực điểm số đối với học sinh các lớp đầu cấp.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực tại trường tiểu học.
• Khảo sát thực tế trên 110 cán bộ quản lý và giáo viên tại 10 trường tiểu học thành phố Nam Định đã phản ánh bức tranh thực trạng chân thực với điểm trung bình chung đạt 3,09 điểm.
• Nghiên cứu chỉ ra chính xác điểm nghẽn trong việc triển khai các chủ đề tích hợp STEM (2,47 điểm) và phương pháp dạy học dự án (1,79 điểm).
• Đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý khoa học, đồng bộ và có tính khả thi cao, được khảo nghiệm khẳng định sự phù hợp với điều kiện thực tế địa phương.
• Đóng góp luận cứ thực tiễn quan trọng giúp ngành giáo dục tiểu học địa phương định hình chiến lược bồi dưỡng đội ngũ trong chu kỳ 2022 - 2025.

Đóng góp lớn nhất của công trình là giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa yêu cầu đổi mới chương trình và năng lực thực thi của đội ngũ giáo viên tiểu học. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các nhà trường cần mở rộng áp dụng thử nghiệm mô hình quản lý này cho toàn bộ khối lớp 3, 4 và 5 trong các năm học tới. Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên tiểu học hãy chủ động nắm bắt các giải pháp của đề tài, tích cực tự bồi dưỡng và đổi mới phương pháp giảng dạy để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề và học sinh chỉ cần nghe, ghi chép và học thuộc. Ngƣời học bị động và phụ thuộc phần lớn vào giáo viên. Giáo viên sẽ là ngƣời trực tiếp trình bày, giảng dạy cho học sinh. Đồng thời họ cũng là ngƣời kiểm tra và đánh giá cuối cùng.

Giáo viên sẽ truyền tải kiến thức cho học sinh và ngƣời học sẽ lĩnh hội các phần nội dung theo phƣơng thức đƣợc thiết lập sẵn. Quá trình giảng dạy này đƣợc lặp đi lặp lại nhiều lần. Kết quả học tập sẽ đƣợc dự đoán và đánh giá dựa trên nhiều phƣơng pháp khác nhau. Nhìn chung phƣơng pháp dạy học truyền thống chỉ tái hiện đƣợc khả năng chính xác của tri thức mà không đi sâu vào tính ứng dụng của tri thức trong thực tế.

Theo CTGDPT 2018, tác giả quan niệm dạy học môn Toán ở trƣờng tiểu học nhƣ sau: “Dạy học môn Toán là quá trình được tổ chức một cách có mục đích, có kế hoạch của người giáo viên trong đó dưới vai trò tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, điều khiển của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực chủ động, tự tổ chức hoạt động học tập nhằm hình thành phát triển phẩm chất năng lực chung và hình thành phát triển năng lực toán học cho học sinh”. Quản lý dạy học môn Toán đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 Từ cách tiếp cận trên, tác giả chọn khái niệm sau đây làm khái niệm cơ bản của đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường tiểu học là những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý nhà trường thông qua việc 12 thực hiện đồng bộ các chức năng quản lý đến toàn bộ quá trình dạy học môn Toán, giáo viên, học sinh và các lực lượng liên đới nhằm vận hành quá trình dạy học đạt được mục tiêu của chương trình dạy học môn Toán đề ra” [11]. Từ các khái niệm đƣợc trình bày nêu trên, tác giả hiểu: Quản lý hoạt động dạy học môn Toán đáp ứng yêu cầu CTGD phổ thông 2018 ở trƣờng TH là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến quá trình dạy học môn Toán, giáo viên và học sinh cùng các lực lƣợng liên đới nhằm vận hành quá trình dạy học môn Toán theo chƣơng trình giáo dục Toán học ở trƣờng tiểu học với mục tiêu hình thành phát triển 5 phẩm chất 3 năng lực chung và năng lực Toán học, một số năng lực khác cho học sinh tiểu học. Hoạt động dạy học môn Toán đáp ứng yêu cầu chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 ở trƣờng tiểu học 1.

Khái quát chương trình môn Toán cấp tiểu học theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 Chƣơng trình môn Toán 2018 kế thừa và phát huy ƣu điểm của chƣơng trình hiện hành và các chƣơng trình trƣớc đó, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm xây dựng chƣơng trình môn học của các nƣớc tiên tiến trên thế giới, tiếp cận những thành tựu của khoa học giáo dục, có tính đến điều kiện kinh tế và xã hội Việt Nam. Chƣơng trình môn Toán 2018 có một số đặc điểm nổi bật nhƣ: - Chƣơng trình bảo đảm tính tinh giản, thiết thực, hiện đại, phản ánh những nội dung nhất thiết phải đƣợc đề cập trong nhà trƣờng phổ thông, đáp ứng nhu cầu hiểu biết thế giới cũng nhƣ hứng thú, sở thích của ngƣời học, phù hợp với cách tiếp cận của thế giới ngày nay. - Chƣơng trình giáo dục Toán học quán triệt tinh thần “toán học cho mọi học sinh”, học sinh nào cũng học đƣợc Toán nhƣng mỗi học sinh có thể học Toán theo cách phù hợp với sở thích và năng lực cá nhân. - Chƣơng trình môn Toán ở trƣờng tiểu học coi trọng tính ứng dụng, tính thực tiễn và các môn học để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra thông qua dạy Toán theo hình thức trải nghiệm và dạy Toán theo hình thức giáo dục STEM.

13 - Chƣơng trình môn Toán còn thực hiện tích hợp nội môn và liên môn thông qua các hoạt động thực hành và trải nghiệm trong giáo dục toán học. - Chƣơng trình bảo đảm yêu cầu phân hoá: Quán triệt tinh thần dạy học theo hƣớng cá thể hoá ngƣời học trên cơ sở bảo đảm đa số học sinh đáp ứng đƣợc yêu cầu cần đạt của chƣơng trình và phát triển trí thông minh cho học sinh trong môi trƣờng đa trí tuệ; đồng thời chú ý tới các đối tƣợng chuyên biệt (học sinh giỏi, học sinh khuyết tật, học sinh có hoàn cảnh khó khăn,…). - Chƣơng trình môn Toán đƣợc thiết kế theo hƣớng mở: Thống nhất những nội dung giáo dục toán học cốt lõi, bắt buộc đối với học sinh toàn quốc, đồng thời trao quyền chủ động và trách nhiệm cho địa phƣơng và nhà trƣờng trong việc triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tƣợng và điều kiện của địa phƣơng, của cơ sở giáo dục. Vì vậy ngoài việc đảm bảo chƣơng trình giáo dục cốt lõi, giáo viên có thể phát triển kế hoạch giáo dục Toán học cho học sinh nhà trƣờng một cách riêng phù hợp với năng lực nhận thức và điều kiện học tập của học sinh.

- Chƣơng trình bảo đảm tính ổn định và khả năng phát triển trong quá trình thực hiện cho phù hợp với tiến bộ khoa học - công nghệ và yêu cầu của thực tế. Mục tiêu, nội dung dạy học môn Toán đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 ở trường tiểu học i) Mục tiêu dạy học môn Toán theo CTGD phổ thông 2018 ở trường tiểu học Môn Toán cấp tiểu học nhằm giúp học sinh đạt các mục tiêu chủ yếu sau đây [3] - Hình thành các phẩm chất, năng lực chung cho học sinh tiểu học. - Hình thành và phát triển năng lực toán học cho học sinh với các mục tiêu sau đây: + Học sinh thực hiện đƣợc các thao tác tƣ duy ở mức độ đơn giản; + Học sinh nêu và trả lời đƣợc câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề đơn giản; lựa chọn đƣợc các phép toán và công thức số học để trình bày, diễn đạt (nói hoặc viết) đƣợc các nội dung, ý tƣởng, cách thức giải quyết vấn đề; 14 Học sinh sử dụng đƣợc ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thông thƣờng, động tác hình thể để biểu đạt các nội dung toán học ở những tình huống đơn giản; + Học sinh sử dụng đƣợc các công cụ, phƣơng tiện học toán đơn giản để thực hiện các nhiệm vụ học tập toán đơn giản. Học sinh có những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản ban đầu, thiết yếu về: + Số và phép tính: Số tự nhiên, phân số, số thập phân và các phép tính trên những tập hợp số đó.

+ Hình học và Đo lƣờng: Quan sát, nhận biết, mô tả hình dạng và đặc điểm (ở mức độ trực quan) của một số hình phẳng và hình khối trong thực tiễn; tạo lập một số mô hình hình học đơn giản; tính toán một số đại lƣợng hình học; phát triển trí tƣởng tƣợng không gian; giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản gắn với Hình học và Đo lƣờng (với các đại lƣợng đo thông dụng). +Thống kê và Xác suất: Một số yếu tố thống kê và xác suất đơn giản; giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản trong quá trình học Toán gắn với một số yếu tố thống kê và xác suất. - Thông qua dạy học môn Toán giúp học sinh có những hiểu biết ban đầu về một số nghề nghiệp trong xã hội. Các yêu cầu cần đạt với môn Toán ở trƣờng tiểu học là hình thành, phát triển các năng lực sau cho học sinh [3]: (1) Năng lực tƣ duy và lập luận toán học (2) Năng lực mô hình hoá toán học (3) Năng lực giải quyết vấn đề toán học (4) Năng lực giao tiếp toán học (5) Năng lực sử dụng công cụ, phƣơng tiện học toán ii) Nội dung chương trình môn Toán theo CTGD phổ thông 2018 ở trường tiểu học Môn toán ở tiểu học khác với các cấp học trên là không chia thành nội dung độc lập nhƣ: số học, đại số, hình học mà đƣợc tổ chức thành môn học 15 thống nhất thể hiện qua tên gọi Toán 1, Toán 2,… Nội dung chƣơng trình môn Toán đƣợc tiếp cận theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh để hình thành 5 phẩm chất; 3 năng lực chung, năng lực Toán học và một số năng lực khác.

Nội dung chƣơng trình môn Toán đƣợc tích hợp xoay quanh ba mạch kiến thức: Số, Đại số và một số yếu tố giải tích; Hình học và Đo lƣờng; Thống kê và Xác suất. Ba mạch kiến thức của môn Toán đƣợc trình bày xen kẽ nhằm tạo sự hỗ trợ lẫn nhau, thể hiện của quan điểm tích hợp trong dạy học môn toán ở tiểu học. Nội dung bao gồm: Số, Đại số và một số yếu tố giải tích. Chƣơng trình môn Toán ở trƣờng tiểu học thể hiện tính cân đối giữa học lý thuyết với thực hành đã dành thời lƣợng thích đáng để tổ chức các hoạt động thực hành và trải nghiệm toán học cho học sinh: Tổ chức các dự án học tập về Toán; Dự án trải nghiệm ứng dụng Toán học trong thực tiễn; Tổ chức các trò chơi Toán học; Câu lạc bộ yêu thích Toán học: Các diễn đàn, cuộc thi về Toán… Những hoạt động trên sẽ giúp học sinh vận dụng những tri thức, kiến thức, kĩ năng, thái độ đã đƣợc tích lũy từ giáo dục toán học và những kinh nghiệm của bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo để giải quyết những vấn đề đặt ra; Môn Toán Lớp 1 gồm các nội dung sau đây [3]: (1)Số và phép tính: - Số tự nhiên: Đếm, đọc, viết các số trong phạm vi 100; So sánh các số trong phạm vi 100; - Các phép tính với số tự nhiên: Phép cộng, phép trừ; Thực hành giải quyết vấn đề liên quan đến các phép tính cộng, trừ (2) Hình học và đo lƣờng - Hình phẳng và hình khối: Quan sát, nhận biết hình dạng của một số hình phẳng và hình khối đơn giản; Thực hành lắp ghép, xếp hình gắn với một số hình phẳng và hình khối đơn giản; - Đo lƣờng: Biểu tƣợng về đại lƣợng và đơn vị đo đại lƣợng; Thực hành đo đại lƣợng; 16 (3) Hoạt động thực hành và trải nghiệm: “Nhà trƣờng tổ chức cho học sinh một số hoạt động sau và có thể bổ sung các hoạt động khác tuỳ vào điều kiện cụ thể.