Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đào tạo và đặc trưng công tác đào tạo tại các cơ sở dịch vụ - sản xuất Chương 2: Phân tích thực trạng về quản lý đào tạo tại Viện Khoa học Hàng Không Chương 3: Các biện pháp tăng cường quản lý đào tạo tại Viện Khoa học Hàng Không trong bối cảnh hiện nay 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO VÀ ĐẶC TRƢNG CÔNG TÁC ĐÀO TẠO TẠI CÁC CƠ SỞ DỊCH VỤ - SẢN XUẤT 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Giáo dục là một chức năng của xã hội loài người được thực hiện tự giác, vượt qua cái ngưỡng cửa “tập tính” của các giống loài động vật bậc thấp khác. Cũng như mọi hoạt động khác của xã hội loài người, giáo dục cũng được quản lý trên bình diện thực tiễn ngay từ khi hoạt động có tổ chức mới hình thành. Bản thân sự giáo dục được tổ chức và có mục đích đã là một thực tiễn quản lý giáo dục sống động.
Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến công tác quản lý giáo dục, song phần lớn các nhà quản lý giáo dục, các chuyên gia giáo dục tập trung phần nhiều vào việc nghiên cứu các chiến lược phát triển giáo dục, xây dựng các loại hình đào tạo, tổ chức lại mạng lưới đào tạo trung học chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học, hoặc xây dựng các chương trình, các dự án phát triển giáo dục, v.v…Ví dụ như là: Đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, chương trình chuẩn hóa, hiện đại hóa giáo dục, chương trình xóa nạn mù chữ, phổ cập tiểu học, trung học cơ sở, v.v…Những công trình đi sâu vào việc nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động đào tạo của các Trung tâm đào tạo không chuyên nghiệp thì không nhiều, phần lớn là các báo cáo kinh nghiệm rút được từ thực tiễn hoạt động của các Trung tâm đào tạo. Vấn đề nâng cao hiệu quả công tác quản lý giáo dục đào tạo của các Trung tâm đào tạo không chính quy nhất là phần quản lý hoạt động đào tạo thì càng ít được quan tâm. Từ năm 1996 đến nay đã có nhiều cuộc họp, hội thảo nhằm định hướng phát triển công tác đào tạo của Trung tâm đào tạo Viện KHHK. Như hội thảo 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Ngoài ra còn rất nhiều cuộc họp thường niên bàn luận về công tác quản lý đào tạo tại Viện KHHK do CBQL của TCT HKVN, lãnh đạo Viện, lãnh đạo Trung tâm tham dự. Tuy nhiên, cho đến nay có rất ít công trình nghiên cứu về Quản lý hoạt động đào tạo tại Viện Khoa học Hàng không. Đề tài mà tác giả nghiên cứu “Quản lý hoạt động đào tạo tại Viện khoa học hàng không trong bối cảnh hiện nay” có mong muốn đóng góp một chút công sức nhỏ bé về giải pháp phát triển công tác đào tạo tại Viện Khoa học Hàng không trong lĩnh vực Tiếng Anh chuyên môn của ngành và công tác đào tạo Tiếng Anh của khu vực. Ngoài ra tác giả còn có mong muốn phát triển công tác đào tạo, liên kết các chuyên ngành, chuyên môn khác phục vụ cho nhu cầu sản xuất kinh doanh và cho xã hội.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 1. Quản lý Từ xa xưa, khi các hoạt động trong xã hội còn tương đối đơn giản với quy mô chưa lớn công việc quản lý được thực hiện trên cơ sở kinh nghiệm với sự linh hoạt nhạy bén của người đứng đầu. Quản lý có vai trò quan trọng đối với sự phát triển xã hội.
Quản lý giúp chúng ta điều hành tốt các quá trình xã hội, thực hiện mục tiêu đã chọn lựa. Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng – NXB Giáo dục -1998 thuật ngữ quản lý được định nghĩa là: “ Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan”. Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì “Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các quan điểm khác: “Quản lý là tác động có mục đích tới tập thể người lao động nhằm đạt được những kết quả nhất định và mục đích đã định trước”; “Quản lý là một nghệ thuật đạt được những mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều khiển, phối hợp, hướng dẫn, chỉ huy hoạt động của những người khác”.
Từ các cách tiếp cận khác nhau về khái niệm quản lý, chúng tôi hiểu: Quản lý là sự tác động có ý thức nhằm điều khiển các quá trình xã hội, các hành vi hoạt động của con người để đạt được mục đích đúng với ý chí của các nhà quản lý và phù hợp với quy luật khách quan. Quản lý giáo dục Giáo dục là một dạng hoạt động đặc biệt có nguồn gốc từ xã hội. bản chất của hoạt động giáo dục là quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa của văn hóa dân tộc, nhân loại được thừa kế, bổ sung, hoàn thiện và trên cơ sở đó không ngừng phát triển. Quản lý giáo dục được các nhà lý luận và quản lý thực tiễn đưa ra một số định nghĩa dưới các góc độ khác nhau: Các yếu tố cơ bản Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp qui luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục hướng tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về vật chất”.
Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội”. Trong thực tế cho thấy quản lý giáo dục là quá trình tác động có ý thức, kế hoạch, tổ chức và hợp quy luật của các cơ quan quản lý giáo dục tới các 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khâu của hệ thống giáo dục nhằm làm cho các cơ sở giáo dục vận hành được bình thường và đạt tới các mục tiêu giáo dục đề ra. Như vậy, quan điểm về quản lý giáo dục có thể có những cách diễn đạt khác nhau, song trong mỗi cách định nghĩa đều đề cập tới bản như sau: Chủ thể quản lý giáo dục; khách thể quản lý giáo dục; mục tiêu quản lý giáo dục ngoài ra còn kể tới cách thức (phương pháp quản lý giáo dục) và công cụ (hệ thống văn bản qui phạm pháp luật) quản lý giáo dục. Quản lý nhà trường Trường học là nơi giảng dạy và học tập.
Do vậy các lĩnh vực cần quản lý trước tiên trong nhà trường là quản lý giảng dạy và học tập, tức là quản lý giáo viên và học sinh. Tiếp theo là quản lý cán bộ, cơ sở vật chất, tài chính, trang thiết bị dạy học, quản lý các các hoạt động xã hội của giáo viên và học sinh…. Để tạo điều kiện cho nhà trường hoạt động, trường phải có đầy đủcác bộ phận liên quan, cán bộ, nhân viên theo các quy định của Điều lệ dành cho trường theo từng cấp học khác nhau. Tất cả các bộ phận đều góp phần quan trọng trong việc đảm bảo cho trường thực hiện các nhiệm vụ chính trị và chuyên môn của từng loại hình trường.
Trường có lĩnh vực hoạt động gì, thì cần đưa lĩnh vực đó vào khuôn khổ quản lý. Có thể nói quản lý trường học là lập kế hoạch, tổ chức chỉ đạo, điều hành và kiểm tra, điều chỉnh quá trình giảng dạy của thày và hoạt động học tập của trò, đồng thời quản lý những điều kiện cơ sở vật chất, tinh thần phục vụ cho hoạt động dạy và học nhằm đạt được mụ đích của Giáo dục – Đào tạo. Các nghiên cứu về tổ chức trường học đã khái quát những nhân tố cấu trúc cần quan tâm khi tổ chức nhà trường như dưới đây. Các yếu tố này có đặc trưng riêng khi triển khai ở các trường chuyên nghiệp.
Nhóm nhân tố thứ nhất: Mục tiêu đào tạo (M) chịu sự quy định của mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội (KT-XH). 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nội dung đào tạo (N) được xác định từ mục tiêu đào tạo và thành quả của khoa học kỹ thuật, văn hóa. Phương pháp đào tạo (P) được hình thành từ thành quả của khoa học giáo dục và quy định bởi mục tiêu, nội dung giáo dục. Nhóm nhân tố thứ hai: Lực lượng đào tạo (Người dạy – Th) trong mối quan hệ với lao động xã hội của đất nước và cộng đồng.
Đối tượng đào tạo (Người học – Tr) trong mối quan hệ với dân số học đường (các độ tuổi tương ứng với cấp học, bậc học). Nhóm nhân tố thứ ba: Hình thức tổ chức đào tạo (H). Điều kiện đào tạo (Đ). Môi trường đào tạo (môi trường tự nhiên và môi trường xã hội) (Mô).
Bộ máy đào tạo (Bô). Qui chế đào tạo (Qi). Có thể bố trí mười nhân tố trên trong một hình sao (để dễ hình dung) mà nút bấm quản lý ở trung tâm ngôi sao (hình 1. Quản lý liên kết các nhân tố làm cho chúng vận động tạo ra sự phát triển toàn vẹn của quá trình đào tạo.
M : Mục tiêu đào tạo. H : Hình thức đào tạo. N : Nội dung đào tạo. Đ : Điều kiện đào tạo.
P : Phương pháp đào tạo. Mô : Môi trường đào tạo. Th : Thầy – Lực lượng đào tạo. Bô: Bộ máy đào tạo.
Tr: Trò – Đối tượng đào tạo. Qi: Quy chế đào tạo. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com H M Đ Th Tr Quản lý Qi Mô N P Bô Hình 1. Sơ đồ mối liên hệ các yếu tố cấu thành nhà trƣờng Điều quan tâm nhiều nhất của các nhà quản lý là: Mục tiêu, nội dung, phương pháp, tổ chức quản lý và kết quả; đó là các thành tố trung tâm của quá trình sư phạm, quá trình giảng dạy.
Nếu quản lý và các động hợp qui luật sẽ đảm bảo cho một chất lượng tốt trong nhà trường.