Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Trên Thế giới Từ thế kỉ XV đến thế kỷ XIX, các khoa học tự nhiên đã nghiên cứu giới tự nhiên tư duy phân tích, mỗi khoa học tự nhiên nghiên cứu một dạng vật chất, một hình thức vận động của vật chất trong tự nhiên. Nhưng sang thế kỉ XX đã xuất hiện những khoa học liên ngành, giao ngành, hình thành những lĩnh vực tri thức đa ngành, liên ngành.
Tháng 9/1968, Hội đồng liên quốc gia về giảng dạy khoa học, với sự bảo trợ của UNESCO đã tổ chức tại Varna ( Bungari) về việc vì sao phải dạy tích hợp các khoa học và thảo luận dạy học tích hợp các khoa học là gì. Tháng 4/1973 UNESCO lại tổ chức Hội nghị đào tạo giáo viên để dạy học tích hợp các khoa học tại đại học tổng hợp Maryland. Với xu hướng phát triển của khoa học ngày càng phân hóa sâu, dạy học tích hợp đã và đang được nghiên cứu sâu rộng ở các công trình nghiên cứu đã được công bố như: - Meyer Weinberg (1968), Integrated education. - Shoemaker (1989), Integrative Education : A Curriulum for the Twenty First Century.
- Krogh (1990), The Integrated Early Childhood Curriculum. - Bill Lucas, Ellen Spencer, Guy Claxton (12/2012), How to teach vocational education: A theory of vocational pedagogy. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, Thời Pháp thuộc, quan điểm tích hợp được thể hiện trong một số môn ở trường tiểu học. Từ những năm 1987, việc nghiên cứu xây dựng các môn theo quan điểm tích hợp đã được thực hiện.
Trong những năm đầu của thế kỉ XXI, quan điểm tích hợp đã ảnh hưởng tới giáo dục Việt Nam. Điều này được thể hiện một phần trong chương trình và sách giáo khoa tiểu học. Ngày nay, quan điểm tích hợp được nghiên cứu sâu rộng từ giáo dục bậc tiểu học, bậc trung học đến bậc trung cấp nghề, bậc cao đẳng nghề và đại học. Dạy học tích hợp đã được nghiên cứu, vận dụng ở một số công trình nghiên cứu mà người nghiên cứu đã tìm hiểu được: - Dương Tiến sỹ (2002), Phương thức và nguyên tắc tích hợp các môn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, Tạp chí giáo dục, số 26.
- Nguyễn Văn Khải(2008), Vận dụng tư tưởng sư phạm tích hợp vào dạy học vật lý ở trường trung học phổ thông để nâng cao chất lượng giáo dục học sinh, Báo cáo tổng kết đề tài khoa học cấp Bộ. TS Đỗ Hồng Thái (2011), Tài liệu hướng dẫn dạy học tích hợp trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, Đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ trọng điểm, đại học Thái Nguyên. - Đinh Xuân Giang (2009), Vận dụng tư tưởng sư phạm tích hợp trong dạy học một số kiến thức về “ chất khí” và “ cơ sở của nhiệt động lực học” (Vật lý 10- cơ bản) nhằm phát triển hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của học sinh, luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học Thái Nguyên. - Phan Gia Phước(2012), Tổ chức dạy học môn Access theo hướng tích hợp tại trường cao đẳng Nghề Thủ Đức, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật Tp HCM.
Trong các công trình nghiên cứu trên, các tác giả đã đi sâu vào từng khía cạnh của chương trình giáo dục về đổi mới phương pháp, tổ chức dạy học nhằm phát 7 huy tính tích cực, tự lực, chủ động của người học trong quá trình nhận thức. Những năm gần đây, việc nghiên cứu và vận dụng quan điểm dạy học theo hướng tích hợp trong đào tạo nghề cũng được chú trọng. Tuy nhiên, để triển khai cụ thể và rộng rãi ở từng cơ sở dạy nghề vẫn đang còn gặp nhiều vấn đề cần được nghiên cứu. Vì thế, người nghiên cứu quyết định chọn đề tài “Dạy học tích hợp mô đun Công Nghệ Sản Xuất nghề May Thời Trang trình độ trung cấp tại trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai” để nghiên cứu.
Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 1. Tích hợp Theo từ điển tiếng Việt: tích hợp là “sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp”. [7, 3 ] Theo từ điển giáo dục học, NXB Từ điển Bách Khoa (2001): tích hợp là “hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”. [7, 3] Theo từ điển Oxford Advanced Learner’s Dictionary: Integration nghĩa là sự kết hợp những phần, những bộ phận với nhau trong một tổng thể.
Những phần, những bộ phận này có thể khác nhau nhưng thích hợp với nhau [31, 798] Theo từ điển Macmillan Essential: Integration nghĩa là sự kết nối hay kết hợp hai hay nhiều thứ để chúng thành một thể thống nhất hiệu quả. [30, 377] Theo Dương Tiến Sỹ: “tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong môn học đó”.[18, 27] Như vậy, tích hợp không chỉ đơn giản là sự kết hợp các thành phần mà là sự gắn kết các thành phần tạo ra một tổng thể thống nhất, phù hợp và hiệu quả. Dạy học tích hợp Theo Xaviers Roegirs: “khoa sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở học 8 sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh nhằm phục vụ cho quá trình học tập tương lai, hoặc hòa nhập học sinh vào cuộc sống lao động. Khoa sư phạm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa.TS Nguyễn Văn Khải: dạy học tích hợp tạo ra các tình huống liên kết tri thức các môn học, đó là cơ hội phát triển năng lực của học sinh.
Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy được năng lực tự lực, phát triển tư duy sáng tạo. [13, 2] Như vậy có thể hiểu dạy học tích hợp là vừa dạy lý thuyết vừa dạy thực hành trong một bài dạy ở cùng không gian cùng thời gian nhằm hình thành năng lực hành nghề ở người học. Lý thuyết và thực hành được lồng ghép, đan xen với nhau trong bài dạy sao cho tạo thành một thể thống nhất. Đồng thời nội dung và hoạt động dạy- học được gắn kết với các tình huống thực tế nghề nghiệp.
Mục tiêu, kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hiện Mục tiêu Theo từ điển Tiếng Việt: “mục tiêu là đích cần đạt tới để thực hiện nhiệm vụ”.F Mager: mục tiêu dạy học là một lời phát biểu mô tả về kết quả những sự thay đổi có tính mong muốn ở người học sau quá trình dạy học. Moeller: mục tiêu dạy học là sự mô tả về trạng thái người học sau quá trình dạy học đạt được. Bloom: “Nói đến mục tiêu dạy học là chúng tôi muốn nói đến lối phát biểu rõ ràng về các phương thức theo đó chúng ta có thể mong đợi tạo nên sự thay đổi hành vi ở học sinh thông qua dạy học. Nghĩa là các phương thức theo đó học sinh thay đổi kiến thức (tư duy), tình cảm,và động cơ tâm lý hóa (kỹ năng kỹ xảo)”.
[25, 27] Theo Xavier Roegiers: “ một mục tiêu là tác động của một kỹ năng lên một nội dung” [35, tr 89] Mục tiêu = (kĩ năng) x (nội dung) 9 Tóm lại mục tiêu dạy học là sự mô tả trạng thái mong muốn ở người học gồm hành vi và nội dung sau quá trình dạy học cần đạt được.Mục tiêu dạy học chính là mục tiêu cho quá trình dạy học. Quá trình dạy học có thể là quá trình dạy một phần bài dạy, một bài, một môn học hay cả quá trình đào tạo.Mục tiêu dạy học chính là mục tiêu đào tạo, mục tiêu của một môn học cụ thể nào đó, hoặc một phần của một chương trình môn học hoặc một bài dạy hay một phần bài giảng. [25, 27] Kỹ năng Theo từ điển Oxford Advanced Learner’s Dictionary: kỹ năng là khả năng để thực hiện tốt một hoạt động hay công việc nào đó, đặc biệt là thông qua luyện tập để có được.[31, 1443] Trong tiếp cận đào tạo theo năng lực thực hiện (CBT) thì kỹ năng là khả năng sử dụng các công cụ lao động và tư liệu sản xuất để làm ra sản phẩm/ bán thành phẩm theo tiêu chuẩn kỹ thuật. [7, 8] Như vậy, kỹ năng là khả năng của con người thực hiện được một hoạt động nào đó đạt hiệu quả.
Năng lực Năng lực (competency) gốc tiếng La tinh là competentia, năng lực được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Năng lực là sự thực hiện các chức năng một cách an toàn và hiệu quả tại nơi làm việc. Theo Xavier Roegiers: “ năng lực là sự tích hợp các kỹ năng tác động một cách tự nhiên lên các nội dung trong một loại tình huống cho trước để giải quyết những vấn đề do những tình huống này đặt ra” [35, 91] Năng lực = { kỹ năng x nội dung} x tình huống = { mục tiêu} x tình huống Trong lĩnh vực sư phạm nghề theo TS Nguyễn Văn Tuấn năng lực được hiểu là: “khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động”. [21, 7] 10 Năng lực thực hiện Năng lực thực hiện là khả năng thực hiện được các hoạt động (nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra.
[7, 5] Năng lực thực hiện được coi như là sự tích hợp của kiến thức- kỹ năng- thái độ làm thành khả năng thực hiện một công việc sản xuất và được thể hiện trong thực tiễn sản xuất. Phương pháp dạy học “Phương pháp” theo tiếng Hy Lạp là Methodos, nguyên văn là con đường, cách thức vận động của một sự vật hiện tượng đi tới một cái gì đó, nghĩa là cách thức đạt tới mục đích. [23, 86] Phương pháp là hình thức vận động bên trong của nội dung. [25, 46] Phương pháp là cách thức, con đường để đạt tới mục tiêu nhất định, giải quyết những nhiệm vụ nhất định.
[25, 46] Như vậy, phương pháp bao giờ cũng được xây dựng trên cơ sở của đối tượng nhất định, xuất phát từ mục tiêu để tìm ra phương pháp hành động. Xuất phát từ mục tiêu để tìm ra phương pháp hành động. [25, 46] Tóm lại đối tượng nào thì mục tiêu đó và phương pháp tương ứng.