CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CÁC HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ 1. Tổng quan về nghiên cứu vấn đề Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức là vấn đề được hầu hết các nước trên thế giới đặc biệt quan tâm. Đối với Việt Nam, công tác đào tạo, huấn luyện cán bộ đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đảng đặc biệt quan tâm và khẳng định “cán bộ là cái gốc của mọi công việc”[54, tr.309] và “huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”[54, tr. Quan điểm của Người là những định hướng quan trọng góp phần thực hiện thành công nhiệm vụ xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ qua các thời kỳ cách mạng.
Tác giả Đức Vượng đã tổng hợp khá rõ nét các quan điểm của Người về công tác đào tạo, huấn luyện cán bộ qua các công trình “Hồ Chí Minh đào tạo cán bộ và trọng dụng nhân tài”, “Hồ Chí Minh về vấn đề đào tạo cán bộ”. Theo Bác, trước tiên vai trò quan trọng của công tác đào tạo, huấn luyện cán bộ đó chính là mục tiêu và phương châm đào tạo cán bộ lý luận phải dám nghĩ, dám làm: “Học lý luận không phải để nói mép, nhưng biết lý luận mà không thực hành là lý luận suông. Học là để áp dụng vào việc làm. Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp.
Có lý luận thì mới hiểu được mọi việc trong xã hội, trong phong trào để chủ trương cho đúng, làm cho đúng”[55, tr. Cán bộ được huấn luyện sau khi học “họ có thể tự mình tìm ra phương hướng chính trị, có thể làm những công việc thực tế, có thể trở nên người tổ chức và lãnh đạo” [82, tr. Kế hoạch mở lớp phải hợp lý, phân cấp đào tạo phải phù hợp “mở lớp nào cho ra lớp ấy; lựa chọn người dạy và người học cho cẩn thận; đừng mở lớp lung tung” [55, tr. Người huấn luyện phải thực sự có chuyên môn sâu, có tinh thần phấn đấu không 9 ngừng trong học tập để phục vụ sự nghiệp giáo dục “người huấn luyện của Đoàn thể phải làm kiểu mẫu về mọi mặt: tư tưởng, đạo đức, lề lối làm việc” [56 tr.356] và “phải học thêm mãi thì mới làm được công việc huấn luyện của mình.
người huấn luyện nào tự cho là mình biết đủ cả rồi, thì người đó dốt nhất”[55, tr. Đối tượng huấn luyện trước hết phải là cán bộ, nhất là cán bộ có chức, có quyền, cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Đảng, của Nhà nước và các tổ chức đoàn thể ở địa phương. Nội dung huấn luyện bao hàm trên tất cả các mặt về lý luận chính trị, chuyên môn nghiệp vụ và rèn luyện tư cách phẩm chất đạo đức, chú trọng đến huấn luyện lý luận chính trị về thế giới quan, nhân sinh quan đúng đắn mà tiêu biểu đó là chủ nghĩa Mác - Lênin; nội dung chương trình đào tạo phải thiết thực, ngắn ngọn, phù hợp với nhận thức của cán bộ DTTS; phương pháp đào tạo luôn luôn chú ý đến lý luận liên hệ với thực tiễn “thực tiễn mà không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”[57, tr.
Đối với cán bộ DTTS, phương pháp đào tạo phải đi từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, không rập khuôn, máy móc, các dân tộc khác nhau, phương pháp đào tạo cũng khác nhau “một tỉnh có đồng bào Thái, đồng bào Mèo thì tuyên truyền, huấn luyện đối với đồng bào Thái khác, đồng bào Mèo khác”[57, tr. Những quan điểm trên của Bác đã trở thành những bài học vô cùng giá trị, làm nền tảng tư tưởng giúp Đảng và Nhà nước ta trên con đường xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ phục vụ cho sự nghiệp cách mạng của đất nước. Trong những năm qua, nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ DTTS đã được các nhà nghiên cứu đề cập một cách sâu sắc, có thể tiếp cận vấn đề này dưới các góc độ khác nhau như: + Nghiên cứu về quản lý đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cán bộ dân tộc thiểu số: Đây là mảng nghiên cứu thu hút nhiều nhà khoa học tham gia nhấn mạnh đến vị trí, vai trò của cán bộ DTTS đối với quá trình phát triển kinh tế, xã hội vùng dân tộc miền núi. Công tác đào tạo, bồi dưỡng đã tác động không 10 nhỏ đến phát triển nguồn nhân lực cán bộ DTTS, một số các công trình nghiên cứu tiêu biểu như: Cuốn sách“Xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước - Luận cứ và giải pháp” [69] của các tác giả Lê Phương Thảo, Nguyễn Cúc, Doãn Hùng đã khẳng định quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về dân tộc và chính sách dân tộc, đặc biệt đối với cán bộ DTTS qua từng giai đoạn lịch sử.
Đó là những nội dung cơ bản làm luận cứ khoa học cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ DTTS ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH. Công trình đánh giá sâu sắc thực trạng đội ngũ cán bộ DTTS theo các đối tượng khác nhau; phân tích và luận giải vấn đề phát triển đội ngũ cán bộ DTTS trong giai đoạn hiện nay phải gắn với thực tiễn lịch sử cách mạng của đất nước, đặc biệt là gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của vùng, miền, địa phương khu vực miền núi. Các giải pháp cơ bản chú trọng các khâu tạo nguồn, qui hoạch, đào tạo, bố trí và sử dụng cán bộ; phát huy vai trò của hệ thống các Trường chính trị trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; qui hoạch phát triển và hoàn thiện hệ thống chính trị ở miền núi, vùng dân tộc và đổi mới chính sách giáo dục - đào tạo đối với cán bộ DTTS trong giai đoạn hiện nay. Cuốn sách “Một số vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp huyện người các dân tộc Tây Nguyên” [59] do Lê Hữu Nghĩa chủ biên.
Công trình nghiên cứu sâu về xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ DTTS khu vực Tây Nguyên trên cơ sở phân tích thực trạng, rút ra một số kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp, trong đó có đề cập đến giải pháp tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ như: cụ thể hóa mục tiêu đào tạo phù hợp với yêu cầu của đối tượng và thực tiễn tình hình ở Tây Nguyên; đổi mới nội dung, phương thức đào tạo đảm bảo tính hệ thống, cơ bản, hiện đại và thiết thực giữa tri thức lý luận và tri thức kinh nghiệm, giữa lý luận và thực hành; tăng cường các điều kiện 11 đảm bảo cho quá trình đào tạo; hoàn thiện cơ chế phối hợp và thực hiện chế độ chính sách ưu tiên đối với cán bộ DTTS. Cuốn sách “Phát triển nguồn cán bộ dân tộc thiểu số ở các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta hiện nay”[68] của tác giả Lô Quốc Toản đã phản ánh những thành tựu của phát triển nguồn cán bộ DTTS thông qua việc khôi phục và phát triển các trường dân tộc phổ thông nội trú, thực hiện chế độ cử tuyển học sinh DTTS vào các trường đại học, cao đẳng, trung cấp. Thực trạng công tác phát triển nguồn cán bộ này còn gặp nhiều khó khăn, bất cập về nhận thức, cơ chế, chính sách cũng như đầu tư cho công tác đào tạo nhằm nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ DTTS. Giải pháp tác giả đề ra là: tiếp tục củng cố và hoàn thiện hệ thống các trường phổ thông dân tộc nội trú; nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng tuyển sinh, chất lượng đào tạo dự bị đại học, hệ cử tuyển của các trường đại học, cao đẳng ở miền núi phía Bắc; quản lý chặt chẽ nguồn cán bộ DTTS từ cơ sở và làm tốt công tác qui hoạch đội ngũ này ở tất cả các cấp, các ngành, lĩnh vực, kết hợp với phát hiện, bồi dưỡng nhân tài; thực hiện phân cấp phối hợp giữa các cấp, các ngành để phát triển đội ngũ cán bộ DTTS; xây dựng cơ chế chính sách, pháp luật, đầu tư tài chính nhằm từng bước xây dựng và hoàn thiện đội ngũ cán bộ DTTS ở các cấp, các ngành đủ phẩm chất, năng lực và trình độ đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và phát triển các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta.
Một số công trình nghiên cứu khác: “Một số vấn đề về phát triển nguồn nhân lực dân tộc thiểu số cho sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” [70] của Nguyễn Đăng Thành; “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực dân tộc thiểu số ở các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên hiện nay”[29] của Vũ Đình Hòe - Đoàn Minh Huấn nghiên cứu sâu nguồn nhân lực DTTS ở nước ta trên cơ sở phân tích khái niệm, lý thuyết về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực; những bài học kinh nghiệm của nước ngoài về chính sách đối với người bản địa và DTTS; quá trình vận dụng đường lối, chính sách 12 của Đảng và Nhà nước về phát triển nguồn nhân lực DTTS từ khi thực hiện đường lối đổi mới đến nay; đề xuất các kiến nghị, giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cán bộ DTTS ở những địa bàn miền núi đông đồng bào dân tộc sinh sống, đặc biệt ở các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. + Nghiên cứu về quản lý đào tạo, bồi dưỡng LLCT cho cán bộ DTTS: Đào tạo, bồi dưỡng LLCT cho cán bộ nói chung và cán bộ DTTS nói riêng là nhiệm vụ mang tính bắt buộc để chuẩn hóa đội ngũ và nâng cao năng lực trình độ cán bộ. Đề cập đến vấn đề này có các công trình tiêu biểu như: Luận án “Đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, hành chính cho đội ngũ cán bộ chuyên trách cấp xã các tỉnh Tây Bắc giai đoạn hiện nay”[50] của Cầm Thị Lai, nghiên cứu sâu về vấn đề đào tạo cán bộ chuyên trách cấp xã ở Tây Bắc (hầu hết là cán bộ DTTS) trên cơ sở đánh giá trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực công tác của đội ngũ này; nguyên nhân dẫn đến những bất cập của công tác lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị cấp cơ sở các tỉnh Tây Bắc.