phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính, luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở trong bối cảnh hiện nay; Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở Liên Việt, huyện Xín Mần, Hà Giang; Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở Liên Việt, huyện Xín Mần, Hà Giang trong bối cảnh hiện nay. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Trên thế giới, việc phát hiện và bồi dưỡng HSG đã có từ rất lâu và có lịch sử phối hợp nghiên cứu ở các quốc gia.
Các nhà quản lý cấp vĩ mô hoặc vi mô đều nhận thức được rằng: con người và trí tuệ là yếu tố quyết định sự phát triển toàn diện của xã hội. Nhận thức được tầm quan trọng của những nhân tài trong sự phát triển của đất nước, ngay từ năm 1922, các nước tiên tiến ở châu Âu đã tiến hành nghiên cứu “Di truyền nhân tài” và tìm ra chỉ số thông minh IQ. Một số nước có trường chuyên tổ chức các kỳ thi HSG, HSNK để bồi dưỡng thành nhân tài phục vụ cho nền khoa học tiên tiến. Trên thế giới có các kỳ thi quốc tế (Olympic) về văn học, vật lý, toán học, hóa học … thu hút hàng ngàn HSG các nước tham dự.
Nhiều nước trên thế giới đã tập trung và chăm lo để giáo dục phát triển trước một bước nhằm đón đầu yêu cầu phát triển KT - XH. Tiêu biểu là nước Nhật từ cuối thế kỷ trước đã có nhận thức “Bồi dưỡng một thế hệ thanh niên có đạo đức, có tài năng, có sức sáng tạo để gánh vác trọng trách của thế kỷ XXI chính là vận mệnh của Nhật Bản trong tương lai”. Ở Nhật Bản, trong hệ thống giáo dục không có hệ thống trường lớp năng khiếu để đào tạo, bồi dưỡng tài năng, nhưng nước Nhật lại có một nền giáo dục phát triển, tiên tiến, hiện đại, góp phần quan trọng tạo nên một nước Nhất với nền kinh tế hàng đầu thế giới. Hướng chiến lược giáo dục vào cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật và sự phát triển kinh tế, đã tạo nên “Sự thần kỳ Nhật Bản”.
Tuy ở Nhật không có hệ thống trường lớp dành riêng cho năng khiếu, nhưng việc cạnh tranh rất gay gắt qua các kỳ kiểm tra, thi tuyển vào các trường Đại học, buộc 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học sinh và gia đình phải đầu tư, phải vươn lên, phải phát triển năng khiếu, tài năng. Trong tác phẩm phương Tây, Plato cũng đã nêu lên các hình thức giáo dục đặc biệt cho HSG. Ở châu Âu trong suốt thời Phục hưng, những người có tài năng về nghệ thuật, kiến trúc, văn học. đều được nhà nước và các tổ chức cá nhân bảo trợ, giúp đỡ.
Nước Mỹ mãi đến thế kỉ XIX mới chú ý tới vấn đề giáo dục HSG và tài năng. Đầu tiên là hình thức giáo dục linh hoạt tại trường St.Public Schools Louis 1868 cho phép những HSG học chương trình 6 năm trong vòng 4 năm; sau đó lần lượt là các trường Woburn; Elizabeth; Cambridge… Và trong suốt thế kỉ XX, HSG đã trở thành một vấn đề của nước Mỹ với hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dưỡng HSG ra đời như: Mensa (1946), The American Association for the Gifted (1953), The Department of Education Published National Excelence: A Case for Developing America’s Talent (1993). Năm 2002 có 38 bang của Hoa Kỳ có đạo luật về giáo dục HSG (Gifted & Talented Student Education Act) trong đó 28 bang có thể đáp ứng đầy đủ cho việc giáo dục HSG. Nhà nước có chính sách phát hiện tuyển chọn các loại HSG, học sinh năng khiếu hàng năm với nhiều hình thức: Biểu diễn thi đấu, thi viết, thi diễn thuyết ở từng tiểu bang và trong phạm vi cả nước.
Về hình thức đào tạo, bồi dưỡng thì rất phong phú, đa dạng … Tất cả đều theo nguyên tắc giáo dục chuyên biệt, vừa chú trọng đảm bảo kiến thức phổ thông chung, vừa quan tâm tới năng khiếu, sở trường của từng học sinh. Các nước phát triển như Anh, Pháp, Đức, Liên Xô (trước đây) … đã hoàn thành phổ cập giáo dục và từ thế kỷ XIX cũng đã chú ý nhiều đến công tác bồi dưỡng HSG. Thi HSG là một trong các hình thức phát hiện để tuyển chọn bồi dưỡng năng khiếu: Liên bang Xô Viết có bài viết từ những năm 70 rằng: “Theo thống kê, hơn 90% các nhà Toán học Xô Viết đều xuất thân từ thi HSG”. “Nước Đức cũng có hệ thống thi HSG toán được tổ chức chặt chẽ từ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cấp cơ sở (trường phổ thông) tới cấp quốc gia.
Nước Anh thành lập Viện hàn lâm quốc gia dành cho HSG và tài năng trẻ (The National Academy for Gifted and Talented Youth) [37]; Hiệp hội quốc gia dành cho HSG (The National Association for Gifted Children)[38], vàwebsite hướng dẫn giáo viên dạy cho HSG và học sinh tài năng (Guidance for Teachers in Teaching Gifted and Talented Students)[39]. Từ năm 2001 chính quyềnNew Zealand đã phê chuẩn kế hoạch phát triển chiến lược HSG [40]. CHLB Đức có Hiệp hội dành cho HSG và tài năng Đức (German Society for The Gifted and Talented Child) [35]. Ở phương Đông, một số quốc gia có nền giáo dục chú trọng phát triển HSG, HS tài năng phải kể đến Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam.Đặc biệt, Singapore có hẳn chương trình giáo dục dành cho học sinh giỏi (Gifted Education Progamme).
Ở Trung Quốc, từ đời nhà Đường, những trẻ em có tài đặc biệt được mời đến sân Rồng để học tập và được giáo dục bằng những hình thức đặc biệt. Từ năm 1985, Trung Quốc thừa nhận phải có một chương trình giáo dục đặc biệt dành cho hai loại đối tượng học sinh yếu kém và HSG, trong đó cho phép các HSG có thể học vượt lớp. Giáo dục Phổ thông Hàn Quốc có một chương trình đặc biệt dành cho HSG nhằm giúp chính quyền phát hiện học sinh tài năng từ rất sớm. Năm 1994 có khoảng 57/174 cơ sở giáo dục ở Hàn Quốc tổ chức chương trình đặc biệt dành cho HSG [36].
Một trong 15 mục tiêu ưu tiên của Viện quốc gia nghiên cứu giáo dục và đào tạo Ấn Độ là phát hiện và bồi dưỡng học sinh tài năng. Nhìn chung các nước đều dùng hai thuật ngữ chính là gift (giỏi, có năng khiếu) và talent (tài năng). Có thể nói, hầu như tất cả các nước đều coi trọng vấn đề đào tạo và bồi dưỡng HSG trong chiến lược phát triển chương trình giáo dục phổ thông. Nhiều nước ghi riêng thành một mục dành cho HSG, một số nước coi đó là một dạng của giáo dục đặc biệt hoặc chương trình đặc biệt.
Tuy ở mỗi nước 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có những quy định khác nhau về đào tạo bồi dưỡng HSG, HSNK nhưng phải khẳng đinh rằng, vấn đề bồi dưỡng HSG đã được nhiều quốc gia trên thế giới chú ý, và coi đó là một phần quan trọng trong công tác giáo dục đào tạo của đất nước mình. Ở Việt Nam Vấn đề bồi dưỡng hiền tài đã được nhiều triều đại ở Việt Nam coi là công việc hàng đầu của đất nước và đúc rút thành kinh nghiệm quý báu: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”. Để tuyển chọn người hiền tài, từ xa xưa ông cha ta đã xây dựng nhiều hình thức như: Thi Hương, thi Hội, thi Đình, những thi đấu biểu diễn, suy tôn, tiến cử, tự tiến cử, kết hợp với thi cử, với nhiều nội dung, hình thức phong phú. Việc phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng nhân tài thể hiện rõ từ thời kỳ nhà Lý, qua việc xây dựng trường Quốc Tử Giám – trường bồi dưỡng nhân tài đầu tiên của nước ta từ thời phong kiến còn lưu lại cho đến ngày nay.
Sau nhà Lý, các triều đại phong kiến vẫn tiếp tục duy trì, phát triển truyền thống quý trọng người tài, làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc và góp phần làm rạng rỡ đất nước. Nhiều danh nhân văn hóa, các nhà khoa học, các tướng tài kiệt suất, … của dân tộc ta đã được thế giới vinh danh, ngưỡng mộ. Sau khi cách mạng tháng Tám thành công, ngày 20/11/1946, trong bài viết “Tìm người tài đức”, Hồ Chủ Tịch khẳng định: “Nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết phải có người tài, trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu gì người có tài, có đức”. Muốn có nhân tài phải “trồng”, phải chăm sóc, bồi dưỡng rất công phu mới mong gặt hái thành công.99] Kế thừa truyền thống hiếu học, trọng giáo dục, trọng nhân tài của dân tộc Việt Nam, trong nhiều thập kỷ qua, kể cả trong hoàn cảnh hết sức khó khăn của các cuộc kháng chiến chống xâm lược và can thiệp của nước ngoài, nhân dân ta, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng sự nghiệp GD&ĐT, quan tâm đến nhân tố con người và bồi dưỡng người tài.
Đặc biệt là những năm gần đây, từ khi có nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII thì vấn đề nâng cao dân trí, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài càng được coi trọng. Với quan điểm “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” thì chất lượng giáo dục có nhiều chuyển biến và đội ngũ HSG ngày càng tăng cả về chất và về lượng. Vì thế HSG Việt Nam ngày càng được phát triển qua số lượng HSG đạt giải cao trong kỳ thi của khu vực và thế giới. Trước đây, vấn đề nhận thức về nhân tài chưa đầy đủ nên đã mở các trường chuyên, lớp chọn để bồi dưỡng HSG ngay từ bậc học Tiểu học.
Qua các năm thực hiện cho thấy việc mở trường chuyên lớp chọn tạo cho đội ngũ HSG đạt chất lượng cao trong các kỳ thi chọn HSG. Song bên cạnh đó trường chuyên lớp chọn có những điểm bất cập sau: + Việc lựa chọn trường, lớp, giáo viên cho con em của phụ huynh làm ảnh hưởng tới tâm lý học sinh và giáo viên. + Học sinh không được giáo dục toàn diện nên không phù hợp với yêu cầu của xã hội và ảnh hưởng tới quá trình phát triển nhân cách của học sinh (học sinh học lệch do quy chế thi HSG chỉ quy định thi một trong hai môn Toán hoặc Tiếng Việt). Vì thế học sinh không cân bằng về lượng kiến thức trong cuộc sống.