Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hệ thống thoát nước. Chương II: Thực trạng quản lý hệ thống thoát nước tại thành phô Vinh, tỉnh Nghệ An. Chương III: Đề xuất một số giải pháp cải thiện công tác quản lý hệ thống thoát nước thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE QUAN LÝ HỆ THÓNG THOÁT NƯỚC 1.
Một số khái niệm cơ bản về hệ thống thoát nước và quản lý hệ thống thoát nước đô thị 1. Khái niệm, phân loại và đặc điểm của hệ thong thoát nước ở đô thị 1. Khái niệm và phân loại hệ thống thoát nước đô thi * Hệ thống thoát nước là “tổ hợp những công trình thiết bị và các giải pháp kĩ thuật được tô chức đề thực hiện nhiệm vụ thoát nước”. (Giáo trình Cấp thoát nước - NXB Xây dựng 2005 — Dé Trọng Miên) Tùy thuộc vào mục đích yêu cầu tận dụng nguồn nước thải của vùng phát triển kinh tế lân cận thành phó, thị xã, thị tran,.
do nhu cầu kỹ thuật vệ sinh và việc xả các loại nước thải vào mạng lưới thoát nước mà người ta phân biệt các loại hệ thống thoát nước: Hệ thống thoát nước chung, hệ thống thoát nước riêng, hệ thống thoát nước riêng một nửa và hệ thống hỗn hợp. Hệ thống thoát nước chung là “hệ thống trong đó tất cả các loại nước thải (sinh hoạt, sản xuất, nước mưa) được dẫn — vận chuyên trong cùng một mạng lưới tới trạm xử lý hoặc xả ra nguồn.” Hệ thống thoát nước riêng là “hệ thông trong đó từng loại nước thải riêng biệt chứa các chat ban đặc tính khác nhau, được dẫn và vận chuyền theo các mạng lưới thoát nước độc lập.” Hệ thống thoát nước nửa riêng là “hệ thong trong đó ở những điểm giao nhau giữa hai mạng lưới độc lập sẽ xây dựng các giếng tràn — tách nước mưa.” Hệ thong thoát nước hỗn hợp là “sự kết hợp các loại hệ thống kể trên, thường gặp ở một số thành phố cải tạo.” * Hệ thống thoát nước đô thị là “hệ thống mạng lưới đường ống và các công trình trên mạng lưới làm nhiệm vụ thu gom, vận chuyền nhanh chóng mọi loại nước thải ra khỏi khu vực dân cư, xí nghiệp đến nơi xử lý và khử trùng đạt yêu câu vệ sinh trước khi xả vào nguôn tiép nhận. Đặc điểm a, Hệ thống thoát nước chung: - Uudiém: Đảm bảo tốt nhất về phương diện vệ sinh, vì toàn bộ phần nước ban (nêu có trạm xử lý nước thải) đều được xử lý trước khi xả vào nguồn tiếp nhận. Đạt giá trị kinh tế đối với mạng lưới thoát nước các khu nhà cao tang, vì khi đó tổng chiều dai của mạng lưới tiểu khu và đường phố giảm được 30-40% so với hệ thống thoát nước riêng rẽ hoàn toàn, chi phí quản lý mạng lưới thoát nước giảm 15-20% đối với những khu xây nhà cao tầng, những khu đô thị gần nguồn nước lớn.
- Nhược điểm: Chế độ thủy lực không ôn định, mùa mưa nước chảy đầy công, có thê bị ngập lụt, nhưng vào mùa khô chỉ có nước thải sinh hoạt và nước thải công nghiệp (lưu lượng nhỏ nhiều lần so với nước mưa) thì tốc độ dòng chảy không đảm bảo điều kiện kỹ thuật, gây nên lắng đọng cặn, làm giảm khả năng truyền tải và tự làm sạch đo đó phải tăng số lần nạo vét, thau rửa công. Nước thải chảy tới trạm bơm, trạm xử lý nước thải không điều hòa về lưu lượng và chất lượng, nên công tác điều phối trạm bơm và trạm xử lý nước thải trở nên phức tạp và khó đạt hiệu quả mong muốn. Vốn đầu tư xây dựng ban đầu cao (không có sự ưu tiên trong đầu tư xây dựng) vì chỉ có một hệ thống thoát nước duy nhất. Hệ thống cống thoát nước chung phù hợp với giai đoạn đầu tư xây dựng hệ thống riêng, trong nhà có xây dựng bê tự hoại.
Phù hợp với những đô thị hoặc khu vực đô thị xây dựng nhà cao tầng. Bên cạnh có nguồn tiếp nhận lớn cho phép xả nước thải vào với mức độ yêu cầu xử lý thấp; Điều kiện địa hình thuận lợi cho thoát nước, hạn chế được số lượng trạm bơm và áp lực bơm. Phù hợp với nơi có cường độ mưa nhỏ. b, Hệ thống thoát nước riêng: - Uudiém: 16 So với hệ thống thoát nước chung thì có lợi hơn về mặt xây dựng và quản lý, giảm được vốn đầu tư xây dựng ban đầu.
Chế độ thủy lực của hệ thống làm việc ôn định. Công tác quản lý, duy tu bảo dưỡng hiệu quả. - Nhược điểm: Vệ sinh kém hơn so với những hệ thống khác, vì phần bân trong nước mưa không được xử lý mà xả trực tiếp vào nguồn tiếp nhận, nhất là trong giai đoạn đầu mùa mưa hoặc thời gian đầu của các trận mưa lớn, khi công suất của nguồn tăng lên không đáng kẻ, điều kiện pha loãng kẽm, dễ làm cho nguồn bị quá tải bởi chất ban. Tôn tại song song một lúc nhiều mạng lưới thoát nước trong đô thị, gây khó khăn cho công tác xây dựng, quản lý và vận hành.
Tổng giá thành xây dựng và quản lý cao. Trường hợp mỗi loại nước thải được vận chuyền trong hệ thống thoát nước riêng được gọi là hệ thống thoát nước riêng hoàn toàn. Khi chỉ có hệ thống cống ngầm để vận chuyên nước thải sinh hoạt và nước thải công nghiệp còn nước thải công nghiệp quy ước là sạch và nước mưa cho vận chuyển theo mương, rãnh lộ thiên (mương, rãnh tự nhiên sẵn có) đồ trực tiếp vào nguồn tiếp nhận-gọi là hệ thống không hoàn toàn. Hệ thống này thường ở giai đoạn trung gian trong quá trình xây dựng hệ thống riêng hoàn toàn.
Hệ thống thoát nước riêng hoàn toàn phù hợp cho những đô thị lớn, xây dựng tiện nghi và cho các xí nghiệp công nghiệp có khả năng xả toàn bộ lượng nước mưa vào nguồn tiếp nhận (nước mặt), điều kiện địa hình không thuận lợi, doi hỏi phải xây dựng nhiều trạm bơm nước thải khu vực, khu vực có cường độ mưa lớn. Hệ thống riêng không hoàn toàn thì phù hợp với những vùng ngoại ô hoặc giai đoạn đầu xây dựng hệ thống thoát nước của các đô thi. c, Hệ thống thoát nước nửa riêng: - Uudiém: Theo quan điểm vệ sinh, tốt hơn hệ thống riêng vì trong thời gian mưa các chat ban không xả trực tiêp vào nguôn tiêp nhận. 17 - Nhược điểm: Vốn đầu tư xây dựng ban đầu cao, vì phải xây dựng song song hai hệ thống thoát nước đồng thời.
Những chỗ giao nhau của hai mạng lưới phải xây dựng giếng tách nước mưa, thường không đạt hiệu quả mong muốn về vệ sinh, quản lý phức tạp. Hệ thống thoát nước nửa riêng phù hợp với những đô thị có dân số trên 50. Nguồn tiếp nhận nước thải đô thị có công suất nhỏ và không có dòng chảy. Những nơi có nguồn nước dùng vào mục đích tắm, thể thao.
Khi yêu cầu tăng cường bảo vệ nguồn nước khỏi bị nhiễm ban do nước thải mang vào. d, Thoát nước và xử lý nước thải bền vững cho các đô thị Nước thải có thê được thu gom và xử ly trong các loại hệ thống thoát nước chung, riêng, nửa riêng hay hỗn hợp, theo các mô hình tổ chức thoát nước tập trung hay phân tán. Hệ thống thoát nước tập trung thường được xây dựng cho các khu trung tâm đô thị, có mật độ dân số cao, có điều kiện xây dựng đồng bộ. Tuy nhiên, phương thức thoát nước truyền thống này có nhiều hạn ché, vì thế ngày nay trên thế giới khuyến khích áp dụng mô hình phân tán, đặc biệt là cho các khu đô thị mới, các vùng ven đô, nông thôn với các công trình thu gom, xử lý, xả hay tái sử dụng nước thải cho các hộ riêng lẻ (giải pháp tại chỗ) hoặc khu dân cư (giải pháp phân tan theo cụm).
Mô hình này có những wu điểm: - Giảm chi phí đầu tư xây dựng, vận hành và bảo dưỡng do tránh được các tuyến công thoát nước dài, đường kính và độ sâu lớn, các trạm bơm nước thải. - Cho phép sử dung các giải pháp công nghệ đơn giản, chi phí thấp, tận dụng triệt dé các điều kiện tự nhiên dé xử lý nước thai, do phân tán được quỹ đất yêu cầu. Các mô hình quản lý, cơ chế tài chính áp dụng cũng rất linh hoạt tùy theo điều kiện cụ thê. 18 - _ Dễ quy hoạch và thực hiện quy hoạch.
Cho phép phân đợt xây dựng, đầu tư các hợp phần kỹ thuật từng bước theo khả năng tài chính. Quy mô đầu tư cũng sát với yêu cầu hơn, tránh lãng phí. - Cho phép tái sử dụng tại chỗ nước thải sau xử lý (rửa, tưới, bố cập nước ngầm) và chất dinh dưỡng tách được (bón cây trồng). Trong một số trường hợp, có thé xử lý nước thải phân tán dat mức độ xả ra môi trường, mạng lưới thoát nước mưa, nhờ vậy tiết kiệm đáng ké chi phí xây dựng và quan lý đường cống thoát nước.
e, Thoát nước bé mặt bền vững cho các đô thị (SUDS) Quá trình đô thị hóa đã gây những tác động xấu đến quá trình thoát nước tự nhiên: Dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, quá trình lưu giữ tự nhiên dòng chảy băng các thảm thực vật và đất bị mat di, và thay vào đó là những bề mặt phủ không thấm nước như mái nhà, bê tông, đường nhựa, làm tăng lưu lượng dòng chảy bề mặt. Những dòng chảy này thường bị ô nhiễm do rác, bùn đất và các chất bân khác rửa trôi từ mặt đường. Lượng nước và cường độ dòng chảy tăng tạo nên sự xói mòn và lắng bùn cặn. Tất cả những yếu tố này gây những tác động xấu đến môi trường, úng ngập, ảnh hưởng đến hệ sinh thái dưới nước.
Các hệ thông thoát nước truyền thong thường được thiết kế dé vận chuyên nước mưa ra khỏi nơi phát sinh càng nhanh càng tốt. Chi phí cho xây dựng và vận hành, bảo dưỡng các đường cống thoát nước thường rất lớn, trong khi công suất của chúng lại chỉ có giới hạn và không dễ nâng cấp. Cách làm này dẫn đến nguy cơ ngập lụt, xói mòn đất và ô nhiễm ở vùng hạ lưu tăng. Việc dẫn dòng chảy bề mặt đi xa và thải còn làm mat khả năng bồ cập tại chỗ cho các tang nước ngầm quý giá.