Quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai tại các trường mầm non thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh

Luận văn: Quản lý GD kỹ năng giao tiếp qua trò chơi đóng vai ở trẻ 5-6 tuổi tại TP Uông Bí

• Tác giả: Bùi Thị Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Phùng Thị Hằng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai tại các trường mầm non thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý GD giao tiếp qua trò chơi đóng vai MN Uông Bí

Quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp qua trò chơi đóng vai là nhiệm vụ cốt lõi tại các trường mầm non thành phố Uông Bí. Hoạt động này định hướng quá trình phát triển ngôn ngữ, khả năng biểu đạt cảm xúc và hành vi ứng xử của trẻ 5-6 tuổi. Trò chơi đóng vai tạo môi trường mô phỏng xã hội phong phú. Trẻ hóa thân thành bác sĩ, cô giáo, người bán hàng hoặc kỹ sư. Qua từng vai diễn, trẻ tiếp thu các chuẩn mực đạo đức và quy tắc giao tiếp thường nhật. Công tác quản lý của ban giám hiệu giữ vai trò điều phối toàn diện. Kế hoạch giáo dục cần bám sát chương trình giáo dục mầm non quốc gia. Cán bộ quản lý phải đảm bảo tính liên thông và tính khoa học trong từng chủ đề chơi. Sự chỉ đạo sát sao giúp giáo viên thiết kế các tình huống đối thoại tự nhiên. Môi trường chơi được đầu tư bài bản về cơ sở vật chất lẫn tinh thần. Nhờ sự quản lý đồng bộ, trẻ hình thành khả năng lắng nghe và đối đáp linh hoạt. Trẻ tự tin bộc lộ suy nghĩ với người xung quanh. Nền tảng giao tiếp vững chắc tạo bàn đạp cho trẻ bước vào lớp một suôn sẻ.

1.1. Bản chất của kỹ năng giao tiếp ở trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

Kỹ năng giao tiếp ở lứa tuổi 5-6 là tập hợp các hành vi ngôn ngữ và phi ngôn ngữ. Trẻ sử dụng lời nói để chia sẻ cảm xúc, nhu cầu và hiểu biết. Kỹ năng này bao gồm năng lực nghe hiểu, phản hồi đúng trọng tâm và duy trì hội thoại. Ánh mắt, nét mặt và cử chỉ hỗ trợ đắc lực cho lời nói. Trẻ nắm vững các quy tắc chào hỏi, cảm ơn và xin lỗi trong từng tình huống. Việc làm chủ ngôn ngữ giúp trẻ hòa nhập tập thể lớp học dễ dàng. Khả năng giải quyết mâu thuẫn nhỏ khi tương tác cũng được cải thiện rõ rệt. Đây là giai đoạn ngôn ngữ phát triển vượt bậc về từ vựng và ngữ pháp.

1.2. Vai trò của trò chơi đóng vai trong giáo dục mầm non

Trò chơi đóng vai giữ vị trí chủ đạo trong các hoạt động giáo dục tại trường mầm non. Hoạt động này phản ánh thế giới hiện thực qua lăng kính ngây thơ của trẻ. Trẻ tự nguyện tham gia và thỏa mãn nhu cầu khám phá đời sống người lớn. Qua việc phân vai, trẻ rèn luyện khả năng phối hợp hành động và thảo luận nhóm. Ngôn ngữ giao tiếp phát triển mạnh mẽ qua các lời thoại tự nhiên của nhân vật. Trẻ học cách lắng nghe người cùng chơi và giải quyết bất đồng ý kiến. Phương pháp này biến kiến thức trừu tượng thành trải nghiệm thực tế sinh động. Trẻ trở nên cởi mở, tự tin và chủ động hơn trong mọi quan hệ xã hội. Hoạt động đóng vai kích thích trí tưởng tượng phong phú và tư duy sáng tạo.

II. Thực trạng quản lý GD kỹ năng giao tiếp trẻ mầm non tại TP Uông Bí

Thực tế tại các trường mầm non thành phố Uông Bí cho thấy công tác quản lý đã đạt nhiều bước tiến rõ rệt. Đội ngũ cán bộ quản lý bám sát chỉ đạo chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ninh. Các trường tích cực đầu tư đồ dùng đồ chơi và xây dựng góc phân vai hấp dẫn. Giáo viên mầm non nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của việc rèn luyện ngôn ngữ cho trẻ. Dẫu vậy, quá trình triển khai vẫn bộc lộ nhiều hạn chế cần khắc phục. Việc xây dựng kế hoạch quản lý ở một số cơ sở giáo dục còn mang tính hình thức. Nội dung các chủ đề chơi đôi khi lặp lại, thiếu tính sáng tạo và chưa gắn liền thực tiễn địa phương. Khâu kiểm tra, đánh giá kỹ năng giao tiếp của trẻ sau hoạt động chơi chưa thực hiện đều đặn. Nhiều giáo viên lúng túng khi xử lý tình huống giao tiếp phát sinh giữa trẻ trong lúc nhập vai. Công tác bồi dưỡng chuyên môn về kỹ năng sư phạm chưa đồng đều giữa các trường công lập và ngoài công lập. Những rào cản này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo lớn. Ban giám hiệu nhà trường cần nhìn nhận thẳng thắn các tồn tại để điều chỉnh kịp thời.

2.1. Ưu điểm trong chỉ đạo tổ chức hoạt động vui chơi

Hầu hết các trường mầm non tại Uông Bí đã ban hành văn bản chỉ đạo kịp thời. Cán bộ quản lý tích cực đổi mới phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Giáo viên được khuyến khích tạo không gian mở cho các góc hoạt động. Môi trường đồ chơi phong phú kích thích trẻ tham gia đóng vai hào hứng. Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thể hiện rõ sự tiến bộ về vốn từ và ngữ điệu. Ban giám hiệu tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các buổi sinh hoạt chuyên môn cụm. Nhà trường cũng làm tốt công tác xã hội hóa nhằm bổ sung trang thiết bị dạy học hiện đại. Nhờ vậy, chất lượng tổ chức giờ chơi ngày càng cải thiện rõ rệt.

2.2. Khó khăn và rào cản trong quản lý giáo dục kỹ năng

Công tác quản lý kỹ năng giao tiếp vẫn gặp một số rào cản đáng kể. Cơ sở vật chất ở các điểm trường vùng ven thành phố còn nhiều thiếu thốn. Không gian lớp học chật hẹp làm hạn chế phạm vi di chuyển của trẻ. Đồ chơi đóng vai ở nhiều nơi còn nghèo nàn và thiếu tính gợi mở. Kỹ năng quan sát và điều tiết xung đột của một bộ phận giáo viên còn lúng túng. Giáo viên có xu hướng can thiệp quá sâu vào diễn biến vai chơi của trẻ. Điều này làm giảm tính tự chủ và khả năng đối thoại tự nhiên. Sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình chưa đạt tính đồng bộ cao. Nhiều phụ huynh chưa nhận thức đúng vai trò của trò chơi đóng vai.

III. Biện pháp quản lý GD kỹ năng giao tiếp qua trò chơi ở MN Uông Bí

Để nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng giao tiếp, cán bộ quản lý cần áp dụng hệ thống biện pháp đồng bộ. Trước hết, ban giám hiệu cần lập kế hoạch giáo dục khoa học và linh hoạt. Kế hoạch phải xác định rõ mục tiêu phát triển ngôn ngữ theo từng độ tuổi và từng chủ đề. Nhà trường chú trọng bồi dưỡng năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên đứng lớp. Các buổi tập huấn chuyên đề giúp giáo viên nắm vững nghệ thuật điều khiển trò chơi đóng vai. Cán bộ quản lý cần khuyến khích giáo viên sáng tạo nhiều tình huống thực tế gần gũi. Ngoài ra, việc đầu tư cơ sở vật chất và đồ dùng đồ chơi giữ vai trò quyết định. Các trường cần tận dụng nguyên vật liệu tái chế để làm phong phú học cụ. Công tác kiểm tra, giám sát phải tiến hành thường xuyên với tiêu chí đánh giá rõ ràng. Ban giám hiệu kịp thời khen thưởng những giáo viên có sáng kiến tổ chức lớp học xuất sắc. Sự kết nối chặt chẽ với cha mẹ trẻ tạo môi trường rèn luyện thống nhất. Khi các giải pháp được vận hành nhịp nhàng, chất lượng giao tiếp của trẻ sẽ chuyển biến tích cực.

3.1. Đổi mới lập kế hoạch và bồi dưỡng chuyên môn giáo viên

Kế hoạch quản lý cần xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ địa phương. Ban giám hiệu hướng dẫn giáo viên tích hợp kỹ năng giao tiếp vào từng mục tiêu bài học. Nội dung các chủ đề đóng vai phải đa dạng và gần gũi với cuộc sống. Nhà trường tổ chức các buổi hội thảo chuyên môn định kỳ hàng tháng. Giáo viên thực hành thiết kế kịch bản chơi và chia sẻ kinh nghiệm xử lý tình huống. Cán bộ quản lý khuyến khích việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc xây dựng học liệu. Qua các đợt tập huấn, giáo viên nắm chắc phương pháp kích thích trẻ đặt câu hỏi và đối thoại. Năng lực sư phạm vững vàng giúp giáo viên tự tin làm chủ không gian lớp học.

3.2. Tăng cường cơ sở vật chất và phối hợp cùng phụ huynh

Môi trường học tập là yếu tố nền tảng để trẻ thực hành kỹ năng giao tiếp. Ban giám hiệu cần phân bổ ngân sách hợp lý cho việc mua sắm trang thiết bị mầm non. Nhà trường phát động phong trào tự làm đồ dùng đồ chơi từ nguyên liệu thiên nhiên. Góc chơi đóng vai cần bố trí thoáng đãng và phân chia khu vực hợp lý. Bên cạnh đó, việc gắn kết gia đình với nhà trường đóng vai trò trọng yếu. Giáo viên thường xuyên thông báo cho phụ huynh về các chủ đề chơi của lớp. Cha mẹ được hướng dẫn cách trò chuyện và lắng nghe con tại nhà. Sự tương tác hai chiều tạo nên môi trường giao tiếp lành mạnh, giúp trẻ phát triển kỹ năng nhanh chóng.

IV. Đánh giá và ứng dụng quản lý GD kỹ năng giao tiếp tại MN Uông Bí

Quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp qua trò chơi đóng vai mang lại nhiều giá trị thiết thực. Đề tài khẳng định vai trò quyết định của công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng nuôi dạy trẻ. Những giải pháp đề xuất có tính khả thi cao và phù hợp với thực tiễn các trường mầm non tại Uông Bí. Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi sau khi tham gia các hoạt động đóng vai đều thể hiện sự tự tin vượt bậc. Trẻ biết sử dụng từ ngữ chuẩn mực, diễn đạt mạch lạc và biết lắng nghe người đối thoại. Năng lực làm chủ hành vi và biểu cảm của trẻ cũng có bước tiến rõ rệt. Đối với giáo viên, các biện pháp quản lý tạo động lực đổi mới phương pháp giảng dạy thường xuyên. Ban giám hiệu sở hữu công cụ đánh giá khoa học để định hướng chuyên môn dài hạn. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo quý giá cho cán bộ quản lý giáo dục tại địa phương. Việc nhân rộng mô hình này sẽ góp phần đổi mới căn bản giáo dục mầm non trên toàn thành phố. Môi trường giáo dục thân thiện giúp thế hệ mầm non phát triển toàn diện cả trí tuệ lẫn nhân cách.

4.1. Giá trị ứng dụng thực tiễn của công tác quản lý

Mô hình quản lý này đem lại giá trị ứng dụng cao cho bậc học mầm non tại Uông Bí. Các giải pháp giúp chuẩn hóa quy trình tổ chức giờ chơi cho toàn bộ giáo viên. Hiệu trưởng có định hướng cụ thể để điều hành và kiểm tra chuyên môn từng tháng. Đội ngũ giáo viên nắm vững các kỹ thuật kích thích trẻ nói và phản xạ nhanh. Trẻ mầm non 5-6 tuổi cải thiện rõ rệt khả năng dùng từ và diễn đạt câu hoàn chỉnh. Việc phối hợp với phụ huynh giúp củng cố thói quen giao tiếp văn minh ngay tại gia đình. Kết quả ứng dụng khẳng định hiệu quả vượt trội so với phương pháp giáo dục thụ động trước đây.

4.2. Khuyến nghị phát triển mô hình cho các trường mầm non

Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Uông Bí cần tiếp tục tổ chức các đợt tập huấn nâng cao. Các trường mầm non nên chủ động xây dựng nguồn học liệu số về trò chơi đóng vai. Việc đầu tư sân chơi và đồ dùng trực quan cần được quan tâm đúng mức. Giáo viên cần được tạo điều kiện tự do sáng tạo kịch bản chơi phù hợp với trẻ. Nhà trường cần đẩy mạnh việc khảo sát mức độ hài lòng của phụ huynh định kỳ. Sự liên kết giữa trường học và các đoàn thể địa phương cần thắt chặt hơn nữa. Những hành động này sẽ duy trì tính bền vững cho công tác phát triển kỹ năng giao tiếp mầm non.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kỹ năng giao tiếp giữ vai trò nền tảng trong sự phát triển nhân cách và năng lực xã hội của trẻ nhỏ. Theo các nghiên cứu tâm lý học lứa tuổi, hơn 85% phản xạ tương tác xã hội và cấu trúc ngôn ngữ cơ bản được định hình trước 6 tuổi. Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, vui chơi là hoạt động chủ đạo, trong đó trò chơi đóng vai theo chủ đề giữ vị trí trung tâm giúp trẻ chuyển hóa tri thức đời sống thành hành vi ứng xử thực tế.

Mặc dù Thông tư số 51/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định rõ mục tiêu chuẩn bị tâm thế toàn diện cho trẻ bước vào lớp 1, thực tiễn tại các trường mầm non thuộc thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh vẫn bộc lộ nhiều khó khăn. Qua ghi nhận ban đầu, khoảng 30% đến 35% trẻ 5-6 tuổi tại địa bàn còn biểu hiện rụt rè, thiếu tự tin, lúng túng khi dùng từ biểu cảm hoặc chưa biết cách giải quyết mâu thuẫn trong nhóm chơi. Vấn đề cốt lõi xuất phát từ công tác quản lý chuyên môn của ban giám hiệu chưa thực sự đồng bộ và chưa tạo đủ điều kiện thuận lợi cho giáo viên đổi mới hình thức tổ chức.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng công tác quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp qua trò chơi đóng vai tại 5 trường mầm non đại diện trên địa bàn thành phố Uông Bí trong năm học 2021-2022. Từ các dữ liệu thu thập được từ 80 cán bộ và giáo viên, tác giả đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý khả thi. Kết quả nghiên cứu hướng tới việc nâng tỷ lệ trẻ tự tin giao tiếp đạt trên 85%, đồng thời chuẩn hóa quy trình điều hành chuyên môn cho đội ngũ cán bộ quản lý mầm non địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hoạt động của các nhà tâm lý học lỗi lạc như Lev Vygotsky, Alexei Leontiev và Daniil Elkonin. Theo luận điểm trung tâm của trường phái này, hoạt động đóng vai theo chủ đề là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo lớn, nơi trẻ tự nguyện tái tạo các mối quan hệ xã hội của người lớn thông qua việc phân vai, dùng vật thay thế và tuân thủ luật chơi.

Bên cạnh đó, tác giả sử dụng lý thuyết quản lý giáo dục hiện đại dựa trên mô hình 4 chức năng cốt lõi của Harold Koontz: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá. Nghiên cứu xác lập và làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Quản lý giáo dục: Sự tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến tập thể sư phạm nhằm thực hiện mục tiêu chăm sóc và giáo dục trẻ.
• Kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi: Khả năng tiếp nhận, xử lý và biểu đạt thông tin qua ngôn ngữ kết hợp phương tiện phi ngôn ngữ (cử chỉ, ánh mắt, nét mặt) phù hợp với chuẩn mực xã hội được quy định tại Thông tư 23/2010/TT-BGDĐT về Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi (gồm 4 lĩnh vực, 28 chuẩn và 120 chỉ số).
• Trò chơi đóng vai: Hoạt động sáng tạo mô phỏng hiện thực đời sống người lớn thông qua hệ thống vai chơi và chủ đề cụ thể.
• Quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp qua trò chơi đóng vai: Chuỗi tác động sư phạm của hiệu trưởng nhằm hướng dẫn giáo viên khai thác tối đa không gian hoạt động góc để rèn luyện năng lực ngôn ngữ cho trẻ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai trên cỡ mẫu gồm 80 khách thể, bao gồm 35 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn) và 45 giáo viên trực tiếp đứng lớp mẫu giáo lớn 5-6 tuổi. Mẫu khảo sát được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên tại 5 trường đại diện cho các khu vực địa bàn khác nhau của thành phố Uông Bí: Trường Mầm non Vàng Danh, Trường Mầm non 19/5, Trường Mầm non Đồng Chanh, Trường Mầm non Thượng Yên Công và Trường Mầm non Bắc Sơn. Cách tiếp cận này giúp phản ánh khách quan cả vùng trung tâm đô thị lẫn khu vực bán sơn địa có đồng bào dân tộc sinh sống.

Tác giả kết hợp ba nguồn dữ liệu chính: điều tra phiếu hỏi bằng thang đo chuẩn 5 mức độ Likert; quan sát trực tiếp 15 hoạt động vui chơi tại các góc chơi; phỏng vấn sâu 12 cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán. Dữ liệu định lượng được phân tích thống kê qua phần mềm chuyên dụng để tính toán điểm trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (SD) và tỷ lệ phần trăm (%). Việc lựa chọn phương pháp phân tích toán học giúp kiểm định tính nhất quán của dữ liệu khảo sát, bảo đảm tính xác thực và khoa học cho các kết luận thực tiễn trong suốt năm học 2021-2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng quản lý và giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi đóng vai tại thành phố Uông Bí mang lại 4 phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, nhận thức của đội ngũ sư phạm về tầm quan trọng của việc rèn luyện giao tiếp qua hoạt động chơi đạt mức rất cao. Có tới 93,8% cán bộ quản lý và giáo viên được khảo sát xác định hoạt động này là đặc biệt cần thiết đối với sự phát triển tâm lý của trẻ. Tuy nhiên, mức độ hiện thực hóa nhận thức vào kế hoạch bài dạy hàng tuần mới chỉ đạt khoảng 68,2%, cho thấy sự thiếu đồng bộ giữa tư duy lý luận và kỹ năng thiết kế tình huống thực tế.

Thứ hai, mức độ thành thạo các kỹ năng giao tiếp thành phần của trẻ 5-6 tuổi bộc lộ sự phân hóa rõ rệt. Nhóm kỹ năng nghe hiểu đạt kết quả khả quan nhất với 76,5% trẻ biết lắng nghe và thực hiện đúng các chỉ dẫn gồm 2 đến 3 hành động từ cô giáo và bạn chơi. Trái lại, nhóm kỹ năng biểu đạt ngôn ngữ chỉ có 54,2% trẻ đạt mức độ linh hoạt; khoảng 32,8% trẻ còn nhút nhát, phát âm nhỏ, thiếu vốn từ chuyên biệt theo vai chơi và gặp khó khăn khi thương lượng phân chia đồ chơi.

Thứ ba, hiệu quả thực thi 4 chức năng quản lý của ban giám hiệu chưa đồng đều. Khâu xây dựng kế hoạch giáo dục được đánh giá tốt nhất với điểm trung bình 4.12/5 (tương đương 82,4%). Ngược lại, khâu kiểm tra, đánh giá và tư vấn chuyên môn chỉ đạt điểm trung bình 3.48/5 (tương đương 69,6%). Hoạt động dự giờ quan sát trẻ chơi góc thường diễn ra chiếu lệ, thiếu tiêu chí đánh giá hành vi tương tác cụ thể.

Thứ tư, điều kiện cơ sở vật chất phục vụ hoạt động đóng vai còn thiếu thốn cục bộ. Khoảng 42,0% giáo viên phản ánh rằng học liệu, trang phục và đồ chơi đóng vai tại các điểm trường lẻ còn đơn điệu, chủ yếu tận dụng phế liệu tái chế chưa bảo đảm tính thẩm mỹ và an toàn để kích thích hứng thú của trẻ.

Thảo luận kết quả

Khoảng cách giữa nhận thức cao (93,8%) và thực tế triển khai trung bình khá (68,2%) bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về phía giáo viên, định mức thời gian dành cho việc chăm sóc vệ sinh và áp lực hoàn thiện hồ sơ sổ sách chiếm phần lớn quỹ thời gian trong ngày. Với quy mô lớp học trung bình từ 30 đến 35 trẻ/lớp, giáo viên rất khó quan sát và can thiệp kịp thời từng tương tác nhỏ của cá nhân trẻ khi chơi.

Về phía gia đình, khảo sát cho thấy gần 40% phụ huynh thiếu thời gian trò chuyện cùng con hoặc cho trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử quá 2 giờ mỗi ngày, dẫn đến hiện tượng thụ động ngôn ngữ.

Các dữ liệu khảo sát này có thể được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ giữa mức độ nhận thức và mức độ thực hiện của giáo viên theo từng chủ đề chơi. Đồng thời, một bảng số liệu tổng hợp biểu diễn ma trận tương quan giữa tần suất kiểm tra của ban giám hiệu và điểm số kỹ năng của trẻ sẽ minh chứng rõ nét: những lớp học được cán bộ quản lý tư vấn chuyên môn định kỳ 2 lần/tháng ghi nhận tỷ lệ trẻ diễn đạt lưu loát cao hơn 18,4% so với các lớp ít được giám sát.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu trước đây tại Quảng Ninh và các tỉnh phía Bắc, nhưng luận văn đã làm rõ nét hơn đặc thù của thành phố công nghiệp Uông Bí, nơi có sự chênh lệch đáng kể về điều kiện sống giữa các phường trung tâm và khu vực ngoại thành khai thác than.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo nghiệm thực tiễn, luận văn đề xuất 5 biện pháp quản lý mang tính đột phá và đồng bộ:

1. Đổi mới quy trình xây dựng kế hoạch giáo dục kỹ năng giao tiếp: Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn thiết kế khung phân phối chương trình tích hợp kỹ năng giao tiếp vào các chủ đề năm học. Mục tiêu đặt ra là 100% giáo án tuần phải xác định rõ mục tiêu kỹ năng nghe hiểu, biểu đạt và quy tắc ứng xử cho từng góc chơi. Thời gian thực hiện bắt đầu ngay từ tháng 8 hàng năm trước khi bước vào năm học mới.

2. Chỉ đạo bồi dưỡng nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên: Tổ chức tối thiểu 03 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm học về kỹ thuật đặt câu hỏi gợi mở, phương pháp tạo tình huống kịch tính và kỹ năng kiềm chế can thiệp thô bạo vào không gian chơi của trẻ. Chỉ tiêu phấn đấu đạt 100% giáo viên đứng lớp 5-6 tuổi sử dụng thành thạo quy trình tổ chức 3 bước (chuẩn bị, thực hiện, rút kinh nghiệm).

3. Hiện đại hóa môi trường cơ sở vật chất và góc chơi đóng vai: Phát động phong trào hội thi tự làm đồ dùng đồ chơi sáng tạo cấp trường, đồng thời huy động các nguồn lực hợp pháp để bổ sung ít nhất 15 đến 20 bộ đồ chơi nhập vai hiện đại (bác sĩ, kỹ sư, nhân viên siêu thị, nhà hàng) cho mỗi lớp học. Hoàn thành việc rà soát và bổ sung phương tiện dạy học trước tháng 11 hàng năm.

4. Thiết lập cơ chế phối hợp ba môi trường nhà trường, gia đình và xã hội: Ban giám hiệu chỉ đạo xây dựng sổ tay hướng dẫn giao tiếp tại nhà và bảng kiểm hành vi gửi qua nhóm liên lạc định kỳ 1 lần/tháng. Đặt mục tiêu trên 90% phụ huynh cam kết dành ít nhất 30 phút mỗi ngày tương tác cùng trẻ và tham gia tích cực vào các buổi hoạt động trải nghiệm xã hội do nhà trường tổ chức.

5. Cải tiến phương thức kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực: Thay thế phương pháp kiểm tra sổ sách hành chính bằng hình thức quan sát trực tiếp hành vi giao tiếp của trẻ tại góc chơi. Xây dựng phiếu đánh giá gồm 10 tiêu chí hành vi rõ ràng, bảo đảm 100% các lớp được dự giờ tư vấn chuyên môn ít nhất 1 lần/tháng, tạo kênh thông tin phản hồi giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm trong hệ thống giáo dục mầm non:

Thứ nhất, cán bộ quản lý trường mầm non (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng): Đây là bộ tài liệu tham chiếu trực tiếp giúp xây dựng kế hoạch chỉ đạo chuyên môn, thiết lập tiêu chí kiểm tra sư phạm và phân bổ ngân sách mua sắm trang thiết bị góc chơi bám sát yêu cầu đổi mới.

Thứ hai, giáo viên mầm non trực tiếp dạy lớp 5-6 tuổi: Tài liệu cung cấp hệ thống tình huống thực hành, quy trình 3 giai đoạn tổ chức trò chơi đóng vai và các kỹ thuật xử lý hành vi rụt rè hoặc xung đột của trẻ trong quá trình tương tác nhóm.

Thứ ba, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý giáo dục, Giáo dục mầm non: Luận văn là hình mẫu điển cứu về thiết kế phương pháp luận nghiên cứu thực tiễn, từ cách xây dựng bảng hỏi, kỹ thuật chọn mẫu phân tầng đến phương pháp xử lý dữ liệu thống kê khoa học.

Thứ tư, chuyên viên phụ trách mầm non tại các Phòng Giáo dục và Đào tạo cấp huyện, thị xã, thành phố: Nghiên cứu cung cấp bức tranh thực tiễn sinh động làm căn cứ tham mưu ban hành các văn bản chỉ đạo nhiệm vụ năm học và xây dựng mô hình điểm về giáo dục kỹ năng sống tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao trò chơi đóng vai lại là con đường hiệu quả nhất để rèn kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi?
   Ở lứa tuổi 5-6, trò chơi đóng vai là hoạt động chủ đạo đáp ứng nhu cầu mô phỏng thế giới người lớn. Khi nhập vai bác sĩ hay người bán hàng, trẻ buộc phải vận dụng linh hoạt vốn từ, ngữ điệu và cử chỉ để đối thoại với bạn chơi. Nghiên cứu chỉ ra rằng thông qua vai chơi, trẻ tiếp thu quy tắc ứng xử tự nhiên hơn 40% so với các bài học thuyết giảng lý thuyết.

2. Điểm nghẽn lớn nhất trong quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp ở bậc mầm non hiện nay là gì?
   Khâu kiểm tra, đánh giá hiện là điểm yếu nhất với điểm trung bình khảo sát chỉ đạt 3.48/5. Phần lớn cán bộ quản lý nặng về kiểm tra hồ sơ giáo án trên giấy tờ mà thiếu các buổi quan sát trực tiếp hành vi trẻ tương tác thực tế tại góc chơi để tư vấn giải pháp sư phạm cho giáo viên đứng lớp.

3. Luận văn đã sử dụng công cụ nào để khảo sát và đo lường kỹ năng giao tiếp của trẻ?
   Tác giả dựa trên hệ thống 28 chuẩn và 120 chỉ số của Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi, cụ thể hóa thành phiếu đánh giá hành vi gồm 3 nhóm kỹ năng (nghe hiểu, biểu đạt, quy tắc giao tiếp) với thang đo 5 mức độ Likert, kết hợp bảng kiểm quan sát trực tiếp 15 hoạt động chơi tại lớp.

4. Làm thế nào để gia đình phối hợp đồng bộ với nhà trường trong việc rèn luyện giao tiếp cho trẻ?
   Nhà trường cần cung cấp bảng kiểm định kỳ hàng tháng để phụ huynh nắm rõ mục tiêu ngôn ngữ của từng chủ đề. Phụ huynh cần cam kết dành tối thiểu 30 phút mỗi tối cùng con tham gia các trò chơi phân vai gia đình, hạn chế thiết bị điện tử dưới 1 giờ/ngày nhằm duy trì môi trường tương tác liên tục cho trẻ.

5. Tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất được kiểm chứng ra sao?
   Qua khảo nghiệm lấy ý kiến của 80 chuyên gia, cán bộ quản lý và giáo viên tại 5 trường mầm non thành phố Uông Bí, điểm đánh giá tính cần thiết đạt mức 4.62/5 (tương đương 92,4%) và tính khả thi đạt 4.45/5 (tương đương 89,0%), khẳng định các giải pháp hoàn toàn phù hợp với thực tiễn cơ sở.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua hoạt động đóng vai theo chủ đề.
• Khảo sát thực tiễn tại 5 trường mầm non thành phố Uông Bí trên 80 khách thể đã chỉ rõ khoảng cách giữa nhận thức tích cực (93,8%) và năng lực tổ chức thực tế của giáo viên (68,2%).
• Xác định nguyên nhân trọng tâm của những hạn chế ngôn ngữ ở trẻ bắt nguồn từ khâu kiểm tra chuyên môn chưa sâu sát và sự thiếu thốn phương tiện học liệu góc chơi.
• Đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý mang tính hệ thống từ khâu lập kế hoạch, tập huấn chuyên môn, đầu tư cơ sở vật chất, phối hợp gia đình đến cải tiến đánh giá với độ khả thi đạt 89,0%.
• Cung cấp tư liệu thực chứng có giá trị khoa học cao cho công tác quản trị trường mầm non tại tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay.

Kế hoạch hành động khuyến nghị các cơ sở giáo dục mầm non triển khai áp dụng đồng bộ các giải pháp trên trong lộ trình 12 tháng của năm học tới. Ban giám hiệu các nhà trường cần chủ động đưa nội dung giáo dục kỹ năng giao tiếp qua trò chơi đóng vai thành tiêu chí thi đua chuyên môn trọng tâm, góp phần chuẩn bị nền tảng nhân cách vững vàng nhất cho trẻ vững bước vào lớp 1.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu; Kết luận, khuyến nghị; Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai tại trƣờng mầm non. Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai tại các trƣờng mầm non thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai tại các trƣờng mầm non thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh.

4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THÔNG QUA TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI TẠI TRƢỜNG MẦM NON 1. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động vui chơi Vấn đề giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo thông qua tổ chức hoạt động vui chơi đƣợc nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm. Chẳng hạn: Ph.

Phơ Bách (1782 - 1852) - Nhà giáo dục nổi tiếng của nền giáo dục cổ điển đã khởi xƣớng và đề xuất ý tƣởng kết hợp dạy học với trò chơi cho trẻ mẫu giáo. Ông chỉ rõ con ngƣời có bốn bản năng đó là bản năng hoạt động, nhận thức, văn học và tôn giáo, ông đƣa ra các nguyên tắc giáo dục tự do, yêu cầu nhà giáo dục phải đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu của trẻ trong hoạt động và giao tiếp [24].Usinxki (1950) chỉ ra rằng: “Nắm đƣợc ngôn ngữ là một chỉ số đáng tin cậy về việc chuẩn bị cho trẻ học tập ở trƣờng phổ thông. Lĩnh hội tiếng mẹ đẻ theo chƣơng trình ở thời kì mẫu giáo, tích lũy vốn từ, nắm đƣợc cách phát âm đúng và các hình thức văn phạm của ngôn ngữ, giáo dục kĩ năng nghe và trình bày có mạch lạc ý nghĩ của mình…”. Theo đó tác giả nghiên cứu về sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng nghe, kĩ năng nói cho trẻ thông qua thể hiện ngôn ngữ mạch lạc [24].Uxova (1977) nghiên cứu về vai trò của trò chơi đã khẳng định: “…Trò chơi là hình thức tổ chức cuộc sống của trẻ, là phƣơng tiện hình thành “xã hội trẻ em”.

Ông đã chỉ rõ hai loại quan hệ trong quá trình chơi đó là quan hệ thực và quan hệ chơi. Các kết quả nghiên cứu của A.Uxova đã chỉ ra vai trò của trò chơi đối với việc hình thành, phát triển năng lực xã hội cho trẻ nói chung và kĩ năng giao tiếp nói riêng, từ đó ông đề xuất những kiến nghị về giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ [24]. Trong cuốn “Chƣơng trình giáo dục mầm non” đƣợc triển khai tại Bắc Irlen - Anh (1997) các tác giả đã khẳng định vai trò của trò chơi đối với trẻ, thông qua chơi sẽ phát triển các kĩ năng cơ bản cho trẻ trong đó có kĩ năng giao tiếp [43]. 5 Trong Chƣơng trình giáo dục mầm non của bang California - Mỹ (2010), các tác giả biên soạn xem chơi là tâm điểm của trẻ nhỏ.

Thông qua chơi trẻ lĩnh hội các kiến thức và phát triển kĩ năng của bản thân, trong đó có kĩ năng giao tiếp. Từ đó, họ xây dựng nên chƣơng trình giáo dục trẻ thông qua hoạt động chơi. Họ khẳng định rằng trong suốt quá trình tham gia trò chơi trẻ có cơ hội đƣợc thể hiện bản thân, học hỏi nhiều điều từ môi trƣờng xung quanh, rèn luyện và phát triển kĩ năng sống trong đó có kĩ năng giao tiếp cho trẻ [44]. Ở Việt Nam đã có nhiều tác giả và các công trình nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo thông qua tổ chức hoạt động vui chơi.

Chẳng hạn: Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết khi nghiên cứu về giáo dục trẻ mẫu giáo trong nhóm bạn bè đã khẳng định rằng: “Vui chơi trong nhóm bạn, trí thông minh của trẻ sẽ được phát triển mạnh. Hoạt động cùng nhau, vui chơi với nhau trong nhóm bạn, trẻ học ở nhau nhiều điều, kinh nghiệm sống của chúng được nhân lên một cách nhanh chóng”. Trong nghiên cứu này, tác giả đã đề cao vai trò của giao tiếp trong nhóm bạn đối với sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo và sự cần thiết phải tăng cƣờng tổ chức trò chơi đóng vai cho trẻ và thu hút sự tham gia của trẻ trong các trò chơi để rèn luyện kĩ năng giao tiếp [33], [34], [35]. Tác giả Hồ Sỹ Hùng (2016) với bài báo “Giáo dục hành vi giao tiếp có văn hóa cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non” đã xác định: Quá trình giáo dục hành vi giao tiếp có văn hóa nói chung và giáo dục hành vi văn hóa cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trƣờng mầm non phải trải qua các quá trình tác động cả về mặt nhận thức, tình cảm và hành động của trẻ.

Do đó các biện pháp nêu trên phải đƣợc thống nhất và kết hợp chặt chẽ với nhau. Bên cạnh đó các biện pháp này phải thể hiện đƣợc các mối quan hệ giữa cô và trẻ hay giữa trẻ với trẻ và giữa nhà trƣờng với gia đình, phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ 5-6 tuổi. Đây là những biện pháp giáo dục nhằm tạo điều kiện cho trẻ đƣợc bộc lộ và luyện tập những hành vi giao tiếp có văn hóa trong cuộc sống hàng ngày và đặc biệt là trong trò chơi đóng vai theo chủ đề [16]. 6 Nghiên cứu theo hƣớng này có thể kể đến một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ.

Chẳng hạn, với nghiên cứu “Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở khu vực Miền Núi phía Bắc” (2019), tác giả Vũ Thị Thủy đã tiến hành xác định bản chất cũng nhƣ các thành tố của giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề. Tác giả cũng đã phân tích thực trạng giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề ở khu vực Miền Núi phía Bắc, từ đó tiến hành xây dựng quy trình và biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề [38]. Tác giả Vũ Thị Phƣơng Thảo (2013) đã nghiên cứu vấn đề “Phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non Hải Cường - Hải Hậu - Nam Định” [31]; tác giả Phạm Thị Thu Thủy (2016) nghiên cứu vấn đề “Kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi tỉnh Tuyên Quang qua trò chơi đóng vai theo chủ đề” [37]. Các tác giả này đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trƣờng mầm non; phân tích thực trạng và đề xuất biện pháp nhằm phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trƣờng mầm non.

Tác giả Nguyễn Thị Thu Hà (2016) nghiên cứu về “Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiếp cận hợp tác”. Tác giả đã đề cập tới cấu trúc và tiêu chí đánh giá kĩ năng giao tiếp dƣới góc độ kĩ năng sống, phân loại kỹ năng giao tiếp và đặc điểm kĩ năng giao tiếp dƣới góc độ kĩ năng sống, đồng thời nghiên cứu quá trình giáo dục kĩ năng giao tiếp dƣới góc độ kĩ năng sống theo tiếp cận hợp tác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trƣờng mầm non (dẫn theo [16]). Nghiên cứu về quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động vui chơi Tác giả Diana Courson và Claissa Wallase (2010) khi nghiên cứu về kế hoạch phát triển chƣơng trình giáo dục phù hợp cho trẻ em đã khẳng định vai trò quan trọng của việc phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Tác giả cũng đặc biệt ghi nhận hiệu quả của trò chơi và hoạt động trải nghiệm trong việc phát triển kĩ năng cho trẻ.

Tác giả khẳng định giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo có thể thực 7 hiện bằng nhiều con đƣờng, tuy nhiên con đƣờng hiệu quả nhất là thông qua hoạt động chủ đạo của trẻ - hoạt động vui chơi (Dẫn theo [2]). Liên quan đến vấn đề quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động vui chơi, Jorde-Bloom (1992) nhấn mạnh rằng sự lãnh đạo của các Hiệu trƣởng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lƣợng của các chƣơng trình giáo dục trẻ nói chung, giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo nói riêng. Nó thể hiện ở trách nhiệm của Hiệu trƣởng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục; ra quyết định; khuyến khích, thúc đẩy sự sáng tạo của giáo viên mầm non trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục để hình thành và phát triển các kỹ năng cần thiết cho trẻ, trong đó có kỹ năng giao tiếp (dẫn theo [16]). Ở Việt Nam, vấn đề quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo nói chung, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nói riêng ở trƣờng mầm non có thể kể đến một số công trình nghiên cứu.

Chẳng hạn, tác giả Giản Thị Thanh Thủy (2020) nghiên cứu đề tài “Quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở các trường mầm non huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh”. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở trƣờng mầm non; trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở các trƣờng mầm non huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh, tác giả đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động này [36].