Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh trƣờng Trung học phổ thông Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh trƣờng Trung học phổ thông Gia lộc II, tỉnh Hải Dƣơng. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh của Hiệu trƣởng trƣờng Trung học phổ thông Gia lộc II, tỉnh Hải Dƣơng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trong mọi thời đại, ở bất kỳ một quốc gia nào thì đạo đức luôn giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, với những chuẩn mực, giá trị đúng đắn. Cho dù ở giai đoạn nào của lịch sử loài ngƣời thì chuẩn mực chung của đạo đức vẫn là hƣớng tới cái thiện, chống lại cái ác, hƣớng tới quan hệ tốt đẹp giữa con ngƣời với con ngƣời, giữa con ngƣời với tự nhiên và xã hội.
Đồng thời đạo đức cũng khẳng định khả năng tự tu dƣỡng, tự giáo dục của mỗi cá nhân, cho nên đạo đức và giáo dục đạo đức luôn luôn đƣợc quan tâm, chú trọng ở mọi thời đại. Ở phƣơng Tây, nhà triết học Socrate (469 – 399 TCN) cho rằng cái gốc của đạo đức là tính thiện, bản tính con ngƣời vốn thiện, nếu tính thiện ấy đƣợc nuôi dƣỡng, phát triển thì con ngƣời sẽ có hạnh phúc. Theo ông chuẩn mực đạo đức phải đƣợc nhận thức bằng lý tính kết hợp với phƣơng pháp nhận thức khoa học Đối với nền văn minh phƣơng Đông thì vấn đề giáo dục đạo đức đã đƣợc quan tâm từ rất sớm. Khổng Tử (551-479 TCN) mà tƣ tƣởng của ông đã trở thành một “Đạo” có ảnh hƣởng sâu rộng không chỉ ở Trung Quốc mà ở nhiều quốc gia.
Ông đề cao đƣờng lối “đức trị” để trị quốc an dân, phát triển đất nƣớc. Theo quan điểm “ Ngũ thƣờng” của ông thì yếu tố đạo đức đƣợc đặt lên hàng đầu “ Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín”. Ông coi Nhân là gốc rễ của các đức khác, và xây dựng học thuyết “Nhân - Lễ - Chính danh”. Ông đƣợc ngƣời đời tôn làm “ Vạn thế sƣ biểu”.
Đất nƣớc Việt Nam trải qua hàng nghìn năm văn hiến đã xây dựng mô hình giáo dục kế thừa những tinh hoa của nhân loại, đạo đức và tài năng là hai 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yếu tố căn bản của nhân cách con ngƣời, trong đó cha ông ta lựa chọn đạo đức là gốc rễ, “ Tiên học Lễ, hậu học Văn”. Nhiều nhà tâm lý học và giáo dục học trên thế giới cũng đã đề cập và nghiên cứu về giáo dục đạo đức. Trong số đó tiêu biểu là nhà giáo dục học và tâm lý học Liên Xô A. Makarenco, ông nêu lên nguyên tắc giáo dục đạo đức trong tập thể và thông qua tập thể.
Nguyên tắc đó của ông đã trở thành một trong bốn con đƣờng giáo dục đƣợc sử dụng rộng rãi hiện nay [22] Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu của chúng ta đã kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp của nhân loại, của truyền thống phƣơng Đông để xây dựng lên một mô hình “Ngũ thƣờng” cho dân tộc Việt Nam, cho ngƣời cách mạng Việt Nam, đó là “Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm”. Theo tƣ tƣởng của Ngƣời, đạo đức cách mạng giúp con ngƣời Việt Nam vƣợt qua mọi thử thách, gian lao trong hai cuộc kháng chiến trƣờng kỳ, giành độc lập tự do, xây dựng một đất nƣớc Việt Nam giầu đẹp nhƣ ngày hôm nay. Bản thân Ngƣời chính là tấm gƣơng sáng ngời về đạo đức cách mạng, phong trào “Học tập và làm theo tấm gƣơng đạo đức Hồ Chí Minh” luôn đƣợc đông đảo nhân dân ta hƣởng ứng tham gia hàng ngày, hàng giờ. Trong sự nghiệp giáo dục của nƣớc nhà thì vấn đề giáo dục đạo đức, hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho thế hệ trẻ luôn đƣợc Đảng, Nhà nƣớc quan tâm, coi trọng.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng (khoá VIII) về định hƣớng chiến lƣợc phát triển Giáo dục – Đào tạo trong thời kỳ CNH – HĐH đã chỉ rõ nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con ngƣời và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tƣởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cƣờng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại; phát huy tiềm năng của dân tộc và con ngƣời Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tƣ duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức kỷ luật; có sức khoẻ, là những ngƣời thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” lại vừa “chuyên” nhƣ lời dặn của Bác Hồ [10] Trong nền kinh tế thị trƣờng với xu hƣớng hội nhập quốc tế hiện nay đã tạo ra những định hƣớng giá trị xã hội mới bên cạnh những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp, những giá trị của con ngƣời trong thời đại mới cũng đƣợc hình thành. Tuy nhiên, cùng với những mặt tích cực cũng đã xuất hiện một số biểu hiện tiêu cực ảnh hƣởng không nhỏ đến công tác giáo dục đạo đức cho học sinh. Trƣớc thực tế đó, đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu của nhiều tác giả về đạo đức và giáo dục đạo đức cho học sinh trong bối cảnh hiện nay. Tác giả Phạm Minh Hạc bày tỏ quan điểm về các định hƣớng giáo dục giá trị đạo đức con ngƣời Việt Nam trong thời kỳ mới, thời kỳ CNH-HĐH đất nƣớc: “Tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức giáo dục đạo đức trong các trƣờng học; củng cố ý tƣởng giáo dục ở gia đình và cộng đồng, kết hợp chặt chẽ giáo dục nhà trƣờng trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh, kết hợp chặt chẽ giáo dục đạo đức với việc thực hiện nghiêm chỉnh luật pháp của các cơ quan thi hành pháp luật.
Tổ chức thống nhất các phong trào thi đua yêu nƣớc và các phong trào rèn luyện đạo đức, lối sống cho toàn dân, trƣớc hết là cán bộ đảng viên, thầy cô giáo các trƣờng học, xây dựng một cơ chế tổ chức và chỉ đạo thống nhất toàn xã hội về giáo dục đạo đức, nâng cao nhận thức cho mọi ngƣời” [14] Nội dung cuốn sách “Giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông” [19], của nhóm tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Đinh Thị Kim Thoa - Trần Văn Tính - Vũ Phƣơng Liên đã nghiên cứu, hƣớng dẫn phƣơng pháp, kỹ năng giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh THPT, qua đó nâng cao chất lƣợng giáo dục đạo đức cho học sinh THPT, đây 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực sự là một tài liệu hữu ích cho đội ngũ giáo viên THPT trong hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh hiện nay. Tác giả Hà Nhật Thăng đã nghiên cứu sự phát triển trí lực- tâm lực- thể lực của mỗi con ngƣời, trong đó phải coi tâm lực là nội lực của sự phát triển con ngƣời. Trong cuốn sách: " Rèn luyện kỹ năng sư phạm” [23] và cuốn “Sổ tay giáo viên chủ nhiệm” [24], tác giả đã nêu rõ những kỹ năng sƣ phạm cần thiết với mong muốn góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục đạo đức trong các nhà trƣờng phổ thông. Một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục của Trƣờng Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đã lựa chọn nghiên cứu về đề tài giáo dục đạo đức cho học sinh và đạt đƣợc những thành công nhất định khi áp dụng vào thực tế tại cơ sở.
Trƣớc thực trạng đáng báo động về suy thoái đạo đức của một bộ phận học sinh, đặc biệt là tình trạng bạo lực học đƣờng đƣợc nêu trên các phƣơng tiện thông tin đại chúng thời gian qua. Bộ GD&ĐT phối hợp với các cơ quan chức năng, các chuyên gia về giáo dục, tâm lý…đã tổ chức nhiều cuộc Hội thảo tại Đồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh, tại Hà Nội… nhằm tìm ra các giải pháp nâng cao hiệu quả, chất lƣợng công tác giáo dục đạo đức, lối sống, phòng chống tội phạm, bạo lực học đƣờng trong học sinh phổ thông. Qua một số nghiên cứu và thực tiễn giáo dục đạo đức trên đây cho thấy hoạt động giáo dục đạo đức học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng, là công việc hết sức phức tạp, không thể có kết quả tốt trong một thời gian ngắn. Nó đòi hỏi một quá trình lâu dài, sự gắn kết thật sự có trách nhiệm giữa nhà trƣờng, gia đình và các lực lƣợng giáo dục khác trong xã hội.
Một số khái niệm công cụ 1. Đạo đức Đạo đức là những chuẩn mực, nguyên tắc xử lý các mối quan hệ trong gia đình, cộng đồng hay xã hội, là những định hƣớng giá trị đƣợc thừa nhận 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đạo đức quy định, chi phối, điều chỉnh hành vi, quan hệ của con ngƣời đối với nhau và đối với xã hội nói chung; là những nguyên tắc phải tuân theo trong quan hệ giữa ngƣời với ngƣời, giữa cá nhân với xã hội, phù hợp yêu cầu của mỗi chế độ chính trị và kinh tế xã hội nhất định. Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội chịu sự chi phối của điều kiện chính trị, kinh tế xã hội cũng nhƣ truyền thống dân tộc, tôn giáo…do đó đạo đức có tính giai cấp, tính dân tộc và tính thời đại.
Trong xã hội Việt Nam thời phong kiến thì chuẩn mực đạo đức là “Tam cƣơng – Ngũ thƣờng”, ngƣời phụ nữ Việt Nam còn có “ Tam tòng - Tứ đức”. Cho đến thời đại Hồ Chí Minh, quan niệm đạo đức đƣợc kế thừa tinh hoa của nhân loại, với truyền thống dân tộc nhƣ “Tôn sƣ - Trọng đạo”, và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh “ Nhân - Nghĩa - Trí - Dũng - Liêm”; “Cần - Kiệm - Liêm - Chính”, đó chính là đạo đức cách mạng, đạo đức vì lợi ích của Đảng, của dân tộc, của loài ngƣời.