Luận văn thạc sĩ vnu ued quản lý đổi mới phương pháp dạy học bộ môn vật lý theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện đoan hùng tỉnh phú thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý đổi mới phương pháp dạy học vật lý, phát triển năng lực học sinh tại huyện Đoan Hùng, Phú Thọ.

• Tác giả: Nguyễn Tiến Trình
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Lê
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lý Đổi Mới Phƣơng Pháp Dạy Học Bộ Môn Vật Lý Theo Hƣớng Phát Triển Năng Lực Học Sinh Ở Các Trƣờng Trung Học Phổ Thông Trên Địa Bàn Huyện Đoan Hùng, Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ, sơ đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT LÍ THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về quản lý hoạt động đổi mới Phƣơng pháp dạy học Vật lý ở trƣờng THPT
• 1.1.1. Nghiên cứu ngoài nƣớc
• 1.1.2. Nghiên cứu trong nƣớc
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Quản lý giáo dục
• 1.2.2. Quản lý nhà trƣờng và quản lý hoạt động dạy học
• 1.2.3. Phƣơng pháp dạy học
• 1.2.4. Năng lực, phát triển năng lực học sinh
• 1.2.5. Đổi mới phƣơng pháp dạy học
• 1.3. Một số cơ sở lý luận của đổi mới phƣơng pháp dạy học
• 1.4. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học
• 1.4.1. Mục đích của đổi mới PPDH
• 1.4.2. Xu thế đổi mới Phƣơng pháp dạy học
• 1.5. Chủ trƣơng, chỉ đạo về đổi mới phƣơng pháp dạy học THPT
• 1.5.1. Chủ trƣơng, chỉ đạo của Bộ GD&ĐT
• 1.5.2. Chủ trƣơng, chỉ đạo của Sở GD&ĐT Phú Thọ
• 1.6. Dạy học môn Vật lí ở trƣờng THPT theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 1.6.1. Mục tiêu dạy học môn Vật lí ở trƣờng THPT theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 1.6.2. Sự cần thiết phải đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lí ở các trƣờng THPT theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 1.6.3. Đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lí ở trƣờng THPT theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 1.7. Nội dung quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lí ở trƣờng THPT theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 1.7.1. Quản lí việc thực hiện đổi mới phƣơng pháp dạy học của giáo viên
• 1.7.2. Quản lí hoạt động học và tự học của học sinh
• 1.7.3. Quản lí việc sử dụng thiết bị dạy học môn Vật lí
• 1.7.4. Quản lí công tác bồi dƣỡng phƣơng pháp dạy học cho giáo viên Vật lí
• 1.7.5. Quản lí đổi mới kiểm tra đánh giá dạy học theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 1.8. Các yếu tố ảnh hƣởng đến quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lí ở trƣờng THPT theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 1.8.1. Những yếu tố chủ quan
• 1.8.2. Những yếu tố khách quan
• 1.9. TIỂU KẾT CHƢƠNG 1
• 2. CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÝ Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐOAN HÙNG, TỈNH PHÚ THỌ
• 2.1. Đặc điểm KT-XH huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 2.1.1. Khái quát chung về tỉnh Phú Thọ
• 2.1.2. Khái quát chung về huyện Đoan Hùng
• 2.2. Vài nét về các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, Tỉnh Phú Thọ
• 2.2.1. Quy mô trƣờng lớp
• 2.2.2. Đội ngũ giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý (Số liệu Năm học 2015-2016)
• 2.2.3. Chất lƣợng giáo dục đạo đức
• 2.2.4. Chất lƣợng giáo dục văn hóa
• 2.3. Hoạt động đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý ở các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 2.4. Thực trạng nhận thức về việc đổi mới PPDH môn Vật lý của cán bộ quản lý và giáo viên ở các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 2.5. Thực trạng hoạt động đổi mới PPDH môn Vật lý của giáo viên ở các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 2.6. Thực trạng hoạt động tự học của học sinh các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng
• 2.7. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.8. Thực trạng quản lý đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý ở các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 2.8.1. Khảo sát thực trạng chỉ đạo việc thực hiện đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 2.8.2. Khảo sát thực trạng quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý ở các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 2.8.3. Khảo sát thực trạng quản lý khai thác cơ sở vật chất, trang thiết bị, phƣơng tiện dạy học phục vụ đổi mới PPDH
• 2.8.4. Thực trạng quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả đổi mới PPDH môn Vật lý theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 2.9. Đánh giá chung về thực trạng
• 2.9.1. Những mặt mạnh
• 2.9.2. Những hạn chế
• 2.9.3. Nguyên nhân thành công và tồn tại trong công tác quản lý đổi mới phƣơng pháp dạy học
• 2.10. TIỂU KẾT CHƢƠNG 2
• 3. CHƢƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÝ Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐOAN HÙNG, TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp
• 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tỉnh cấp thiết, tính khả thi
• 3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn
• 3.1.3. Đảm bảo tính hiệu quả
• 3.2. Những biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lƣợng hoạt động đổi mới phƣơng pháp dạy học Vật lý ở các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 3.2.1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức và tạo động lực cho giáo viên đổi mới PPDH môn Vật lí theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 3.2.2. Biện pháp 2: Tổ chức bồi dƣỡng giáo viên kỹ năng thực hiện các PPDH môn Vật lý theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 3.2.3. Biện pháp 3: Quản lí khai thác yếu tố tích cực trong các phƣơng pháp dạy học truyền thống
• 3.2.4. Biện pháp 4: Tăng cƣờng quản lý hoạt động của tổ chuyên môn để thực hiện đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 3.2.5. Biện pháp 5: Tăng cƣờng kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 3.2.6. Biện pháp 6: Bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học phục vụ đổi mới PPDH theo hƣớng phát triển năng lực học sinh
• 3.3. Kết quả khảo cứu về tính cấp thiết, khả thi của các biện pháp đã đề xuất
• 3.3.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.3.2. Nội dung khảo nghiệm
• 3.3.3. Các bƣớc tiến hành khảo nghiệm
• 3.3.4. Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết khả thi của các biện pháp
• 3.4. TIỂU KẾT CHƢƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý đổi mới phương pháp dạy học vật lý tại Đoan Hùng

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học vật lý là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu cấp thiết để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là quá trình cải tiến các phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh. Vai trò của nó không chỉ nằm ở việc truyền đạt kiến thức mà còn ở việc phát triển kỹ năng tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh.

1.2. Tình hình hiện tại của giáo dục vật lý tại huyện Đoan Hùng

Giáo dục vật lý tại huyện Đoan Hùng đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm việc áp dụng các phương pháp dạy học truyền thống. Nhiều giáo viên vẫn còn ngại đổi mới, dẫn đến việc học sinh không phát huy được tối đa năng lực của mình.

II. Những thách thức trong quản lý đổi mới phương pháp dạy học vật lý

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học vật lý tại các trường THPT huyện Đoan Hùng gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ giáo viên mà còn từ cơ sở vật chất và sự hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục.

2.1. Khó khăn trong nhận thức của giáo viên

Nhiều giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học. Điều này dẫn đến việc họ không tích cực tham gia vào các hoạt động bồi dưỡng và áp dụng các phương pháp mới.

2.2. Thiếu cơ sở vật chất và thiết bị dạy học

Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học tại các trường THPT huyện Đoan Hùng còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các phương pháp dạy học hiện đại. Việc thiếu thiết bị thí nghiệm cũng làm giảm tính thực tiễn trong giảng dạy.

III. Phương pháp quản lý hiệu quả trong đổi mới dạy học vật lý

Để nâng cao hiệu quả quản lý đổi mới phương pháp dạy học vật lý, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp giáo viên nâng cao năng lực mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

3.1. Tăng cường bồi dưỡng giáo viên

Việc tổ chức các khóa bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên là cần thiết. Các khóa học này nên tập trung vào việc nâng cao kỹ năng thực hiện các phương pháp dạy học hiện đại, giúp giáo viên tự tin hơn trong giảng dạy.

3.2. Khuyến khích sự sáng tạo trong giảng dạy

Cần khuyến khích giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học sáng tạo, như học tập dựa trên dự án hoặc học tập trải nghiệm. Điều này không chỉ giúp học sinh hứng thú hơn với môn học mà còn phát triển kỹ năng thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đoan Hùng

Nghiên cứu về quản lý đổi mới phương pháp dạy học vật lý tại huyện Đoan Hùng đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới đã giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.

4.1. Kết quả từ các trường THPT

Các trường THPT tại huyện Đoan Hùng đã thực hiện nhiều hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục. Học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng.

4.2. Phản hồi từ học sinh và phụ huynh

Phản hồi từ học sinh và phụ huynh cho thấy sự hài lòng với các phương pháp dạy học mới. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn vật lý và có động lực học tập cao hơn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học vật lý tại huyện Đoan Hùng cần tiếp tục được chú trọng. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực học sinh.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục đầu tư vào cơ sở vật chất và thiết bị dạy học. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ giáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các trường

Việc tăng cường hợp tác giữa các trường THPT trong huyện sẽ giúp chia sẻ kinh nghiệm và phương pháp dạy học hiệu quả. Điều này sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ mạnh mẽ cho giáo viên và học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp dạy học là nhiệm vụ chiến lược xuyên suốt nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Đối với bộ môn Vật lý cấp trung học phổ thông, đặc thù là môn khoa học thực nghiệm gắn liền với các hiện tượng tự nhiên và ứng dụng kỹ thuật sản xuất, việc chuyển từ lối truyền thụ một chiều sang phát triển phẩm chất và năng lực người học giữ vai trò sống còn. Tuy nhiên, tại địa bàn huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, quá trình này trong giai đoạn 2013 - 2016 còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Các báo cáo chuyên môn cho thấy khoảng 70% thời lượng giảng dạy vẫn nặng về thuyết trình lý thuyết, chưa chú trọng rèn luyện kỹ năng thực nghiệm cho học sinh.

Trước bối cảnh đó, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Tiến Trình dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Văn Lê tại Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tập trung giải quyết bài toán: Hoàn thiện công tác quản lý nhằm thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học môn Vật lý theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường trung học phổ thông huyện Đoan Hùng. Phạm vi khảo sát được triển khai trên hệ thống 3 trường trung học phổ thông trọng điểm gồm THPT Đoan Hùng, THPT Quế Lâm và THPT Chân Mộng với quy mô hơn 2.464 học sinh và toàn bộ đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên bộ môn. Nghiên cứu xác lập hệ thống 6 giải pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao tỷ lệ giáo viên ứng dụng thành thạo phương pháp tích cực lên trên 85% và cải thiện tỷ lệ học sinh khá giỏi môn Vật lý từ 48.2% lên mức mục tiêu trên 65%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp các nền tảng lý luận giáo dục hiện đại:

• Thuyết kiến tạo và dạy học hành động: Kế thừa tư tưởng giáo dục tiến bộ của Jean Piaget, John Dewey và Lev Vygotsky, quá trình nhận thức của học sinh không phải là tiếp thu thụ động mà là quá trình chủ động kiến tạo tri thức thông qua hoạt động thực tiễn, thảo luận nhóm và giải quyết vấn đề.
• Mô hình tam giác sư phạm và cấu trúc quá trình dạy học: Vận dụng lý thuyết của tác giả Hà Thế Ngữ và Nguyễn Ngọc Quang về mối quan hệ biện chứng giữa 3 yếu tố cốt lõi: Mục tiêu - Nội dung - Phương pháp, đồng thời vận hành nhịp nhàng trong hệ thống 7 thành tố dạy học dưới sự tác động của môi trường kinh tế - xã hội.
• Khung năng lực hành động: Xác lập 4 thành phần năng lực cốt lõi gồm: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Đối với môn Vật lý, khung lý thuyết phân định rõ 8 năng lực chuyên biệt: tự học, giải quyết vấn đề bằng con đường thực nghiệm, tư duy sáng tạo, giao tiếp khoa học, hợp tác nhóm, ứng dụng công nghệ thông tin, năng lực ngôn ngữ và tính toán.
• Tiêu chuẩn kiểm tra đánh giá phân hóa: Áp dụng mô hình ma trận đánh giá năng lực với tỷ lệ chuẩn hóa 70% câu hỏi nhận biết, thông hiểu và 30% câu hỏi vận dụng, vận dụng cao gắn với thực tiễn đời sống.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học, đề tài kết hợp chặt chẽ hệ thống phương pháp nghiên cứu đa chiều:

• Quy mô và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với cỡ mẫu gồm 60 giáo viên giảng dạy môn Vật lý và các môn khoa học tự nhiên, 12 cán bộ quản lý nhà trường cùng 160 học sinh đại diện cho 2.464 học sinh thuộc 3 khối lớp 10, 11, 12 tại 3 trường THPT trên địa bàn huyện Đoan Hùng.
• Nguồn dữ liệu và kỹ thuật thu thập: Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH về phương pháp Bàn tay nặn bột, Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH về sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học, Hướng dẫn số 791/HD-BGDĐT) và báo cáo tổng kết năm học 2013 - 2016 của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phiếu hỏi Anket chuẩn hóa, biên bản quan sát sư phạm trực tiếp qua 15 tiết dự giờ và phỏng vấn sâu 8 chuyên gia quản lý giáo dục.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Tác giả sử dụng phần mềm Microsoft Excel để xử lý thống kê toán học, tính toán tần số xuất hiện, điểm trung bình, độ lệch chuẩn và tỷ lệ phần trăm. Phương pháp này được lựa chọn vì tính chính xác, khả năng minh họa trực quan mối tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý thông qua hệ số tương quan tuyến tính.
• Khung thời gian nghiên cứu: Dữ liệu thực nghiệm được thu thập, đối soát liên tục trong chu kỳ 3 năm học từ năm học 2013 - 2014 đến năm học 2015 - 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng quản lý và đổi mới phương pháp dạy học môn Vật lý tại 3 trường THPT huyện Đoan Hùng phản ánh các kết quả định lượng cụ thể:

• Nhận thức phân hóa giữa nhận biết và hành động: 100% cán bộ quản lý và 91.7% giáo viên khẳng định việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực là rất cấp thiết. Tuy nhiên, chỉ có 48.3% giáo viên thực sự hiểu đúng bản chất và cấu trúc của dạy học định hướng năng lực; khoảng 51.7% giáo viên vẫn đồng nhất đổi mới phương pháp với việc trình chiếu bài giảng điện tử đơn thuần.
• Tần suất áp dụng các phương pháp dạy học tích cực còn thấp: Phương pháp thuyết trình truyền thống và đàm thoại tái hiện vẫn chiếm tỷ lệ sử dụng thường xuyên lên tới 78.5%. Ngược lại, các phương pháp hiện đại như dạy học dự án chỉ đạt 23.4%, phương pháp Bàn tay nặn bột đạt 28.6%, và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo chỉ đạt 21.7% số tiết được khảo sát.
• Hạn chế trong hoạt động tự học và thực nghiệm của học sinh: Kết quả khảo sát 160 học sinh cho thấy 64.2% học sinh duy trì thói quen học tập thụ động, chủ yếu ghi chép và làm bài tập theo mẫu có sẵn; chỉ 32.5% học sinh có thói quen tự lập kế hoạch học tập và 26.8% chủ động đề xuất phương án thí nghiệm kiểm chứng hiện tượng Vật lý.
• Thực trạng khai thác thiết bị và cơ sở vật chất: Khoảng 41.6% thiết bị thí nghiệm tại các phòng bộ môn bị hỏng hóc hoặc thiếu độ chính xác sau nhiều năm sử dụng. Tần suất giáo viên đưa học sinh vào học tập tại phòng bộ môn thực hành chỉ đạt 52.8% so với phân phối chương trình quy định.

+-------------------------------------------------------------------+
|     MỨC ĐỘ SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ             |
+-------------------------------------------------------------------+
| Thuyết trình truyền thống:   [████████████████████] 78.5%         |
| Dạy học thực hành/thí nghiệm: [█████████████]       52.8%         |
| Dạy học Bàn tay nặn bột:     [███████]             28.6%         |
| Dạy học theo dự án:          [██████]              23.4%         |
| Hoạt động trải nghiệm:       [█████]               21.7%         |
+-------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ cả yếu tố chủ quan và khách quan. Về phía quản lý, Ban Giám hiệu các nhà trường thường bị chi phối bởi công tác hành chính, bình quân chỉ thực hiện dự giờ từ 1 đến 2 tiết/giáo viên/học kỳ, chưa theo sát hỗ trợ chuyên môn sâu cho tổ bộ môn. Về phía giáo viên, áp lực từ các kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học với hình thức trắc nghiệm khách quan khiến giáo viên có xu hướng tập trung rèn luyện mẹo giải bài tập toán học hơn là bồi dưỡng năng lực tư duy bản chất Vật lý và kỹ năng thực nghiệm.

So sánh với các nghiên cứu cùng chuyên ngành tại Vĩnh Phúc năm 2011 và Lâm Đồng năm 2016, nghiên cứu tại Đoan Hùng cho thấy sự tương đồng rõ nét: "Nút thắt" lớn nhất của đổi mới giáo dục không nằm ở chủ trương mà nằm ở khâu tổ chức thực thi và kiểm tra, đánh giá của người Hiệu trưởng. Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua bảng tương quan và biểu đồ phân tán giữa tính cấp thiết và tính khả thi. Kết quả tính toán cho thấy hệ số tương quan Pearson đạt r = 0.88, khẳng định mối quan hệ thuận chiều chặt chẽ giữa mức độ nhận thức của nhà quản lý và hiệu quả đổi mới phương pháp giảng dạy trong thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng, luận văn đề xuất 6 biện pháp quản lý có tính khả thi và cấp thiết cao:

1. Nâng cao nhận thức và tạo động lực nội tại cho đội ngũ giáo viên: Hiệu trưởng chủ trì tổ chức 100% các đợt sinh hoạt chính trị - chuyên môn đầu năm học; gắn kết quả đổi mới phương pháp vào tiêu chí thi đua khen thưởng với tỷ trọng điểm đánh giá đạt tối thiểu 20% trong bảng xếp loại viên chức hàng năm; triển khai ngay từ tháng 9 hàng năm.
2. Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng thực hiện các phương pháp dạy học tích cực: Ban Giám hiệu phối hợp với các chuyên gia sư phạm tập huấn chuyên sâu về phương pháp Bàn tay nặn bột, kỹ thuật dạy học vi mô, sử dụng phần mềm mô phỏng thí nghiệm ảo (Maple, Coach). Mục tiêu đặt ra là 100% giáo viên Vật lý hoàn thành chương trình bồi dưỡng và ứng dụng thành thạo ít nhất 2 chủ đề/học kỳ theo lộ trình 6 tháng.
3. Quản lý khai thác tối ưu các yếu tố tích cực của phương pháp dạy học truyền thống: Kết hợp nhuần nhuyễn giữa thuyết trình nêu vấn đề với đàm thoại gợi mở, khắc phục triệt để tình trạng đọc - chép hoặc trình chiếu lạm dụng công nghệ thông tin; duy trì chỉ tiêu 100% tiết dạy có hệ thống câu hỏi kích thích tư duy độc lập của học sinh.
4. Tăng cường quản lý hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học: Chỉ đạo tổ Vật lý chuyển đổi toàn bộ quy trình sinh hoạt chuyên môn định kỳ sang hình thức nghiên cứu bài học theo Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH; duy trì tối thiểu 2 buổi sinh hoạt chuyên môn/tháng để cùng xây dựng giáo án, dự giờ phân tích hoạt động học tập của học sinh thay vì soi xét hoạt động dạy của giáo viên.
5. Đổi mới căn bản công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập: Ban Giám hiệu chỉ đạo xây dựng ngân hàng đề kiểm tra theo chuẩn ma trận 4 mức độ nhận thức (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao), trong đó cấu trúc tối thiểu 70% nội dung đạt chuẩn kiến thức kỹ năng nền tảng và 30% nội dung đánh giá năng lực tư duy, thực hành giải quyết tình huống thực tế; thực hiện xuyên suốt các năm học.
6. Bảo đảm và chuẩn hóa điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học: Bố trí cán bộ chuyên trách quản lý phòng thí nghiệm bộ môn Vật lý; đầu tư bổ sung nguồn kinh phí nâng cấp 100% danh mục thiết bị dạy học tối thiểu; phát động phong trào tự làm đồ dùng dạy học sáng tạo với mục tiêu tối thiểu mỗi tổ chuyên môn tạo ra từ 3 đến 5 bộ đồ dùng thí nghiệm đạt chuẩn chất lượng mỗi năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý các trường THPT (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng chuyên môn, Tổ trưởng bộ môn): Cung cấp khung năng lực quản lý chuẩn hóa, hệ thống quy trình chỉ đạo đổi mới phương pháp và bộ tiêu chí kiểm tra, đánh giá hoạt động giảng dạy của giáo viên theo chuẩn chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Giáo viên bộ môn Vật lý và giáo viên các môn Khoa học tự nhiên: Nắm vững cấu trúc 8 năng lực chuyên biệt của môn Vật lý, tiếp cận các kỹ thuật thiết kế kế hoạch bài dạy theo chủ đề tích hợp, phương pháp tổ chức thí nghiệm thực hành và cách thức xây dựng câu hỏi đánh giá năng lực học sinh.
• Chuyên viên quản lý giáo dục tại các Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo: Tham khảo nguồn số liệu khảo sát thực tế và các mô hình quản lý sinh hoạt chuyên môn cụm trường để hoạch định chính sách bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên THPT trên phạm vi toàn tỉnh.
• Học viên cao học, sinh viên và nhà nghiên cứu ngành Quản lý giáo dục, Lý luận và Phương pháp dạy học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục, công cụ thiết kế phiếu hỏi Anket và kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê trong đánh giá thực trạng giáo dục cấp cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao quản lý đổi mới PPDH môn Vật lý cần ưu tiên phát triển năng lực thực nghiệm?

Vật lý bản chất là môn khoa học thực nghiệm. Năng lực thực nghiệm giúp học sinh chuyển hóa tri thức lý thuyết trừu tượng thành kỹ năng quan sát, thao tác đo lường và kiểm chứng giả thuyết. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy khi học sinh được tự tay làm thí nghiệm, mức độ ghi nhớ sâu và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tăng hơn 45% so với phương pháp nghe giảng truyền thống.

Cỡ mẫu khảo sát trong luận văn được phân bổ như thế nào để đảm bảo tính đại diện?

Nghiên cứu khảo sát 100% đội ngũ cán bộ quản lý (12 người) và giáo viên giảng dạy khoa học tự nhiên (60 người) tại cả 3 trường THPT trên địa bàn huyện Đoan Hùng. Đồng thời, 160 học sinh được chọn ngẫu nhiên phân tầng đại diện cho các khối lớp 10, 11 và 12, đảm bảo phản ánh khách quan toàn diện cơ cấu giáo dục trung học tại địa phương.

Làm thế nào để cân bằng giữa dạy học phát triển năng lực và yêu cầu thi trắc nghiệm THPT?

Dạy học phát triển năng lực không đối lập với luyện thi. Luận văn chỉ rõ việc nắm vững bản chất vật lý thông qua thí nghiệm và tư duy logic giúp học sinh giải quyết các câu hỏi trắc nghiệm định tính và bài toán thực tế nhanh hơn 30% so với việc học vẹt công thức toán học rời rạc.

Vai trò của sinh hoạt tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học là gì?

Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học theo Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH là giải pháp then chốt giúp xóa bỏ rào cản sợ dự giờ của giáo viên. Thay vì đánh giá, chấm điểm giáo viên dạy, tổ chuyên môn tập trung quan sát mức độ phản hồi, sự hứng thú và các khó khăn thực tế của học sinh trong từng hoạt động học để cùng hoàn thiện phương án dạy học.

Tính khả thi và cấp thiết của 6 biện pháp đề xuất được kiểm chứng ra sao?

Tính cấp thiết và khả thi của 6 biện pháp được khảo nghiệm thông qua lấy ý kiến đánh giá của 12 cán bộ quản lý và chuyên gia giáo dục. Kết quả phân tích thống kê toán học cho thấy điểm trung bình của cả 6 biện pháp đều đạt từ 4.25 đến 4.82 trên thang điểm 5, với hệ số tương quan r = 0.88, khẳng định tính khả thi cao khi áp dụng vào thực tiễn.

Kết luận

• Đổi mới phương pháp dạy học môn Vật lý theo định hướng phát triển năng lực là đòi hỏi tất yếu của tiến trình đổi mới giáo dục phổ thông.
• Công tác quản lý của Hiệu trưởng đóng vai trò quyết định, chuyển dịch từ quản lý hành chính sang kiến tạo môi trường sư phạm tích cực.
• Hệ thống 6 biện pháp quản lý đồng bộ từ nâng cao nhận thức, bồi dưỡng kỹ năng, tổ chức chuyên môn đến chuẩn hóa cơ sở vật chất giải quyết triệt để các tồn tại của thực tiễn.
• Mô hình đánh giá năng lực kết hợp 70% chuẩn kiến thức và 30% nâng cao là thước đo chuẩn xác để phân loại và thúc đẩy sự tiến bộ của học sinh.
• Nghiên cứu đóng góp hệ thống cứ liệu khoa học và bộ công cụ quản lý ứng dụng hiệu quả cho giáo dục huyện Đoan Hùng và các địa phương tương đồng.

Đóng góp chính: Luận văn đã hệ thống hóa lý luận quản lý giáo dục định hướng năng lực, phác thảo bức tranh thực trạng chân thực tại huyện Đoan Hùng và đề xuất hệ thống giải pháp quản lý có giá trị thực tiễn cao.

Lộ trình triển khai tiếp theo: Các nhà trường THPT cần áp dụng ngay quy trình sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học trong học kỳ tới, đồng thời lập kế hoạch chuẩn hóa 100% phòng thí nghiệm bộ môn trong vòng 12 tháng tiếp theo.

Quý thầy cô, cán bộ quản lý và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn tại thư viện Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội để khai thác trọn vẹn bộ công cụ và các kế hoạch bài dạy minh họa chi tiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý theo hƣớng phát triển năng lực học sinh ở trƣờng THPT. Chương 2: Thực trạng quản lý đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý theo hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. Chương 3: Các biện pháp quản lý đổi mới phƣơng pháp dạy học môn Vật lý theo hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng THPT huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT LÍ THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.

Tổng quan nghiên cứu về quản lý hoạt động đổi mới Phƣơng pháp dạy học Vật lý ở trƣờng THPT Quản lý giáo dục nói chung và quản lý nhà trƣờng là những vấn đề đƣợc nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc quan tâm. Vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học và quản lý đổi mới phƣơng pháp dạy học là một trong những vấn đề rất quan trọng, từ nhiều năm nay đƣợc coi trọng và đƣa lên hàng đầu ở tất cả các nền giáo dục. Nghiên cứu ngoài nước Ngay từ thời cổ đại tƣ tƣởng về PPDH và quản lý PPDH cũng đã đƣợc thể hiện trong những quan điểm của nhiều nhà triết học đồng thời là những nhà giáo dục, từ trƣớc công nguyên Đức Khổng Tử (551-479 TCN) đã giúp học trò phát triển bằng cách khuyến khích sở trƣờng và phê bình sở đoản. Mãi về sau này nhiều nhà giáo dục học nổi tiếng của thế giới cũng đã đề cập và nghiên cứu nhiều về PPDH và đổi mới PPDH.

Komenxki (1592-1670) đã phân tích các hiện tƣợng trong tự nhiên và hiện thực để đƣa ra các biện pháp dạy học buộc học sinh phải tìm tòi, suy nghĩ để nắm đƣợc bản chất của sự vật, hiện tƣợng.Rousseau (1717-1778) chủ trƣơng giáo dục trẻ em một các tự nhiên và ngƣời học sẽ tự khám phá, tích lũy kiến thức thông qua chính hoạt động của mình. Nhiều nhà giáo dục học tiêu biểu xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX nhƣ John Dewey (1859-1952), A.Macarenco (1888-1938), Jean Piaget (1896-1980) cũng có quan điểm đề hƣớng tới sự tích cực hóa hoạt động của ngƣời học. Hay những nghiên cứu của tác giả đã đề cập đến vấn đề cốt lõi của quản lý và quản lý giáo dục nhƣ: F. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nghiên cứu trong nước Những nghiên cứu trong nƣớc có thể kể đến các nhà nhà sƣ phạm nổi tiếng của Việt Nam nhƣ: Hà Thế Ngữ (1991), Hồ Ngọc Đại, Đặng Vũ Hoạt (1988), Trần Kiểm (1997), Thái Duy Tuyên (1998), Nguyễn Văn Lê (1996). đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lƣợng dạy học; Những ƣu điểm và nhƣợc điểm của hình thức dạy học trên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, vai trò của ngƣời dạy và ngƣời học; việc đổi mới nội dung cũng nhƣ cách thức tổ chức dạy học. Gần đây, đứng trƣớc nhiệm vụ đổi mới giáo dục đào tạo nói chung và đổi mới nội dung, PPDH nói riêng, nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học nhƣ Phạm Viết Vƣợng (2000), Đặng Thành Hƣng (2002), Nguyễn Văn Đản, Đặng Xuân Hải(Tập huấn về đổi mới phƣơng pháp cho GV cốt cán các Tỉnh tại Yên Bái năm 2016). đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề về đổi mới nội dung, PPDH theo hƣớng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với đời sống thực tiễn sản xuất, vấn đề lấy học sinh làm trung tâm; Những nghiên cứu của các tác giả nhƣ Nguyễn Đức Chính, Đặng Quốc Bảo (2004).

Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2003), Nguyễn Công Bằng, Cao Duy Bình., đều tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục. Trong hƣớng nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học, đổi mới phƣơng pháp dạy học trong nhà trƣờng hiện nay một số đề tài đã đƣợc nghiên cứu nhƣ: Biện pháp quản lí day học các môn khoa học tự nhiên tại các trường THPT thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc - Trần Thị Thanh Mai, ĐHGD - ĐHQG, 2008;Biện pháp quản lí hoạt động dạy học Vật lí tại trường THPT Nguyễn Viết Xuân, tỉnh Vĩnh Phúc của Tòng Thế Long, ĐSPHN, 2011; Quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn vật lý ở các trường THPT Thành phố Bảo Lộc Tỉnh Lâm Đồng, ĐHSP, 2016. Những công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về đổi mới PPDH với 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những quan niệm, mô hình lí luận dạy học và xu hƣớng dạy học khác nhau. Những quan niệm và mô hình lí luận dạy học đó có những ƣu điểm, những thế mạnh riêng, đồng thời cũng có những hạn chế, nhƣợc điểm.

Trong xu hƣớng đổi mới giáo dục hiện nay, vấn đề đổi mới PPDH đặt ra những yêu cầu mới đối với lao động sƣ phạm của giáo viên và công tác quản lí của trƣờng THPT. Nghiên cứu các vấn đề về quản lí đổi mới PPDH: Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về quản lí đổi mới PPDH đều nhấn mạnh vai trò quản lí đổi mới PPDH của các cấp quản lí mà trƣớc hết là của hiệu trƣởng nhà trƣờng. Nhƣ vậy quản lí đổi mới PPDH ở trƣờng THPT là nhiệm vụ cấp bách và lâu dài trong xu thế đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục việt Nam. Một số khái niệm cơ bản 1.

Quản lý Theo các nhà nghiên cứu thì Quản lý là một hiện tƣợng xuất hiện rất sớm, là một phạm trù tồn tại khách quan đƣợc ra đời từ bản thân nhu cầu của mọi chế độ, mọi quốc gia, trong mọi thời đại và Quản lí là một hoạt động quan trọng nhất trong các hoạt động của con ngƣời. Vấn đề Quản lý đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và đề cập đến hoặc đƣa ra thành khái niệm trong các nghiên cứu của mình nhƣ Nhà nghiên cứu F. Koontz và cả C. Tuy nhiên từ tất cả những định nghĩa của các tác giả trên đều đƣa ra một cách hiểu khái quát về quản lí nhƣ sau: Quản lí là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lí tới đối tượng quản lí nhằm đạt mục tiêu đề ra.

Nhƣ vậy theo tác giả khái niệm quản lý có thể đƣợc hiểu: Quản lý là một quá trình tác động gây ảnh hƣởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt đƣợc mục tiêu chung. Bản chất của quản lí là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí đến đối tƣợng quản lí nhằm đạt đƣợc những mục tiêu cơ bản của quản lí. Quản lý giáo dục Quản lí giáo dục là quản lí một lĩnh vực xã hội. Lĩnh vực này ngày 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] càng thâm nhập vào mọi mặt của đời sống.

Giáo dục đồng nghĩa với sự phát triển, nó là cái hiện hữu vô hình trong mọi sản phẩm vật chất và tinh thần. Quản lí giáo dục là điển hình nhất về quản lí con ngƣời, quản lí sự hình thành và phát triển nhân cách. Sự hình thành và phát triển nhân cách là cái gốc để có dân trí, nhân lực và nhân tài. Về khái niệm quản lí giáo dục có nhiều cách hiểu khác nhau.

Tuy nhiên ta có thể hiểu một cách chung nhất về quản lý giáo dục:Quản lí giáo dục là quá trình vận dụng nguyên lí khái niệm, phương pháp chung nhất của khoa học quản lí vào lĩnh vực giáo dục, Quản lí giáo dục là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lí đến đối tượng quản lí trong lĩnh vực giáo dục nhằm đạt mục tiêu xác định. Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học 1. Quản lý nhà trường Quản lý nhà trƣờng đƣợc xác định là một bộ phận của QLGD. Bàn về khái niệm QLNT, tác giả Nguyễn Ngọc Quang nhận định: “Quản lý nhà trường là tập hợp những tác động tối ưu…của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và các cán bộ khác.

Nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do Nhà nước đầu tư, lực lượng xã hội đóng góp, do lao động xây dựng tự có hướng vào việc đẩy mạn mọi hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới” [20, tr. Thống nhất quan điểm trên, PGS. Trần Kiểm đã cụ thể hóa quá trình quản lý nhà trƣờng và coi: “Quản lý nhà trường là hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý trên tất cả các mặt của đời sống nhà trường để đảm bảo sự vận hành tối ưu xã hội- kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên” [15, tr. Xét về bản chất, quản lý nhà trƣờng cũng chính là quản lý con ngƣời, là quản lý ngƣời dạy, ngƣời học và các đối tƣợng tham gia hoạt động giáo dục 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của nhà trƣờng.

Tuy nhiên, trong tổ chức xã hội- nhà trƣờng, ngƣời dạy, ngƣời học vừa là đối tƣợng quản lý, vừa là chủ thể quản lý, vừa chịu tác động của chủ thể quản lý- hiệu trƣởng- vừa tham gia chủ động, tích cực vào hoạt động quản lý chung. Do đó, quản lý nhà trƣờng là trách nhiệm chung của mọi thành viên trong trƣờng. Ngƣời hiệu trƣởng cần có những biện pháp quản lý linh hoạt, mềm dẻo, tổ chức lao động hợp lý để thực hiện tốt yêu cầu đào tạo con ngƣời. Con ngƣời là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, bản thân ngƣời dạy, ngƣời học cũng đƣợc đặt trong mối liên kết xã hội đa dạng đó.

Thực tế này đòi hỏi quản lý nhà trƣờng phải gắn với quản lý xã hội, thiết lập mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và nhu cầu cộng đồng, năng lực, trình độ cá nhân với sự phát triển của xã hội. Nhƣ vậy “Quản lý nhà trường thực chất là việc xác định vị trí của mỗi người trong hệ thống xã hội, là quy định chức năng, quyền hạn, nghĩa vụ, quan hệ cùng vai trò xã hội của họ mà trước hết là trong phạm vi nhà trường với tư cách là một tổ chức xã hội” [15, tr.