Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DỊCH VỤ CÔNG VÀ QUẢN LÝ DỊCH VỤ CÔNG TRONG TRƯỜNG MẦM NON CÔNG LẬP THEO TIẾP CẬN BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về dịch vụ công và dịch vụ công trong trường mầm non Dịch vụ công ra đời là một yếu tố khách quan, nhằm đáp ứng các nhu cầu thiết yếu chung của người dân và cộng đồng, đảm bảo ổn định và công bằng xã hội. Trên thế giới và ở tại Việt Nam, DVC được nghiên cứu tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, qua các nghiên cứu cho thấy vai trò quan trọng của nhà nước trong việc cung cấp các dịch vụ cho cộng đồng, phục vụ nhu cầu và lợi ích chung thiết yếu của xã hội.
Dịch vụ công và quản lý dịch vụ công là một chủ đề hấp dẫn được các nhà nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam quan tâm và khai thác ở nhiều khía cạnh khác nhau, cụ thể qua các công trình nghiên cứu sau đây: Công trình nghiên cứu về dịch vụ công của các tác giả nước ngoài Thứ nhất, nghiên cứu về DVC và vai trò của Nhà nước trong cung ứng dịch vụ công tiêu biểu có một số công trình nghiên cứu sau đây: Các nghiên cứu của LeGrand [87], David Osborne và Ted Gaebler [80]; Wallis J. và Dollery B [96]: đã nêu những hạn chế của nhà nước khi cung ứng dịch vụ công, do sự phát triển của khoa học - công nghệ, do các quan điểm bảo thủ, không chịu thay đổi của Nhà nước, cùng với sự phát triển của xã hội, đòi hỏi phải đổi mới quản lý của nhà nước về quản lý dịch vụ công cũng nên có những thay đổi để phù hợp với xu thế chung, tuy nhiên các quan điểm quản lý dịch vụ công trong giai đoạn này phần lớn dựa vào quyết định của người đứng đầu nhà nước. Thứ hai, về vấn đề ủy quyền cho tư nhân tham gia cung ứng các DVC có một số công trình tiêu biểu như các nghiên cứu của Johnstone and Wood [84]; Seungho Lee [92]… Trong các nghiên cứu này, các tác giả đề cập đến dịch vụ công đã được giao quyền cung ứng cho tư nhân. 8 Thứ ba, Nghiên cứu của các tổ chức nước ngoài có liên quan tới dịch vụ công được cung ứng tại Việt Nam, tiêu biểu là công trình của các Ngân hàng Phát triển Châu Á [53].
Trong nghiên cứu này, các tác giả đưa ra những ý kiến nhằm tham vấn cho Nhà nước trong việc quản lý và cung ứng DVC và đã đề cập đến vai trò của các tổ chức phi chính phủ trong quá trình hỗ trợ các tổ chức của Việt Nam. Thứ tư, nghiên cứu về Chất lượng dịch vụ trong giáo dục cũng được quan tâm nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới, thể hiện qua các nghiên cứu trên các góc nhìn khác nhau, từ các khía cạnh khác nhau, cụ thể sau đây: Các công trình của các giả Ahmad và Garg [74]; Al-Dulaimi, Z., & Dagli, G [91] đã nghiên cứu qua các góc nhìn khác nhau của Hiệu trưởng, giảng viên, sinh viên và qua nhà tuyển dụng về chất lượng DVGD gồm có danh tiếng học thuật của trường, cơ hội nghề nghiệp, chương trình đào tạo, chi phí và thời gian đào tạo, cơ sở vật chất và nơi trường học đóng. Trong đó được đánh giá cao nhất là khía cạnh cơ sở vật chất của nhà trường. Nghiên cứu đã chỉ ra được mức độ đánh giá chất lượng DVGD từ góc nhìn của sinh viên, tuy nhiên nghiên cứu này chưa khảo sát những đối tượng liên quan khác như GV, nhà quản lý, nhà tuyển dụng; sự mong đợi của học sinh, sinh viên về sự mong đợi về CLDV trong trường học, các vấn đề chất lượng dịch vụ trong bối cảnh giáo dục và sự đóng góp trong việc xây dựng các tiêu chuẩn, tiêu chí, nâng cao nhận thức của Hiệu trưởng, của giáo viên và đóng góp của họ để tạo ra văn hóa chất lượng nhà trường từ đó nâng cao chất lượng của các trường.
Bàn về chất lượng dịch vụ giáo dục mầm non, có một số nghiên cứu sau: Tác giả Dora Choi Wa Ho [82] đã chỉ ra vai trò của lãnh đạo trong các vấn đề liên quan đến chất lượng của các chương trình MN ở Hồng Kông. [77] đưa ra quan điểm của GVMN và nhân viên chăm sóc trẻ em về chương trình giảng dạy quốc gia cho trường MN ở Thụy Điển. Chất lượng dịch vụ giáo dục MN từ góc nhìn của cha mẹ trẻ MN. Đối với độ tuổi MN, CMT có vai trò quan trọng trong việc đánh giá CLDV giáo dục.
Quan điểm của CMT về CLDV chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ hầu hết được đề cập từ góc độ hài lòng của trẻ và CMT. 9 Nhóm Nor Asiah Omar [89] và cộng sự đã có nghiên cứu tác động của chất lượng dịch vụ đối với sự hài lòng và tin tưởng của cha mẹ. Nó cũng khám phá mối quan hệ giữa sự hài lòng, tin tưởng và lòng trung thành trong một trường MN. Chất lượng dịch vụ cảm nhận trong một trường MN đã nhận được sự chú ý ngày càng tăng của các nhà nghiên cứu trong thập kỷ qua.
Bằng chứng nghiên cứu đã tiết lộ rằng việc nhận thức về chất lượng dịch vụ có ảnh hưởng đến sự hài lòng và tin tưởng. [92] đã có nghiên cứu của cha mẹ về chất lượng dịch vụ GDMN liên quan đến nội dung chăm sóc trẻ em và sự hài lòng chung với dịch vụ trong các trường MN. [90] đã nghiên cứu các thành tố của chất lượng dịch vụ GDMN bao gồm thực hành chăm sóc trẻ, các chiến lược để thực hiện phù hợp với sự phát triển hướng dẫn thực hành (bao gồm sử dụng chương trình giảng dạy và chiến lược đánh giá trẻ em), chiến lược hỗ trợ trẻ em phát triển kỹ năng xã hội và cảm xúc. Quan điểm của CMT và các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ MN về chất lượng và chất lượng thực hành, và mối liên kết giữa những thực tiễn và kết quả cho trẻ em và gia đình được nghiên cứu.
[83] có tìm hiểu về nhận thức và sự hài lòng của CMT về CLDV của GDMN ở Đài Loan; nghiên cứu của Virtanen, A. [85], về chất lượng dịch vụ GD mầm non ở Phần Lan. [75] có nghiên cứu ảnh hưởng của sự hài lòng của CMT đến CLDV ở trẻ em trung tâm chăm sóc đặc biệt ở Pusat Perkembangan Kanak-kanak Tunku Puteri Intan Safinaz (PPKKTPIS) đặt tại Đại học Utara Malaysia, Sintok, Kedah và Pewaris Generasi UniMAP ở thành phố Kangar, Perlis, Malaysia để xác định xem cha mẹ gửi con đến cả trung tâm chăm sóc trẻ đều hài lòng với dịch vụ cung cấp hay không. Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ (chất lượng tin cậy, chất lượng đảm bảo, chất lượng hữu hình, chất lượng đồng cảm và chất lượng đáp ứng) và sự hài lòng của người dùng đối với các DV được cung cấp.
[88] có nghiên cứu về quan điểm của CMT về chất lượng dịch vụ GDMN dựa trên phương pháp nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn sâu 10 CMT ở Zemun thành phố Belgrade, Serbia, từ đó tác giả đã khái quát các quan điểm của CMT về chất lượng dịch vụ trong GDMN. Công trình nghiên cứu về dịch vụ công và dịch vụ công trong giáo dục của các tác giả trong nước. Thuật ngữ DVC tại Việt Nam lần đầu tiên được đề cập đến trong nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương khóa VIII năm 1999. Kể từ đó đến nay, có nhiều nhà nghiên cứu và hình thành nhiều hướng nghiên cứu khác nhau về quan điểm, nội dung, phân loại DVC, trong đó có các hướng nghiên cứu sau: Thứ nhất, nghiên cứu về DVC và xã hội hóa DVC là một trong những vấn đề quan trọng, được nhiều tác giả nghiên cứu như: Phạm Quang Lê [45] và nhóm tác giả đã có nghiên cứu về “Dịch vụ công và xã hội hoá dịch vụ công: một số vấn đề lý luận và thực tiễn”; Lê Chi Mai [46] trong nghiên cứu “Chuyển giao các dịch vụ công cho cơ sở ngoài nhà nước, vấn đề và giải pháp”; Lê Chi Mai [47] trong nghiên cứu “Cải cách dịch vụ công ở Việt Nam”; Lê Chi Mai [48] về “Nhận thức về dịch vụ công và xã hội hoá dịch vụ công – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”; nghiên cứu của tác giả Đỗ Thị Hải Hà, Mai Ngọc Anh [32] về “Cung ứng dịch vụ công ở Việt Nam hiện nay”, các nghiên cứu này đã đề cập đến nhiều vấn đề như: một số vấn đề về lý luận và thực tiễn về dịch vụ công; vai trò của nhà nước trong cung ứng dịch vụ công; dịch vụ công ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn, trình bày khái niệm về dịch vụ công, phân loại dịch vụ công, cung ứng dịch vụ công hiện nay, từ đó thấy được tầm quan trọng của DVC, đề cập tới xã hội hoá dịch vụ công.
Thứ hai, nghiên cứu về đổi mới cung ứng dịch vụ công, cải cách dịch vụ công, đổi mới việc cung ứng dịch vụ công, thực trạng và giải pháp trong cung ứng dịch vụ công tài chính thực hiện xã hội hoá dịch vụ công tiêu biểu là có các công trình sau đây: Tác giả Chu Văn Thành [55] về “Dịch vụ công và xã hội hóa dịch vụ công: một số vấn đề lý luận và thực tiễn”; Đinh Văn Ân, Hoàng Thu Hoà [1] về “Đổi mới cung ứng dịch vụ công ở Việt Nam”, Các nghiên cứu của tác giả Lê Chi Mai [46] trong nghiên cứu “Chuyển giao các dịch vụ công cho cơ sở ngoài nhà 11 nước, vấn đề và giải pháp”; Lê Chi Mai [47] về “Cải cách dịch vụ công ở Việt Nam”, Lê Chi Mai [48] về “Nhận thức về dịch vụ công và xã hội hoá dịch vụ công - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Tác giả Đặng Đức Đạm [29] về “Dịch vụ công và yêu cầu đổi mới”; nghiên cứu của Phan Thị Hồng Điệp [27] về “Quản lý nhà nước đối với dịch vụ công Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách cho Việt Nam”: đã đề cập đến những tiến triển, thay đổi trong 20 năm qua ở các nước trên thế giới về quan niệm và thực tiễn về DVC và cung ứng DVC cũng như thực trạng cung ứng DVC của khu vực nhà nước và những yêu cầu đổi mới cung ứng dịch vụ công, quá trình xã hội hóa cung ứng DVC ở Việt Nam; cải cách dịch vụ công tại Việt Nam.