phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn được trình bày trong 3 chương Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học tiếng Anh Chƣơng 2: Thực trạng quản lý quá trình dạy học tiếng Anh tại trường Cao đẳng Công nghiệp Quốc phòng. Chƣơng 3: Các biện pháp quản lý quá trình dạy học tiếng Anh tại trường Cao đẳng Công nghiệp Quốc phòng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC 1. Dạy học và quá trình dạy học 1.
Khái niệm dạy học và bản chất của dạy học * Khái niệm dạy học Dạy học là một hiện tượng xã hội, là sự truyền đạt và lĩnh hội kiến thức và kinh nghiệm, được truyền từ người này sang người khác, là dạy cho người khác học và biết cách học. Trong lịch sử nghiên cứu và thực tiễn dạy học, có nhiều cách lý giải khác nhau về dạy học tuỳ thuộc góc độ tiếp cận: - Dạy học từ góc độ người dạy, họ quan niệm dạy học là sự truyền đạt, cung cấp thông tin cho học sinh (Lý thuyết xử lý thông tin), người thầy là trung tâm của quá trình dạy học nghĩa là thầy có kiến thức gì cung cấp cho học sinh kiến thức đó. - Dạy học xuất phát từ góc độ người học. Dạy là giúp người học lĩnh hội những gì cần thiết theo nhu cầu của người học (Phái nhà trường mới).
Người học là trung tâm của quá trình dạy học, người học cần học gì thầy dạy cái đó, thầy có vai trò bộc lộ khả năng, nhu cầu, năng lực nhận thức của người học và đáp ứng những yêu cầu đó cầu người học. - Góc độ tiếp theo có cách nhìn dung hoà hơn, dạy học là công việc chuyên biệt của thầy nhằm giúp học sinh học được. Dạy học là dạy cho người khác học không chỉ kiến thức khoa học mà cả những kỹ năng xã hội; dạy cho người khác học có ý chí, có nhu cầu, động cơ, có cảm xúc và khát vọng; học có chất lượng và hiệu quả cao; học có phương pháp, có mục đích; học thông qua sự trao đổi, chia sẻ và hợp tác; học để đáp ứng yêu cầu của xã hội và nhu cầu phát triển của cá nhân người học. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dạy học được tạo ra bởi sự tương tác trực tiếp giữa thầy và trò, giữa các người học với nhau, giữa dạy học với xã hội; là sự thống nhất chặt chẽ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, trong dạy học, ngoài sự tương tác nhận thức còn có những tương tác quan trọng khác như tương tác văn hoá, tâm lý, xã hội.
* Bản chất của dạy học Dạy học là một hiện tượng xã hội, một dạng hoạt động thực tiễn của con người, dạy học tồn tại như một hệ thống hoàn chỉnh, thể hiện ở chỗ: - Nó bao gồm một số nhân tố; mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, người dạy, người học, kết quả. - Giữa chúng có các mối liên hệ; - Có nhiều tầng bậc dọc và ngang, mỗi nhân tố lại là một hệ thống độc lập tương đối. Khái niệm quá trình dạy học - Theo Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt: "Quá trình dạy học là một quá trình sư phạm bộ phận, một phương tiện để trau dồi học vấn, phát triển giáo dục và giáo dục phẩm chất, nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng, kỹ xảo, nhận thức và thực hành" (31, tr25) - Theo Pha ̣m Viế t Vươ ̣ng t rong QTDH, vai trò của người thầy là định hướng, tổ chức điều khiển, thực hiện việc điều khiển, thực hiện việc truyền thụ tri thức, kỹ năng và kỹ xảo đến người học một cách khoa học, do đó luôn có vai trò và tác dụng chỉ đạo. Người học tiếp thu một cách có ý thức tự giác, tích cực tự lực và sáng tạo hệ thống kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo, hình thành năng lực hoạt động trí tuệ và thái độ đúng đắn.
Người học là chủ thể sáng tạo của việc học, của việc hình thành nhân cách của bản thân [ 35, tr. - QTDH là một quá trình xã hội, một quá trình sư phạm đặc thù, nó tồn tại như “là một hệ thống toàn vẹn bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học, hai hoạt động này luôn tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau, sinh thành ra 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sự tương tác giữa dạy và học mang tính chất cộng tác (cộng đồng và hợp tác) trong đó hoạt động dạy giữ vai trò chủ đạo”. - QTDH là một bộ phận hữu cơ của quá trình giáo dục tổng thể.
Cả hai quá trình sư phạm: QTDH và QTGD đều hướng tới mục đích chung là phát triển nhân cách toàn vẹn của HS. Chức năng chủ yếu của hoạt động giáo dục là hình thành niềm tin, lý tưởng, tình cảm, thái độ, cách ứng xử trong các mối quan hệ XH. Dạy học là một quá trình điều khiển và tự điều khiển và là một quá trình điều khiển được. Cấu trúc của quá trình dạy học * Quá trình dạy học là một hệ thống toàn vẹn gồm ba thành tố cơ bản: khái niệm khoa học, học và dạy.
- Khái niệm khoa học (tri thức) là nội dung của bài học và là đối tượng của sự lĩnh hội bởi học sinh; nó là một trong hai yếu tố khách quan, quyết định lôgíc của bản thân quá trình dạy học về mặt khoa học. - Hoạt động học (người học) là yếu tố khách quan thứ hai quy định lôgíc của quá trình dạy học về mặt lý luận dạy học; nghĩa là trình độ trí dục và quy luật lĩnh hội của học sinh (quy ước gọi là tâm lý học lĩnh hội) có ảnh hưởng quyết định đến việc tổ chức quá trình dạy học; nó bao gồm hai chức năng thống nhất với nhau; lĩnh hội và tự điều khiển. - Hoạt động dạy (người dạy) gồm hai chức năng truyền đạt và điều khiển, luôn luôn tương tác và thống nhất với nhau. * Cấu trúc của quá trình dạy học có thể diễn tả trực quan bằng sơ đồ dưới đây 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2: Cấu trúc chức năng của quá trình dạy học KHÁI NIỆM KHOA HỌC (ND DH) DẠY HỌC Môi trường kinh tế - xã hội - Truyền đạt Lĩnh hội chính trị, khoa Cộng tác học - công nghệ Điều khiển Tự điều khiển 1.
Bản chất và nội dung của quá trình dạy học * Bản chất của quá trình dạy học Là sự thống nhất biện chứng của dạy và học, được thể hiện trong và bằng sự tương tác có tính chất cộng đồng và hợp tác giữa dạy và học tuân theo logíc khách quan của nội dung dạy học, chỉ trong sự tác động qua lại giữa thầy và trò thì mới xuất hiện bản thân quá trình dạy học, sự phá vỡ mối liên hệ tác động qua lại giữa dạy và học sẽ làm mất đi sự toàn vẹn đó. QTDH là quá trình nhận thức độc đáo của HS dưới sự tổ chức, chỉ đạo của GV, là quá trình có tính hai mặt: dạy và học. QTDH có hai nhân tố trung tâm: hoạt động dạy và hoạt động học, hai hoạt động này thống nhất với nhau và phản ánh tính chất hai mặt của QTDH, có thể coi học là một hệ thống con giữa HS và tài liệu học tập. Trong hệ thống dạy và học, sự tác động qua lại, nhất là sự tác động của dạy mà thầy là chủ thể xét cho đến cùng là nhằm thúc đẩy hoạt động nhận thức của HS, được tổ chức một cách riêng biệt dưới sự tổ chức chỉ đạo hướng dẫn của GV nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy học cụ thể: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiệm vụ trí dục, phát triển, giáo dục (hay dạy học kiến thức, dạy học kỹ năng, phương pháp và dạy học thái độ).
Quá trình nhận thức của HS có thể diễn ra theo hai con đường ngược chiều nhau, đó là con đường từ cụ thể đến trừu tượng, từ đơn nhất đến khái quát và con đường đi từ trừu tượng đến cụ thể, từ khái quát đến đơn nhất. Vì vậy trong QTDH, người thầy giáo cần tận dụng cả hai con đường này một cách hợp lý nhất, nhằm giúp học sinh thu được kết quả tối ưu và quá trình nhận thức của HS là quá trình phản ánh thế giới quan vào đầu óc các em. Với tư cách là một thực thể XH có ý thức, HS có khả năng thu được những phản ánh khách quan về nội dung và chủ quan hình thức, nghĩa là về nội dung HS có khả năng phản ánh đúng bản chất và những qui luật của thế giới khách quan. QTDH là một hệ toàn vẹn, các nhân tố của nó tác động lẫn nhau theo qui luật riêng, thâm nhập vào nhau, qui định lẫn nhau tạo nên sự thống nhất biện chứng: - Giữa dạy và học - Giữa truyền đạt với điều khiển trong dạy - Giữa lĩnh hội với tự điều khiển trong học QTDH là hoạt động cộng đồng hợp tác giữa chủ thể thầy - các thể HS, HS - HS, thầy - nhóm - HS.
Sự tương tác theo kiểu cộng đồng - hợp tác giữa dạy và học là yếu tố duy trì và phát triển sự thống nhất của QTDH nghĩa là chất lượng dạy học. Dạy tốt, học tốt chính là đảm bảo được ba phép biện chứng: sự thống nhất của điều khiển, bị điều khiển, tự điều khiển, có đảm bảo hệ nghịch thường xuyên bền vững. Qui luật chi phối QTDH có thể phát biểu như sau: Xuất phát từ lôgíc của khái niệm khoa học và lôgíc lĩnh hội của HS, thiết kế công nghệ dạy học hợp lý, tổ chức tối ưu hoạt động dạy học cộng tác, đảm bảo liên hệ nghịch, để cuối cùng làm cho HS tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh được khái niệm khoa học, phát triển năng lực hình thành thái độ. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Nội dung của quá trình dạy học Nô ̣i dung da ̣y ho ̣c là hê ̣ thố ng tri thức khoa ho ̣c đươ ̣c cho ̣n lo ̣c , phản ánh trình độ phát triể n của khoa ho ̣c và công nghê ̣ hiê ̣n đa ̣i.
Là nội dung của các bộ phận hợp thành QTDH. Các quá trình bộ phận này có những mục tiêu và nhiệm vụ riêng nhưng đều phải góp vào việc thực hiện mục tiêu đào tạo chung của nhà truờng. Quản lý nhà trƣờng và quản lý quá trình dạy học 1.