Chương 1 TỔNG QUAN CÁC C NG TR NH NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ TH NG CHUYÊN 1. Những nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực ở trường phổ thông và trường phổ thông chuyên 1. Những nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực ở trường phổ thông - Trên thế giới Dạy học là hoạt động có vai trò quan trọng hàng đầu đối với sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh, cũng như đối với sự tồn tại và phát triển của nhà trường. Dạy học theo tiếp cận năng lực với những ưu thế và thành tựu đã hẳng định được hiệu quả đối với giáo dục trên thế giới.
“Năng lực” xuất hiện vào năm 1596 và ở Hoa Kỳ, nó lần đầu tiên được s dụng vào những năm 60 của thế kỷ XX trong bối cảnh giáo dục dựa trên hiệu suất, mục đ ch là để đào tạo các chuyên gia có thể cạnh tranh thành công trong thị trường lao động [78]. Dạy học theo tiếp cận năng lực đã được mở rộng vào đầu thế kỷ XXI trong kết nối với các cuộc thảo luận về các vấn đề và cách thức hiện đại hóa giáo dục. Vì vậy, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực tại trường phổ thông, có thể nêu dẫn một số công trình sau: Dạy học dựa trên năng lực chính là việc tập trung vào phát triển các năng lực chính cần thiết cho học sinh để giúp cho học sinh thành công hi tham gia vào đời sống xã hội, trong đó gồm có các kỹ năng x lý thông tin, giải quyết vấn đề, tư duy phản biện, sở hữu ngôn ngữ mẹ đẻ và ngoại ngữ, tư duy hệ thống, năng lực học tập suốt đời (T. Trong tác ph m “Mô hình học tập dựa trên năng lực: Một tương lai cần thiết” của Richard A.
Voorhee (2001), đã khẳng định, chúng ta đang ở giai đoạn đầu của cuộc cách mạng học tập, lộ trình học tập mới đã được đặt ra tại các nhà trường với mục đ ch duy nhất là cung cấp việc học cho người học ở bất cứ lúc nào, nơi nào và bằng những tiến bộ nhanh chóng của công nghệ thông tin. Các sản ph m học tập được định nghĩa một cách rõ ràng và dựa trên tiêu ch đánh giá năng lực cụ thể của 10 học sinh. Do vậy, các nhà trường cần phải thay đổi mạnh mẽ hoạt động dạy và học để có thể thực hiện được việc học tập dựa trên năng lực học sinh [95]. Các tác giả Yvonne Malambo Kabombwe và Innocent Mutale Mulenga (2019) đã công bố một tác ph m có tựa đề: “Thực hiện chương trình giảng dạy dựa trên năng lực của giáo viên lịch s ở một số trường trung học được chọn ở quận Lusa a, Zambia” với mục đ ch của nghiên cứu là nhằm điều tra mức độ mà các phương pháp giảng dạy dựa trên năng lực đã được các giáo viên Lịch s thực hiện ở Zambia.
Thông qua câu hỏi nghiên cứu chính là: “Mức độ hiểu và thực hiện các phương pháp dạy học dựa trên năng lực của giáo viên Lịch s ở trường trung học cơ sở là gì?”, các tác giả cho rằng, giáo viên dạy Lịch s cần biết thế nào là chương trình dạy học theo định hướng đánh giá năng lực. Trọng tâm ch nh trong chương trình giảng dạy dựa trên năng lực là năng lực hoặc kết quả hơn là iến thức. Để thực hiện hoạt động giảng dạy theo tiếp cận năng lực, giáo viên phải có sự chuyển đổi phương pháp giảng dạy từ phương pháp giảng dạy truyền thống sang phương pháp tiếp cận lấy người học làm trung tâm. Việc dạy học theo tiếp cận năng lực cũng cần phải s dụng các phương pháp đánh giá đ ch thực như danh mục đầu tư, quan sát lớp học hoặc thực địa, dự án, thuyết trình, tự đánh giá, phỏng vấn và đánh giá đồng nghiệp [109].
Các tác giả Makulova, Aimzhan Tulegenovna; Alimzhanova, Gaukhar Mukhtashevna; Bekturganova, Zhanar Mustafaevna; Umirzakova, Zaure Asetovna; Makulova, Laura Tulegenovna; Karymbayeva, Kulzinat Meirambaevna (2015), trong bài báo khoa học có tựa đề “Lý thuyết và thực hành phương pháp tiếp cận dựa trên năng lực trong giáo dục” đã trình bày kết quả nghiên cứu về vấn đề này, các tác giả đã hẳng định rằng: Để hình thành nền giáo dục theo cách tiếp cận dựa trên năng lực, chúng ta cần đảm bảo t nh cơ bản và định hướng thực tiễn của nghiên cứu; Phương pháp nghiên cứu của giáo dục dựa trên năng lực dựa trên các phương pháp tiếp cận hành vi và chức năng, và trong nghiên cứu năng lực, các phương pháp tiếp cận toàn vẹn và đa chiều là hiệu quả; Trong nghiên cứu năng lực, chúng ta nên t nh đến năng lực của sinh viên tốt nghiệp, để dự đoán năng lực tiềm n như một điều kiện của sự nghiệp thành công; Trong nghiên cứu năng lực, sự thống nhất của những người tham gia - người s dụng lao động, đại diện của cộng đồng học thuật, 11 các chuyên gia, sinh viên tốt nghiệp là đúng đắn, để xác định, tổ chức và hình thành các năng lực cần thiết trong các trường trung học ở các chuyên gia tương lai. Phải xác định xem nội dung giáo dục, chức năng của nó trong việc hình thành năng lực, hiệu quả của các loại hình, phương pháp, hình thức và phương tiện có tương ứng với các hoạt động đào tạo hay hông. Cũng có thể xác định nội hàm của năng lực là công cụ để quản lý chất lượng giáo dục [90]. Với nghiên cứu “Chuyển tiếp từ trung học phổ thông lên giáo dục đại học và làm việc tại Hàn Quốc, từ quan điểm giáo dục dựa trên năng lực”, các tác giả Soomyung Jang và Namhee Kim (2004 đã điều tra một số vấn đề từ giáo dục dựa trên năng lực theo từng khía cạnh.
Trong đó đi sâu xem x t tầm quan trọng của các năng lực khác nhau và sự đóng góp của giáo dục trung học để xây dựng năng lực cho học sinh. Các tác giả cho rằng, liên quan đến việc giảng dạy trong lớp học, giáo dục trung học Hàn Quốc cần (1) hỗ trợ nhiều hơn cho các hoạt động giáo dục đa dạng hơn, (2 các mục tiêu cụ thể và phù hợp cho từng nhóm hác nhau, và (3 để đánh giá nhu cầu phát triển năng lực cuộc sống của học sinh [83]. Hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực được các tổ chức giáo dục hàng đầu trên thế giới quan tâm như UNESCO (1996), OECD (2002), WEF (2015). Trong báo cáo của UNESCO đã nói đến giáo dục cho con người theo 4 trụ cột của thế ỷ XXI [105].
Đó là: (1) Học để chung sống; (2) Học để biết; (3) Học để làm, và (4) Học để tồn tại. Theo quan điểm này của UNESCO, mục tiêu chủ yếu của giáo dục được chuyển từ trang bị iến thức, rèn luyện ỹ năng, ỹ xảo nghề nghiệp sang phát triển những năng lực vô cùng phong phú, đa dạng của mỗi cá nhân người học. Tổ chức OECD (2002) đã chỉ ra năng lực cần đạt của học sinh phổ thông trong thời đại inh tế tri thức, trong đó nhấn mạnh năng lực chính cần hình thành cho người học là năng lực xã hội và năng lực học tập suốt đời. OECD đặt mục tiêu giáo dục phải tạo ra những con người có những năng lực cần thiết cho việc cá nhân sống một cuộc sống thành công và chịu trách nhiệm chung đối với xã hội đương đại, giải quyết những thách thức hiện tại và cả tương lai [93].
Nghiên cứu của WEF (2015 đã đưa ra 3 nhóm năng lực của con người thế kỷ XXI. Đó là, 1 Văn hóa nền tảng (về đọc - viết, tính toán, khoa học, công nghệ thông tin, tài chính, công dân và xã hội ; 2 Năng lực, bao gồm: tư duy phản biện/giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác; 3) Ph m chất, bao gồm: ham tìm hiểu, sáng 12 kiến, iên trì/dũng cảm, thích ứng, lãnh đạo, hiểu biết về xã hội và văn hóa. Vấn đề hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực đã được một số nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu như: R. Như vậy, trong hoạt động dạy học, giáo viên cần xác định được những năng lực cần có ở học sinh, từ đó phát triển các năng lực này và đánh giá sự phát triển các năng lực đó ở học sinh.
Đó là một quá trình chặt chẽ và có hệ thống trong hoạt động dạy học. Feldhusen (1985), đã phân t ch há sâu về dạy học của giáo viên theo hướng phát triển năng lực ở người học. Đó là giáo viên phải quan tâm đến những vấn đề sau: Nguồn gốc của giáo dục và đào tạo theo tiếp cận năng lực; quan niệm về tiếp cận năng lực và tiêu chu n năng lực thực hiện; Về vấn đề đánh giá theo tiếp cận năng lực; Cải tiến chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực [84]. Cách tiếp cận năng lực trong hoạt động dạy học cũng được các tác giả như Roger Harris, Hugh Guthrie, Bary Hobart, David Lundberg (1995) nghiên cứu [70].
Các tác giả này nhấn mạnh nhiều đến bối cảnh và lịch s của giáo dục theo tiếp cận năng lực, tiêu chu n năng lực thực hiện, phát triển chương trình, đánh giá và người học - hoạt động học theo tiếp cận năng lực [97]. Paprock (1996) lại có cách tiếp cận năng lực trong dạy học từ một góc độ riêng của mình. Đó là: a Tiếp cận năng lực dựa trên triết lý người học là trung tâm; b) Tiếp cận năng lực thực hiện việc đáp ứng các đòi hỏi của ch nh sách; c) Tiếp cận năng lực là định hướng cuộc sống thực tiễn; d) Tiếp cận năng lực rất linh hoạt và năng động; e) Những tiêu chu n của năng lực được hình thành một cách rõ ràng [94]. Paproc đã chỉ ra các đặc điểm cơ bản của dạy học theo tiếp cận năng lực cần thiết trong bối cảnh hiện nay.
Ker a (2001) đưa ra quan điểm tiếp cận năng lực từ một cách nhìn hác. Đó là: 1 Tiếp cận năng lực cho ph p cá nhân hóa hoạt động học của người học.