Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông. Chương 2: Thực trạng quản lý quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông Hoà Bình tỉnh Lạng Sơn. Chương 3: Biện pháp quản lý quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông Hoà Bình tỉnh Lạng Sơn trong giai đoạn hiện nay. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Các vấn đề lý luận về DH, QTDH cũng như lý luận về quản lý và QLQTDH đã được nhiều nhà khoa học như Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Vũ Hoạt, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc … nghiên cứu và xây dựng thành các giáo trình giảng dạy ở các cơ sở giáo dục đại học trong việc đào tạo theo các trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ. Trong quá trình học tập và nghiên cứu ở trình độ thạc sĩ, đã có nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề quản lý hoạt động DH ở trường THPT như : tác giả Đồng Duy Hiển (2006) với đề tài “Các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường trung học phổ thông Hiệp Hoà số 2 tỉnh Bắc Giang” đề tài cũng đã đề cập đến khái niệm, bản chất của QTDH, mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học… đưa ra các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng DH. Tác giả Đỗ Thị Thuý Vinh (2008) với đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động dạy- học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ở các trường trung học phổ thông huyện Thuỷ Nguyên thành phố Hải Phòng” đề tài nghiên cứu sâu về thực trạng quản lý hoạt động DH, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động DH nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Tác giả Nguyễn Duy Thịnh (2007) “Một số biện pháp quản lý hoạt động DH ở trường THPT Nam Lương Sơn tỉnh Hoà Bình trong quá trình thực hiện đổi mới chương trình Giáo dục phổ thông”; hoặc tác giả Nguyễn Đức Hải (2006) “Các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang”, cũng đề cập chủ yếu tới quản lý hoạt động DH ở nhà trường và các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng DH.
Các đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu về DH theo lý thuyết hoạt động và quản lý hoạt động DH, việc nghiên cứu sâu về QLQTDH còn ít, các đề tài hầu như chỉ đề cập đến khái niệm chưa đi sâu nghiên cứu biện pháp QLQTDH. Cho nên bản thân xác định rằng QTDH là quá trình xuyên suốt và trọng tâm của nhà 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trường, đề ra được các biện pháp QLQTDH sẽ giúp cho việc nâng cao chất lượng DH của nhà trường, trên cơ sở nghiên cứu thực trạng QLQTDH ở trường THPT nơi công tác. Một số khái niệm công cụ 1. Quản lý, quản lý giáo dục và quản lý nhà trường 1.
Khái niệm quản lý Bản thân khái niệm quản lý có tính đa nghĩa lại do sự khác biệt của thời đại, xã hội, chế độ, nghề nghiệp nên quản lý cũng có nhiều cách giải thích, cách hiểu khác nhau. Cùng với sự phát triển của phương thức sản xuất và sự mở rộng trong nhận thức của con người thì sự khác biệt về nhận thức và lý giải khái niệm quản lý càng trở nên phong phú, đa dạng. Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý: Theo F.Taylor (1856-1915), “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [21, tr.Koontz khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lự hoạt động cá nhân nhằm đạt được những mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [21, tr.Marx: “Quản lý là lao động điều khiển lao động” [27, tr.
Theo ông: Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải nhạc trưởng [27]. Theo từ điển Tiếng Việt: thuật ngữ “Quản lý” được xác định là: “Trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định” [40, tr 329]. Theo nghĩa Hán Việt: Quản lý = Quản + lý, là sự duy trì + sự đổi mới.
14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong “Quản” (giữ) có “Lý” (chỉnh sửa) trong “Lý” (chỉnh sửa) có “Quản” (giữ), quản lý là quá trình có tính thống nhất biện chứng hai vấn đề “Quản” và “Lý” [ 2, tr.] Trong “Quản” phải có “Lý” thì toàn bộ hệ thống, tổ chức mới phát triển được, trong “Lý” phải có “Quản” thì sự phát triển đó mới ổn định bền vững. Hai quá trình này phải được gắn bó chặt chẽ với nhau thì toàn hệ mới đạt thế cân bằng động, tồn tại và phát triển phù hợp trong mối tương tác với các yếu tố bên trong và bên ngoài. Quản lý mang tính lịch sử- xã hội cao, các quan niệm, mô hình, tính chất phương thức quản lý chuyển đổi theo sự phát triển của đời sống xã hội. “Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các danh mục trên đề ra một cách hiệu quả nhất” [21, tr.
Theo các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí: Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức. Các tác giả cũng khẳng định, hiện nay, hoạt động quản lý thường được định nghĩa rõ hơn là : “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [31, tr. Qua khái niệm trên thấy rằng: Quản lý thực chất cũng là một hành vi, đã là hành vi thì phải có người gây ra và người chịu tác động cần có mục đích của hành vi, đặt ra câu hỏi tại sao làm như vậy? Do đó để hình thành nên hoạt động quản lý trước tiên cần có chủ thể quản lý: nói rõ ai là người quản lý? Sau đó cần xác định đối tượng quản lý: quản lý cái gì, cần xác định mục đích quản lý: quản lý vì cái gì? Đồng thời trong bất cứ hoạt động quản lý nào cũng không phải là hoạt động độc lập, nó cần được tiến hành trong môi trường, điều kiện nhất định nào đó. Quản lý trong hoàn cảnh nào ?.
Những định nghĩa trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, nhưng đều gặp nhau ở những nội dung cơ bản, quản lý phải bao gồm các yếu tố (các điều kiện) 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sau : - Phải có ít nhất một chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động và ít nhất là một đối tượng bị quản lý tiếp nhận trực tiếp các tác động của chủ thể quản lý tạo ra và các khách thể khác chịu các tác động gián tiếp của chủ thể quản lý. tác động có thể chỉ là một lần mà cũng có thể là liên tục nhiều lần. - Phải có một mục tiêu và một quỹ đạo đặt ra cho cả đối tượng và chủ thể, mục tiêu này là căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động. - Tác động của chủ thể phải có kế hoạch và có tính mục đích.
- Chủ thể có thể là một người, nhiều người, còn đối tượng có thể là một hoặc nhiều người (trong tổ chức xã hội). Bất luận một tổ chức có mục đích gì, cơ cấu và quy mô ra sao đều cần phải có sự quản lý và có người quản lý để tổ chức hoạt động và đạt được mục đích của mình. Như vậy, có thể khái quát: quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích đã đề ra. sự tác động của quản lý phải bằng cách nào đó để người bị quản lý luôn luôn hồ hởi, phấn khởi đem hết năng lực và trí tuệ để sáng tạo ra lợi ích cho bản thân, cho tổ chức và cho cả xã hội.
Quản lý vừa là một khoa học vừa là nghệ thuật, quản lý được xem là một nghề nhằm dẫn dắt trong một hoàn cảnh nhất định, một nhóm người, để đạt được các mục tiêu phù hợp với mục đích của tổ chức do vậy mà người quản lý cần phải hội tụ đầy đủ các yếu tố về kiến thức quản lý, về kỹ năng, nghiệp vụ quản lý, vừa như một nhà quân sự, vừa như một nhà tâm lý, một nhà sư phạm mẫu mực, một nghệ sĩ sân khấu, vừa phải có một trái tim “nóng”, vừa phải có một cái đầu “lạnh”. Chức năng quản lý Quản lý là một quá trình tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý bằng các hoạt động kế hoạch hóa, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra dựa trên những nguồn lực và những điều kiện có thể nhằm đạt được mục đích của tổ chức. Như vậy, theo cách phân loại hiện nay, chức năng quản lý bao gồm các chức năng: Kế 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hoạch hóa, tổ chức, lãnh đạo/chỉ đạo và kiểm tra. Chức năng Kế hoạch hóa là quá trình xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và quyết định các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó.
Chức năng này gồm có ba nội dung chủ yếu: Xác định, lựa chọn mục tiêu đối với tổ chức; xác định và đảm bảo các nguồn lực để đạt được các mục tiêu; quyết định hoạt động nào là cần thiết để đạt được các mục tiêu đó.