Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý dạy học phân môn mỹ thuật ở các trường trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học phân môn mỹ thuật ở các trường THCS huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình theo hướng phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học phân môn mỹ thuật ở các trường THCS huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình theo hướng phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ DẠY HỌC PHÂN MÔN MỸ THUẬT Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THẨM MỸ CHO HỌC SINH 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Nghệ thuật là một trong những hình thái có từ xa xưa và đã lưu truyền từ đời này qua đời khác bằng các tác phẩm nghệ thuật. Các tác phẩm NT đóng góp vai trò to lớn trong đời sống của chúng ta vì nó chứa đựng giá trị văn hóa cổ truyền và nó phản ánh những suy nghĩ, những tình cảm, ước mơ và tâm hồn của con người ở mỗi dân tộc, Quốc gia. Chính vì vậy việc QLGD nhà trường nói chung và DH môn nghệ thuật theo hướng phát triển NLTM cho học sinh THCS nói riêng là rất cần thiết, nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người phát triển toàn diện.
* Những nghiên về dạy học theo hướng phát triển năng lực Vào những năm 70 của thế kỉ trước, quan điểm giáo dục dựa trên năng lực được phổ biến và phát triển rộng rãi khắp đất nước Mỹ. Sau đó, cách tiếp cận này đã ảnh hưởng và phát triển sâu rộng sang các nước như Anh, Úc, New Zealand, xứ Wales,.Từ đó đến nay, quan điểm giáo dục dựa trên năng lực đã được nghiên cứu và ứng dụng ở nhiều nước trên thế giới. Khi nghiên cứu tổng quan về tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở trên thế giới chúng tôi nhận thấy có hai hướng nghiên cứu chính: Một là, những nghiên cứu để xây dựng và phát triển lý thuyết phát triển năng lực trong giáo dục và đào tạo. Hai là, những nghiên cứu ứng dụng lý thuyết phát triển năng lực vào trong giáo dục và đào tạo.
Hệ thống lý thuyết về phát triển năng lực đã được nghiên cứu từ khá lâu và đã chỉ ra được những khái niệm, bản chất, đặc điểm, đặc trưng, nguyên tắc, phương thức,. giúp cho lý luận về GD&ĐT dựa trên năng lực tương đối 6 hoàn thiện. Những nghiên cứu lí luận về giáo dục dựa trên năng lực phải kể đến các nghiên cứu của các tác giả: William E. Blank (1982) đã biên soạn cuốn tài liệu “Cẩm nang phát triển chương trình đào tạo dựa trên năng lực”.
Nội dung cuốn tài liệu đề cập đến những vấn đề cơ bản của GD&ĐT, phân tích nghề và nhu cầu người học, phát triển các gói học tập, cải tiến và quản lý chương trình đào tạo. Khi nghiên cứu các lý thuyết theo quan điểm tiếp cận năng lực, tác giả Paprock (1996) đã chỉ ra 5 đặc trưng cơ bản của cách tiếp cận này là: Tiếp cận năng lực dựa trên tư tưởng giáo dục lấy hoạt động người học làm trung tâm; Tiếp cận năng lực định hướng hiện thực của con người; Đây là một quan điểm giáo dục và đào tạo rất linh hoạt và năng động; Tiếp cận này cho phép xác định những tiêu chuẩn của năng lực cần hình thành một cách rõ ràng [37, tr. Đào tạo dựa trên quan điểm tiếp cận năng lực đã phát triển rộng khắp ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là ở Mỹ, Anh, New Zealand. Thực tiễn mô hình đào tạo này cho thấy, quan điểm tiếp cận năng lực tạo điều kiện quản lý chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định, hình thành cho học sinh năng lực vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống.
Ở Mỹ và Canada, giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, cho đến những năm đầu thập kỉ 80 vẫn chưa đưa ra được một quan niệm thống nhất về giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực, các tiêu chí của chương trình đào tạo dựa trên năng lực được mọi người chấp nhận [38]. Đến cuối thập kỉ 80, Trung tâm giáo dục quốc gia về nghiên cứu giáo dục nghề nghiệp ở Columbus, Ohio đã soạn thảo chương trình đào tạo dưới dạng module. Ở Anh có nhiều nghiên cứu ứng dụng về giáo dục dựa trên năng lực 7 dưới sự tài trợ của Hội đồng Quốc gia về đào tạo nghề nghiệp và cơ quan quản lý đào tạo được thực hiện ở các trường đại học, cao đẳng.
Cũng trong thời gian này, ở Australia, bắt đầu một cuộc cải cách trong đào tạo nghề, thiết lập một hệ thống đào tạo dựa trên năng lực, tạo ra phương pháp dựa trên năng lực cho việc công nhận các kĩ năng của người nhập cư, thành lập hội đồng đào tạo để xúc tiến việc xây dựng tiêu chuẩn năng lực trong toàn quốc. Theo hướng nghiên cứu này, các tác giả đã nghiên cứu ứng dụng lý thuyết quan điểm vào trong các chương trình đào tạo, các ngành đào tạo và các môn học cụ thể để nâng cao chất lượng và hiệu quả quá trình dạy học. Ở Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua, có một số tác giả đã nghiên cứu xây dựng và phát triển hệ thống lý thuyết về dạy học theo định hướng phát triển năng lực trong giáo dục và đào tạo như: Nguyễn Đức Trí (1996), Đỗ Ngọc Thống (2011), Lương Việt Thái (2011), Nguyễn Công Khanh (2013). Trong các nghiên cứu này, các tác giả đưa ra cách tiếp cận năng lực trong giáo dục và đào tạo, khái niệm năng lực, cấu trúc của năng lực, thiết kế mục tiêu, nội dung, chương trình dạy học, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, cách đánh giá theo định hướng phát triển năng lực.
Tác giả Đỗ Ngọc Thống (2011) với nghiên cứu “Xây dựng chương trình giáo dục phổ thông theo hướng tiếp cận năng lực” [35]; Tác giả Lương Việt Thái (2011) với nghiên cứu “Phát triển chương trình theo định hướng phát triển năng lực” [32], Tác giả Nguyễn Công Khanh (2013) với nghiên cứu “Xây dựng khung năng lực trong chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015”[19] cho rằng: chương trình dạy học định hướng năng lực là chương trình định hướng kết quả đầu ra, nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học. Nghiên cứu theo hướng này có các tác giả: Vũ Trọng Nghị (2009), Vũ Xuân Hùng (2011), Trần Thị Tuyết Oanh (2011), Trần Xuân Thu (2012), Lê Thùy Linh (2013), Nguyễn Thành Nhân (2014),. Các tác giả đã ứng dụng 8 quan điểm dạy học theo định hướng phát triển năng lực vào trong dạy học các môn học khác nhau, ở những đối tượng khác nhau. * Các nghiên cứu về quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh Trong những năm gần đây, có nhiều nghiên cứu viết về công tác quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh, trong đó có nhiều tác phẩm cũng như đề tài nghiên cứu về vấn đề này.
Các công trình nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Bùi Minh Hiền, Trần Kiểm,. đã nghiên cứu có hệ thống về QLGD, quản lý trường học, quản lý hoạt động DH. Các tác giả đã vận dụng lý luận của quản lý trường học Xô Viết cũ vào thực tế nhà trường Việt Nam, bước đầu đặt nền tảng xây dựng triết lý QLGD, xây dựng lý luận quản lý hoạt động DH trong thực tiễn ở Việt Nam. Các tác giả đã nêu lên những nguyên tắc chung của việc quản lý DH và chỉ ra các giải pháp chung trong quản lý vận dụng trong quản lý trường học, QLGD.
Các tác giả đều khẳng định quản lý DH là nhiệm vụ trọng tâm, chủ yếu của hiệu trưởng trong thực hiện mục tiêu đào tạo. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã có nhiều nghiên cứu về dạy học theo phát triển năng lực, đặc biệt là dạy học theo hướng phát triển NLHS như: Dạy học phát triển năng lực (2015) đăng trên Tạp chí Quản lý giáo dục, bài viết đã đưa ra những phân tích, luận giải khá sâu sắc về vấn đề định hướng dạy học theo tiếp cận NL và DH theo hướng phát triển NLHS, vận dụng các phương pháp kỹ thuật dạy học hiệu quả để giúp học sinh tiếp cận bài học tốt hơn; ngoài ra bài viết cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc phát triển dạy học theo hướng TCNL trong các nhà trường. Tác giả Lê Ngọc Hoa, trong bài viết “Quản lý dạy học theo TCNL tại các trường phổ thông: triển vọng và thách thức” đã đưa ra những phân tích, luận giải khá sâu sắc về những thành tựu đạt được từ vấn đề dạy học theo TCNL triển khai tại địa bàn thành phố Hà Nội và một số địa phương; trên cơ sở 9 những thành tựu đạt được tác giả phân tích những triển vọng về cơ chế chính sách, cơ sở vật chất, nguồn nhân lực phục vụ hoạt động DH theo TCNL [14]. Tác giả Nguyễn Thu Hà trong bài viết “Giảng dạy theo năng lực và đánh giá theo năng lực trong giáo dục: Một số vấn đề lý luận cơ bản” (2014) [21], đăng trên Tạp chí Khoa học (Đại học Quốc gia Hà Nội), nội dung bài viết đã làm sáng tỏ những vấn đề về năng lực, những hình thức và tiêu chí đánh giá theo TCNL, muốn thực hiện được điều này cần thực hiện lồng ghép và đồng thời cả hoạt động giảng dạy và học tập theo TCNL, những hoạt động kiểm tra - đánh giá cũng cần xuất phát từ việc hình thành cho người học những năng lực cần thiết.
* Các nghiên cứu về quản lý dạy học phân môn mỹ thuật theo hướng phát triển năng lực học sinh Đối với dạy học môn mỹ thuật và quản lý dạy học môn mỹ thuật theo hướng phát triển NLHS, đã có nhiều công trình khoa học đề cập đến việc dạy môn Mỹ thuật bậc phổ thông. Tác giả Trịnh Thiệp, Ung Thị Châu biên soạn cuốn Mỹ thuật: Giáo trình dùng trong các trường sư phạm đào tạo giáo viên tiểu học đã đề cập đến những khái niệm chung về môn mỹ thuật. Phương pháp vẽ tả thực và vẽ trang trí, vẽ tranh theo đề tài. Nội dung cuốn sách được viết cho đối tượng là giáo viên tiểu học nên phần nhiều đi vào lý luận, cũng như về những phương pháp dạy học theo cách tiếp cận trước đây [34].
Tác giả Nguyễn Quốc Toản viết cuốn Phương pháp giảng dạy mỹ thuật [30]. Cuốn giáo trình này đề cập đến một số vấn đề chung về phương pháp giảng dạy mỹ thuật ở trung học cơ sở và thực hành sư phạm môn mỹ thuật.