CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÂN HÓADỰA TRÊN NĂNG LỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH 1. Tổng quan các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng dạy học phân hóa.1 Nghiên cứu ngoài nước về dạy học phân hóa. Ở phương Đông, Khổng Tử (551 - 479 TCN) đã đề cao phương pháp dạy học phân hoá.Trong giảng dạy ông chia làm hai phần một phần tâm truyền và một phần công truyền.Phần công truyền nói về luân thường đạo lý để dạy cho mọi người, phần tâm truyền nói về sự cao xa khó hiểu hơn để dạy riêng cho những người có tư chất đặc biệt.Ông nhấn mạnh mỗi người phải tự mình học tập để lĩnh hội lấy kiến thức chứ không phải qua giảng giải nhiều lời của thầy giáo.Ông đòi hỏi sự nỗ lực cao của từng cá nhân và yêu cầu thầy giáo phải tuỳ vào đặc điểm của từng người mà tìm ra cách dạy cho thích hợp. Ở phương Tây, xuất hiện nhiều nhà giáo dục có tư tưởng tiến bộ đã chú ý đến dạy học hướng vào người học, khai thác tiềm năng của mỗi cá nhân HS.
Từ những năm 30 - 40 của thế kỷ trước, dạy học phát huy tính tích cực của HS đã được các nhà giáo dục Nga quan tâm và đặt lên hàng đầu về công cuộc đổi mới phương pháp dạy học.Cômenxki (1592 - 1670) cho rằng dạy học phải phát huy tính tích cực, tính chủ động của HS, dẫn đắt các em suy nghĩ tìm tòi để tự mình nắm được bản chất vấn đề học tập.Ông cho rằng nếu không phát huy được tính tích cực, chủ động tồn tại trong mỗi HS thì dạy học sẽ không có ý nghĩa gì cả.Rutxô (1712 - 1778) quan tâm đến sự phát triển tự nhiên của mỗi con người, phải lôi cuốn HS vào mỗi quá trình học tập làm cho họ tích cực, tự lực tìm tòi, khám phá giành lấy tri thức. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế kỷ XX, J.Dewey (1916) cho rằng giáo dục và dạy học là sự chỉ dẫn phát triển tiềm năng, năng lực vốn có của HS. Do vậy, quá trình dạy học phải hướng vào người học, đảm bảo cho họ học bằng sự phân tích kinh nghiệm của mình. Việc học tập là quá trình sử lý kinh nghiệm mà người học tự tiến hành với sự giúp đỡ của nhà giáo dục theo nhu cầu và lợi ích cá nhân.
Như vậy, Dạy học phải chú ý đến cái riêng của mỗi người, đặc biệt là nhu cầu, hứng thú. Dạy học dựa trên kinh nghiệm cá nhân và hiệu quả học tập do từng người quyết định.Claparide cho rằng quá trình dạy học phải hướng vào việc kích thích sự ham muốn học tập, phải đặt trẻ vào trong tình huống, phải khơi dậy những phản ứng thích hợp của trẻ nhằm thoả măn nhu cầu, sở thích đó. Dựa vào khả năng riêng biệt của từng cá nhân điều khiển và hướng dẫn họ đạt được mục tiêu dạy học đã đặt ra .Babanxki cho rằng quá trình dạy học bao gồm ba công việc cơ bản: + Tổ chức thực hiện các hoạt động học tập + Kích thích hoạt động nhận thức. + Kiểm tra đánh giá.
Theo ông, muốn kích thích hoạt động nhận thức của HS thì phải phát huy tính tích cực, tính tự giác của họ.2 Nghiên cứu trong nước về dạy học phân hóa. Trong thời phong kiến xuất hiện kiểu dạy học thầy đồ (một thầy cùng một lúc dạy nhiều trò với nhiều lứa tuổi và trình độ khác nhau).Kiểu dạy này bắt buộc thầy phải quan tâm đến từng người để có cách dạy phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, trình độ nhận thức và nhu cầu của họ. Nghiên cứu về tổ chức DHPH tiêu biểu một số tác giả như Đặng Thành Hưng, Lê Hoàng Hà,…đã có những nghiên cứu về dạy học phân hoá. Nghiên cứu trong nước về dạy học phân hóa bộ môn Toán: Tác giả Nguyễn Bá Kim đã đưa ra nội dung quan trọng về DHPH bộ môn Toán trong tài liệu về “ Phương pháp dạy học môn Toán ” Có tác giả Lê Thị Thu Hương 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã nghiên cứu về “ Dạy học phân hóa bộ môn Toán ở tiểu học”.
Tác giả Đàm Thu Hương nghiên cứu về: “ Quản lý hoạt động dạy học môn Toán trung học cơ sở theo quan điểm dạy học phân hóa tại trường THCS Lê Quý Đôn, Cầu Giấy, Hà Nội”. Một số tác giả khác đã nghiên cứu về dạy học các chủ đề môn Toán THPT theo định hướng phân hóa. Một số khái niện cơ bản liên quan đến đề tài. Dạy học là một bộ phận của quá trình sư phạm tổng thể, là con đường quan trọng nhất để thực hiện mục đích giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đồng thời là phương thức để đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội.
Dạy học bao gồm hoạt động dạy và học của thầy và trò trong nhà trường, với mục tiêu là giúp HS nắm vững hệ thống kiến thức khoa học, hình thành hệ thống kĩ năng, kĩ xảo và thái độ tích cực đối với học tập và cuộc sống [22, tr. Dạy học phân hóa. Phân hóa: Là một dạng hoạt động mà ở đó cần phải phân loại và chia tách các đối tượng, từ đó tổ chức vận dụng nội dung, phương pháp và hình thức sao cho phù hợp với đối tượng ấy nhằm đạt hiệu quả cao. Dạy học phân hóa: Là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học trong đó GV tổ chức dạy học tùy theo đối tượng, nhằm đảm bảo yêu cầu giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, nhịp độ và khả năng, nhu cầu và hứng thú khác nhau của những người học trên cơ sở đó phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi HS.
Có các dạng dạy học phân hóa sau: a) Phân hóa trong (còn gọi là phân hóa vi mô) là với mỗi chương trình học, cách dạy học chú ý tới các đối tượng riêng biệt, cá nhân hóa người học trên lớp, phù hợp với từng đối tượng để tăng hiệu quả dạy học, kết quả phân hóa trong phụ thuộc chủ yếu vào năng lực người dạy. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com b) Phân hóa ngoài (còn gọi là phân hóa vĩ mô) là cách dạy theo các chương trình khác nhau cho các nhóm người học khác nhau nhằm đáp ứng được nhu cầu, sở thích và năng lực của từng nhóm người học. Kết quả phân hóa ngoài phụ thuộc chủ yếu vào việc thiết kế nội dung chương trình các môn học [17, tr. Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động ( chức năng ) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo ( lãnh đạo ) và kiểm tra.
Quản lý nhà trường. Quản lý trường học là quản lý tập thể GV và HS để chính họ lạiquản lý (đối với GV) và tự quản lý (đối với HS) quá trình dạy học, giáo dục, nhằm đào tạo ra sản phẩm là nhân cách người lao động mới. Quản lý dạy học. àq q trì tr ề t ụ tri t ứ ủa đội gũ GV và q trì ĩ ội kiế t ứ , kỹ ă g, kỹ x ủa HS và q điề kiệ vật ất, kỹ t ật, p ươ g tiệ p ụ vụ t độ g.
Quản lý dạy học là phải quản lý tốt hoạt động dạy học của thầy thể hiện ở việc như: Thực hiện chương trình, các loạt hồ sơ, bài soạn, giảng bài, dự giờ thăm lớp, rút kinh nghiệm, đánh giá kết quả dạy học thông qua việc chấm, chữa bài, cho điểm theo các văn bản hướng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo. Quản lý hoạt động học của trò là tạo ra ý thức tốt trong học tập để lĩnh hội kiến thức, hình thành kĩ năng, kỹ xảo trên cơ sở đó xây dựng nền nếp học tập và phương pháp học tập đúng đắn nhằm đạt chất lượng và hiệu quả cao nhất. Quản lý dạy học phân hóa. QLDH theo định hướng DHPH là QLDH trong nhà trường nhằm khơi dậy, phát huy nội lực tự học của người học và khơi dậy, phát huy được lòng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yêu nghề, trách nhiệm với nghề nghiệp của người dạy để dạy tốt, học tốt, tạo ra khát vọng và năng lực tự học suốt đời của người học.
Hiện nay có nhiều tổ chức, tác giả nghiên cứu đưa ra những quan niệm, định nghĩa cụ thể hơn xung quanh vấn đề năng lực, song vẫn chưa thực sự có khái niệm chung, thống nhất cho vấn đề này. OECD (Tổ chức các nước kinh tế phát triển) (2002) đưa ra khái niệm về năng lực như sau: “Nă g ự à k ă g â đ pứ g ê ầ p ứ ợp và t ự iệ t à g iệ vụ tr g ột bối ụ t ể” .Còn theo quan niệm trong CTGD của Quebec (Canada): “Nă g ự à sự kết ợp ột i t và ó tổ ứ kiế t ứ , kỹ ă g với t i độ, tì , gi trị, độ g ơ â ,… ằ đ p ứ g iệ q ột ê ầ p ứ ợp ủa t độ g tr g bối ất đị ”. Năng lực nhận thức. Biết - Biết là năng lực nhớ lại các thông tin, sự kiện mà không nhất thiết phải hiểu chúng.
- Hiểu là năng lực hiểu ý nghĩa của thông tin và giải thích các thông tin được học. - Ứng dụng là năng lực vận dụng các thông tin hiểu biết được vào những hoàn cảnh mới, tình huống mới, điều kiện mới, giải quyết các vấn đề đặt ra. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phân tích là năng lực chia thông tin thành nhiều thành tố để biết được các mối quan hệ nội tại và cấu trúc của chúng. - Tổng hợp là năng lực liên kết các thông tin lại với nhau tạo ra ý tưởng mới, khái quát hóa các thông tin suy ra các hệ quả.
- Đánh giá là năng lực đưa ra nhận định, phán quyết về giá trị thông tin, vấn đề, sự vật, hiện tượng theo một mục đích cụ thể. Quản lý dạy học theo định hướng phân hóa dựa trên năng lực nhận thức: Là quản lý dạy học phân hóa dựa trên các nhóm học sinh có trình độ khác nhau. + Lấy trình độ phát triển chung của HS trong lớp làm nền tảng. + Sử dụng những biện pháp phân hóa đưa diện HS yếu kém lên trình độ chung.
+ Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hóa giúp HS khá, giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu cơ bản. Dạy học môn Toán ở trường THPT 1. Đặc điểm môn Toán trong giáo dục THPT.