CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIN HỌC LỚP 6 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở ngoài nước Các năm trở lại đây có nhiều nghiên cứu trên thế giới đã quan tâm đến giảng dạy môn Tin học ở các trường trung học. (2021) đã có bài viết: “Systematizing ICT Education Curriculum for Developing Computational Thinking: Case Studies of Curricula in the United States, Australia, and the United Kingdom”.
Kết quả nghiên cứu đã hệ thống hóa chương trình giáo dục CNTT nhằm phát triển tư duy tính toán trong chương trình giảng dạy tại các nước Hoa Kỳ, Úc và Vương quốc Anh. Jacob et al. (2020) viết bài: “Administration of information communication technology (ICT) in Nigerian secondary schools: challenges and the ways forward”. Kết quả nghiên cứu khái quát các khó khăn trong quản lý công nghệ thông tin tại các trường trung học tại Nigeria, đồng thời đưa ra các biện pháp, đinh hướng cho quản lý công nghệ thông tin tại các trường trung học tại Nigeria.
Vadivel et al. (2022) viết bài: “Culture-Centered ICT Guidelines for Southeast Asian Secondary Schools. In International Conference on Human- Computer Interaction”. Kết quả nghiên cứu khái quát việc áp dụng Công nghệ thông tin và truyền thông ở các trường trung học ở Đông Nam Á.
Tất cả các nghiên cứu của các tác giả cho thấy môn Tin học giữ vai trò rất quan trọng, được các nước trên thế giới quan tâm và được đưa vào dạy học ở trường học. Những nghiên cứu ở trong nước Các Luận văn của các tác giả nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn tin học ở các trường THCS ở địa bàn các tỉnh trên cả nước như: Trong Luận văn Quản lý hoạt động dạy – học môn Tin học tại trường 8 Trung học cơ sở Thụy Phú, huyện Phú Xuyên. Thành phố Hà Nội, Tác giả Trần Thị Hằng nghiên cứu thực trạng dạy học môn Tin học tại trường THCS Thụy Phú, huyện Phú Xuyên, Thành phố Hà Nội khi môn Tin học được giảng dạy trong trường THCS là môn tự chọn, qua quá trình nghiên cứu thực trạng tác giả đưa ra các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Tin học là nhận thức của CBQL, phụ huynh học sinh, sự yêu thích của học sinh đến môn Tin học. Từ đó tác giả đưa ra các biện pháp giúp công tác quản lý hoạt động dạy học môn Tin học có hiệu quả tại trường.
Qua nghiên cứu Luận văn, tác giả đã đánh giá được thực trạng của vấn đề nghiên cứu, đưa ra các biện pháp phù hợp, tuy nhiên do nghiên cứu tác giả chỉ nghiên cứu tại 1 trường THCS nên chưa mang tính tổng quát phản ánh được công tác quản lý dạy học môn Tin học ở cấp học THCS một cách toàn diện (Trần Thị Hằng, 2014). Trong Luận văn Quản lý hoạt động dạy học môn Tin học ở các trường Trung học cơ sở Phan Thiết thành phố Tuyên Quang. Tác giả Nguyễn Thị Phương Linh nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tin học ở các trường THCS Phan thiết thành phố Tuyên Quang, tương tự với nghiên cứu của tác giả Trần Thị Hằng, thời gian này môn Tin học vẫn đang là môn học tự chọn, tác giả cũng đưa ra các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Tin học là trình độ chuyên môn nghiệp vụ, tinh thần trách nhiệm của giáo viên, sự quan tâm lãnh đạo của nhà trường, CSVC, trang thiết bị và đồ dùng phục vụ học tập, đồng thời tác giả cũng đưa ra các biện pháp để quản lý hoạt động dạy học môn Tin học có hiệu quả. Đối sánh với nghiên cứu của tác giả Trần Thị Hằng, tôi nhận thấy tác giả Nguyễn Thị Phương Linh đã chọn địa bàn nghiên cứu rộng hơn, có tính khái quát hơn về quản lý hoạt động dạy học môn Tin học ở trường THCS (Nguyễn Thị Phương Linh, 2017).
Trong Luận văn Quản lý hoạt động dạy học môn Tin học ở trường Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một tỉnh Bình Dương. Tác giả Nguyễn Huỳnh Thuỷ nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tin học ở trường THCS trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương, cũng tương tự với nghiên cứu của tác giả Trần Thị Hằng, tác giả 9 Nguyễn Thị Phương Linh thời gian này môn Tin học vẫn đang là môn học tự chọn, tác giả cũng đưa ra các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Tin học là chất lượng đội ngũ CBQL và GV, đồng thời tác giả cũng đưa ra các biện pháp để quản lý hoạt động dạy học môn Tin học có hiệu quả. Đối sánh với nghiên cứu của tác giả Trần Thị Hằng và tác giả Nguyễn Thị Phương Linh, tôi nhận thấy tác giả Nguyễn Huỳnh Thủy đã chọn địa bàn nghiên cứu rộng như tác giả Nguyễn Thị Phương Linh, có tính khái quát về quản lý hoạt động dạy học môn Tin học ở trường THCS (Nguyễn Huỳnh Thuỷ, 2018). Qua sự tìm hiểu các Luận văn của các tác giả Trần Thị Hằng, Nguyễn Thị Phương Linh, Nguyễn Huỳnh Thủy, nhận thấy các tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu việc quản lý hoạt động giảng dạy môn Tin học ở các trường học THCS, tuy nhiên tại thời điểm nghiên cứu môn Tin học là môn học tự chọn.
Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Quản lý, quản lý trường trung học cơ sở 1. Quản lý Quản lý là hiện tượng lịch sử, xã hội, khái niệm quản lý là một khái niệm rất chung và mang tính tổng quát. Một khái niệm được chấp nhận rộng rãi của Stoner (1995): “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên trong tổ chức và sử dụng mọi nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt những mục tiêu của tổ chức” (Stoner 1995; được trích trong (Nguyễn Lộc, 2010).
Tóm lại, ta có thể hiểu: Quản lý là việc thực hiện lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra công việc của chủ thể quản lý đối với các thành viên trong tổ chức và sử dụng mọi nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt những mục tiêu của tổ chức. Quản lý trường trung học cơ sở Ở trường THCS thì người đứng đầu cao nhất là hiệu trưởng. Theo Luật Giáo dục (2019) thì tại Điều 55 quy định “Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý, điều hành các hoạt động của nhà trường, do cơ quan có thẩm quyền bổ nhiệm hoặc công nhận”. 10 Theo tác giả Phạm Minh Hạc (1986): “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục.
Mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh”. Tóm lại ta có thể hiểu: Quản lý trường THCS là việc thực hiện các chức năng quản lý như: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá nhằm đạt các mục tiêu giáo dục ở trường THCS đáp ứng theo yêu cầu của Bộ GD&ĐT. Hoạt động dạy học môn Tin học lớp 6 ở trường trung học cơ sở 1. Hoạt động dạy học Hoạt động dạy học là một hệ toàn vẹn gồm các hoạt động dạy và hoạt động học luôn tương tác với nhau.
Sự tương tác giữa dạy và học mang tính chất cộng tác, trong đó hoạt động dạy vai trò chủ đạo, hoạt động học giữ vai trò chủ động (Nguyễn Thị Bích Yến, 2006). Cấu trúc của quá trình dạy học Cấu trúc của quá trình dạy học: Sự tác động qua lại, thống nhất giữa hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS. Trong đó GV đóng một vai trò quan trọng với việc lập kế hoạch và xây dựng các hoạt động học tập. Hoạt động dạy và hoạt động học tồn tại biện chứng và tác động qua lại lẫn nhau, hoạt động này không thể tồn tại mà không có hoạt động kia và ngược lại.
Hoạt động dạy học môn Tin học lớp 6 ở trường trung học cơ sở Từ khái niệm hoạt động dạy học tổng quát ở trên cho ta khái quát: Hoạt động dạy học môn Tin học lớp 6 là sự tác động qua lại, thống nhất giữa hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS trong môn học cụ thể là môn tin học lớp 6. Hoạt động này bao gồm hoạt động xây dựng kế hoạch bài dạy trước khi đến lớp học, tổ chức dạy học theo kế hoạch bài dạy đã xây dựng trên lớp học và hoạt động học tập của HS. Quản lý hoạt động dạy học môn Tin học lớp 6 ở trường trung học cơ sở 11 Quản lý hoạt động dạy học thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể GV và HS, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục của nhà trường (Trần Kiểm, 2014). Theo tác giả Nguyễn Thị Bích Yến (2006) quản lý hoạt động dạy học Tin học lớp 6 ở trường THCS, gồm các nội dung: - Quản lý mục tiêu, nội dung, phương pháp chương trình dạy học môn Tin học lớp 6; - Quản lý hoạt động dạy môn Tin học lớp 6 của giáo viên; - Quản lý hoạt động học môn Tin học lớp 6 của học sinh; - Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Tin học lớp 6; - Quản lý các điều kiện, phương tiện hỗ trợ dạy học môn Tin học lớp 6.
Môn Tin học trong chương trình giáo dục phổ thông mới Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, môn Tin học đóng vai trò chủ đạo trong việc chuẩn bị cho học sinh khả năng tìm kiếm, tiếp nhận, sáng tạo tri thức trong thời đại toàn cầu hoá. Môn Tin học được xác định là môn học bắt buộc từ lớp 3 đến lớp 9 và có sự phân hoá sâu ở cấp trung học phổ thông. Chương trình môn Tin học mới được thiết kế theo hướng tiếp cận năng lực với mục tiêu chính là nhằm hình thành và phát triển năng lực tin học, một trong những năng lực đặc thù của chương trình giáo dục phổ thông tổng thể. Khác với chương trình năm 2006 trước đó được thiết kế theo hướng tiếp cận nội dung, nặng nề về lý thuyết.
Chương trình mới được xây dựng với nhiều chủ đề dạy học và dành cho cá đối tượng học sinh có khả năng, sở thích khác nhau, có tính mở hơn với cả những nhà quản lý, với GV và HS.