CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về công chức trong cơ quan hành chính nhà nước 1. Các công trình nghiên cứu công chức trong tổng thể cải cách chế độ công vụ Nhóm các tài liệu về quản lý nhà nước, cải cách hành chính trong đó có các nội dung bàn về sự cần thiết, ý nghĩa của việc nâng cao năng lực người làm việc trong bộ máy quản lý nhà nước.
Tài liệu của Ngân hàng thế giới năm 1999 “Administrative and civil service Reform, The civil service General Statute” đưa ra phân tích và làm rõ các xu hướng cải cách trong xã hội bùng nổ thông tin và một nền dân chủ phát triển. Trong cuốn “New Public Managerment: The transformation of ideas and practice” của Tom Christensen and Per Legreid xuất bản năm 2001 cũng lý giải những thay đổi căn bản trong cách thức quản lý đội ngũ người làm việc công theo một cách tư duy mới trong đó chú trọng hiệu quả thay cho cách tư duy về hành chính truyền thống trước đây trong hoạt động của Chính phủ các nước; Cùng trào lưu cải cách công vụ, cuốn “Change and Reform of the Civil Service in the EU” xuất bản năm 2009 tại Washington giới thiệu quá trình cải cách công vụ một số nước thuộc liên minh Châu Âu. Các tài liệu tiếng Anh về quản lý như “Management” của James. Stoner , Prince Hall Australia Publising House; “Greater Expectation: A New Vision for Learning as Nation Goes to College” - National Panel Report (2002).
The American Association of Colleges and Universities; “Building a Leadership Vision: Eleven Strategic Challenges for Higher Education” của Donald E. Hanna (2003); “Management” của Stephen P. Robbins, Rolf Bergman, Ian Stagg (Prentice Hall, 1997). Có rất nhiều tác phẩm trong nước đã nghiên cứu về công vụ, công chức gắn với tiến trình cải cách thể chế công vụ và tiếp cận với các trào lưu mới.
Tác 9 luan an giả Tô Tử Hạ (1998) trong cuốn Công chức và vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay, NXB chính trị quốc gia, Hà Nội giới thiệu kinh nghiệm xây dựng đội ngũ công chức của các nước trên thế giới và quá trình hình thành, phát triển đội ngũ công chức nước ta từ sau cách mạng tháng Tám; Nguyễn Phú Trọng và tập thể tác giả (2003) với Luận chứng khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội nghiên cứu các vấn đề chung về chất lượng đội ngũ, sự cần thiết và những yêu cầu mới đặt ra và giải pháp trong việc nâng cao chất lượng cán bộ công chức trong tình hình mới. Tác giả Phạm Hồng Thái (2004) với cuốn sách Công vụ, công chức nhà nước, NXB Tư pháp, Hà Nội tập trung giới thiệu những vấn đề lý luận về công vụ, công chức trên cơ sở phân tích pháp luật thực định của Nhà nước ta từ năm 1945 đến nay và chỉ ra xu hướng điều chỉnh của pháp luật về công vụ, công chức qua các thời kỳ lịch sử; Tác giả Thang Văn Phúc (2004) với cuốn Hệ thống công vụ và xu hướng cải cách của một số nước trên thế giới. NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội giới thiệu và phân tích các hệ thống công vụ điển hình trên thế giới, đồng thời đưa ra quan điểm cải cách và xu hướng cải cách công vụ tạo cơ sở áp dụng qua các bài học kinh nghiệm cho cải cách ở Việt Nam. Đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước mã số ĐTĐL – 2004/25 do tác giả Nguyễn Trọng Điều làm chủ nhiệm: “Nghiên cứu cơ sở khoa học hoàn thiện chế độ công vụ ở Việt Nam”(2006) đã nghiên cứu cơ sở khoa học về công vụ, công chức, nghiên cứu nền công vụ trong mối quan hệ với các lĩnh vực khác.
Đồng thời đề tài thực hiện việc so sánh các loại hình công vụ và cải cách công vụ ở một số nước trên thế giới cũng như đưa ra một số giải pháp xây dựng nền công vụ ở nước ta, tạo tiền đề xây dựng Luật công vụ ở Việt Nam. Đề tài giới thiệu những vấn đề về cơ sở khoa học của công vụ và chế độ công vụ. Bao gồm khái niệm và cơ sở khoa học về công vụ và công chức, trong đó làm rõ các bộ phận chính cấu thành nền công vụ, vấn đề nhà nước pháp quyền, các mô hình 10 luan an công vụ trong các loại hình nhà nước; giới thiệu cơ sở của nền công vụ và công vụ trong mối quan hệ với các thiết chế và lĩnh vực khác như chính trị, nhà nước, nền hành chính. Đồng thời nêu rõ vai trì, vị trí và tổ chức hoạt động công vụ trong quá trình đổi mới đất nước và phương hướng xây dựng nền công vụ nước ta trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và mở rộng hội nhập quốc tế; So sánh một số loại hình công vụ và cải cách công vụ một số nước trên thế giới và một số giải pháp xây dựng nền công vụ nước ta.
Trên cơ sở đó, đề tài đánh giá thực trạng chế độ công vụ nước ta từ năm 1945 đến nay, phân tích thực trạng các yếu tố của nền công vụ như thể chế công vụ, tổ chức bộ máy nhà nước, đội ngũ công chức hành chính, công sở và đưa ra các phương hướng hoàn thiện. Trong nhiều giải pháp, đề tài có đề cập đến các phương pháp chính được sử dụng trên thế giới và phân tích các ưu nhược điểm của các phương pháp đó, một số tiêu chuẩn trong đánh giá công chức ở Việt Nam, các nguyên tắc cần đảm bảo để đánh giá hiệu quả. Các công trình nghiên cứu về chế độ, chính sách đối với công chức Cục quản lý công chức Hoa Kỳ trong tài liệu Training Needs Assessment Handbook - A Guide for Conducting a Multi-level Needs Assessment, U. Office of Personnel Management đã đưa ra các thông tin hướng dẫn về ba cấp độ đánh giá nhu cầu đào tạo làm căn cứ cho phát triển năng lực công chức, bao gồm: Nhu cầu cộng đồng; Nhu cầu tổ chức; Nhu cầu học viên.
Mong đợi của học viên được đào tạo nâng cao về kiến thức, kỹ năng, thái độ. Một tài liệu quan trọng khác đến từ tác giả Ấn Độ, Tiến sĩ Arabinda Ghosh (2005) trong tác phẩm Sổ tay đào tạo công chức Ấn Độ (Manual of Training for Government Officials), Arabinda Ghosh cho rằng, để có thể đào tạo gắn với năng lực cần đánh giá theo ba cấp độ nhu cầu đào tạo gắn với công việc. Bao gồm: Phân tích nhu cầu đào tạo của tổ chức (Organisational Training needs analysis); Phân tích nhu cầu đào tạo của từng chức danh, vị trí việc làm (Job Analysis); Phân tích nhu cầu đào tạo của từng công việc cụ thể của mỗi chức danh (Task Analysis); 11 luan an Đề tài khoa học cấp Bộ của tác giả Nguyễn Ngọc Vân (Chủ nhiệm - 2008): “Cơ sở khoa học của đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hành chính theo nhu cầu công việc” đã đánh giá tầm quan trọng của việc đánh giá nhu cầu; đánh giá, xác định nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng theo yêu cầu công việc. Đề tài đã so sánh giữa hình thức đào tạo, bồi dưỡng theo tiêu chuẩn ngạch và hình thức đào tạo, bồi dưỡng theo nhu cầu công việc, Theo các tác giả, có hai phương pháp cơ bản để tiến hành công việc này: phương pháp dựa trên đánh giá người công chức (Pháp, Singapore), phương pháp dựa trên hệ thống kỹ năng đã xác định cho từng vị trí công việc (Anh, Thái Lan).
Các phương pháp trên đều nhằm mục đích xác định rõ những loại kiến thức, kỹ năng và thái độ cần được đào tạo, bồi dưỡng trang bị cho công chức. Theo các tác giả, đối với Việt Nam, hình thức đào tạo, bồi dưỡng theo nhu cầu công việc không phải là mới, tuy nhiên việc thực hiện còn nhiều bất cập như vẫn còn ảnh hưởng của cách làm cũ, việc áp dụng hình thức này chưa bảo đảm quy trình chặt chẽ, giảng viên còn thiếu kinh nghiệm. Để thực hiện đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm, vấn đề căn bản là cần phải đổi mới việc xác định nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng của cán bộ, công chức và thực hiện cơ chế mở cửa cạnh tranh trong đào tạo, bồi dưỡng theo nhu cầu. Trong đề tài “Cơ sở khoa học của việc đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm đối với công chức ngành Nội vụ” (2013), tác giả Vũ Thanh Xuân, chủ nhiệm, đã khẳng định phương hướng đào tạo bồi dưỡng theo vị trí việc làm cho công chức ngành Nội vụ phải phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính, với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực, kết hợp hài hòa với các hình thức đào tạo khác.
Đề tài cũng đề xuất các giải pháp chủ yếu cho công tác đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm như: nhận thức đúng đắn vai trò của việc đào tạo, bồi dưỡng công chức; xác định nội dung, chương trình tài liệu, xây dựng đội ngũ giảng viên, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng phù hợp; xây dựng cơ sở vật chất và các biện pháp về quản lý khác, tăng cường học tập kinh nghiệm quốc tế về đào tạo, 12 luan an bồi dưỡng theo vị trí việc làm; xây dựng linh hoạt chương trình đào tạo, bồi dưỡng nhằm đáp ứng yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng công chức trong thực tế. Các công trình nghiên cứu về vị trí việc làm và tiêu chuẩn chức danh công chức trong cơ quan hành chính nhà nước Tác giả Nguyễn Ngọc Vân (Chủ nhiệm - 2005) trong đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu luận cứ khoa học và giải pháp thực hiện phân công, phân cấp đào tạo, bồi dưỡng theo chức danh cán bộ, công chức nhà nước”, chỉ rõ hoạt động phân công, phân cấp đào tạo, bồi dưỡng theo chức danh cán bộ, công chức nhà nước là yếu tố bảo đảm tính khoa học của công tác đào tạo, bồi dưỡng và khẳng định thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức và công tác đào tạo, bồi dưỡng là một đòi hỏi khách quan phải thực hiện phân cấp. Về tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức theo phân cấp, hệ thống các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hiện nay bao gồm: các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng trực thuộc Chính phủ, các trường đào tạo, bồi dưỡng của các bộ, ngành, trường chính trị tỉnh, thành phố, trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện.