Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ 1. Khái quát chung về ngân sách xã Lịch sử ra đời, tồn tại và phát triển của NSNN luôn gắn liền với tiền đề rất quan trọng là Nhà nước và nền kinh tế hàng hóa tiền tệ. Trong cơ cấu tổ chức của NSNN bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.
Ngân sách trung ương bao gồm ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ và cơ quan khác ở trung ương. Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của các đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Ngân sách xã, phường, thị trấn là một cấp ngân sách thuộc ngân sách địa phương. Trong đó, ngân sách xã là ngân sách của đơn vị hành chính cấp xã có UBND và HĐND.2 Những vấn đề chung về chi thường xuyên ngân sách xã 1.1 Khái niệm chi thường xuyên ngân sách xã Chi thường xuyên ngân sách xã là quá trình phân phối và sử dụng vốn đã tập trung qua thu ngân sách nhằm đáp ứng cho các nhu cầu chi tiêu giúp bộ máy chính quyền xã vận hành và thực hiện các nhiệm vụ được giao.2 Đặc điểm của chi thường xuyên ngân sách xã Thứ nhất, hầu hết các khoản chi thường xuyên ngân sách xã đều mang tính ổn định.
Sở dĩ như vậy, vì xã phải thực hiện các chức năng, nhiệm vụ Nhà nước giao về quản lý hành chính. Các hoạt động này phải được duy trì một cách thường xuyên và liên tục nhằm đảm bảo cung ứng đầy đủ các hàng hóa công cộng cho người dân ở xã. Ví dụ như làm giấy khai sinh hay đăng ký kết hôn…. Hay các hoạt động phát thanh diễn ra hàng ngày tại xã.
SV: Nguyễn Văn Lộc Lớp: CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính Thứ hai, phạm vi, mức độ chi thường xuyên NSX gắn chặt với cơ cấu tổ chức của mỗi xã. Cơ cấu tổ chức của bộ máy chính quyền xã tác động tới phạm vi và mức chi thường xuyên của NSNN cho xã. Mỗi xã đều sẽ có một cơ cấu tổ chức của bộ máy khác nhau, do sự khác biệt về điều kiện tự nhiên cũng như số lượng nhân khẩu, tập tục, văn hóa của người dân địa phương. Do đó, nếu bộ máy chính quyền xã gọn nhẹ phù hợp với thực tế mỗi địa phương sẽ làm tiền đề cho việc thu hẹp phạm vi chi thường xuyên của NSNN cho bộ máy của xã, kéo theo đó sự phân bổ mức chi cho xã cũng có cơ hội tăng lên nhưng không làm tăng tổng mức chi.
Bên cạnh đó, hiệu lực hoạt động của bộ máy chính quyền xã cũng tác động rất lớn đến chi thường xuyên, từ đó sẽ làm thay đổi chất lượng của chi thường xuyên nên có ảnh hưởng lớn đến mức chi. Thứ ba, các chỉ tiêu chi luôn mang tính pháp lý do hoạt động của ngân sách xã luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã đã được phân cấp, đồng thời luôn chịu sự kiểm tra giám sát của cơ quan quyền lực xã. Vai trò của chi thường xuyên ngân sách xã Để chính quyền tại cơ sở thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của mình thì cần phải có kinh phí hoạt động và ngân sách xã cung cấp và duy trì sự phát triển của xã. Thứ nhất, đảm bảo nguồn tài chính cho hoạt động của chính quyền xã.
Muốn thực hiện được các hoạt động theo nhiệm vụ được giao , xã cần phải có nguồn tài lực cần thiết để hợp thành một trong ba yếu tố đầu vào. Không chỉ chính quyền xã mà tất cả các cơ quan Nhà nước không tự tạo ra của cải để nuôi sống mình, mà nguồn tài lực đáp ứng cho các hoạt động được đảm bảo từ NSX nói riêng cũng như NSNN nói chung. Vì vậy, chi thường xuyên ngân sách xã giữ vai trò quan trọng nuôi sống bộ máy chính quyền xã. Thứ hai, thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền xã.
Hiệu quả hoạt động của chính quyền xã được thể hiện ở tính dân chủ SV: Nguyễn Văn Lộc Lớp: CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính và sự ổn định về chính trị, kinh tế phát triển, đời sống văn hóa không ngừng được cải thiện của người dân địa phương, xã hội công bằng, an ninh, trật tự xã hội đảm bảo. Nếu đánh giá ở tầm vi mô thì hiệu quả được thể hiện ở chỗ chi phí thấp nhưng chất lượng dịch vụ tốt, tác động tốt tới tình hình xã hội tại xã, và người dân xã hưởng dịch vụ một cách hài lòng.3 Nội dung chi thường xuyên của ngân sách xã Chi thường xuyên ngân sách xã xét theo phạm vi bao gồm: - Chi cho hoạt động của văn phòng UBND xã: tiền lương, tiền công cho cán bộ, công chức cấp xã, sinh hoạt phí đại biểu Hội đồng nhân dân, các khoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước, chi về phúc lợi tập thể, y tế, vệ sinh, công tác phí, chi về hoạt động, văn phòng, chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên trụ sở, phương tiện làm việc, chi khác theo chế độ quy định. - Kinh phí hoạt động của cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam ở xã. - Kinh phí hoạt động của tổ chức chính trị - xã hội ở xã như: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên Hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội nông dân Việt Nam, sau khi trừ các khoản thu theo điều tiết và các khoản thu khác( nếu có) - Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho cán bộ xã và các đối tượng theo chế độ quy định.
- Chi cho công tác dân quân tự vệ, trật tự an toàn xã hội: chi huấn luyện dân quân tự vệ và các khoản chi khác về dân quân tự vệ thuộc nhiệm vụ chi của NSX theo quy định của Pháp lệnh dân quân tự vệ, chi thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự, công tác nghĩa vụ quân sự khác thuộc nhiệm vụ chi NSX theo quy định của pháp luật, chi tuyên truyền, vận động và tổ chức phong trào bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã, các khoản chi khác theo chế độ quy định. SV: Nguyễn Văn Lộc Lớp: CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính - Chi cho công tác xã hội và hoạt động văn hóa, thông tin, thể dục thể thao do xã quản lý: Trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc theo chế độ quy định( không kể trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc và trợ cấp thôi việc 1 lần cho cán bộ xã nghỉ việc từ ngày 01/-1/1998 trở về sau do tổ chức bảo hiểm xã hội chi), chi thăm hỏi các gia đình chính sách, cứu tế xã hội và công tác xã hội khác. Chi hoạt động văn hóa, thông tin, thể dục, thể thao, truyền thanh do xã quản lý. - Chi sự nghiệp y tế: hỗ trợ chi thường xuyên và mua sắm các khoản trang thiết bị phục vụ cho chữa bệnh của trạm y tế xã.
- Chi hỗ trợ khuyến khích phát triển các sự nghiệp kinh tế như: khuyến nông, khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy đinh. - Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ 1.1 Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách xã - Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách xã là xây dựng nhu cầu chi thường xuyên của xã trong một năm ngân sách nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của xã. Căn cứ lập dự toán ngân sách xã: - Các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội của xã.
Căn cứ này phán ảnh mối quản hệ chặt chẽ giữa yêu cầu về khối lượng và chất lượng công việc với nguồn tài lực đáp ứng cho nhu cầu thực hiện các công việc đó. Chính vì vậy, người ta luôn xem xét đến tác động qua lại giữa hai yếu tố: hiệu quả công việc và kinh phí để thực hiện công việc sao cho diễn ta thật nhịp nhàng và tiết kiệm. - Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách do chính phủ, thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài Chính và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định.Phải dựa SV: Nguyễn Văn Lộc Lớp: CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính vào văn bản hướng dẫn và số kiểm tra do UNBD huyện thông báo.Thông qua đó nhằm đảm bảo tính thống nhất trong suốt qua trình lập dự toán. - Các chính sách chế độ chi thường xuyên do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định.
Dựa trên căn cứ này sẽ bảo đảm tính pháp lý cho các chỉ tiêu thuộc dự toán chi NS cho xã. - Tình hình thực hiện dự toán ngân sách xã năm hiện hành và thực tế các năm trước đó. Đây là căn cứ mang tính thực tiễn. Nó phản ánh mức độ xác thực giữa các chỉ tiêu của dự toán với nhu cầu thực tế của xã theo từng năm.
Yêu cầu lập dự toán chi thường xuyên ngân sách xã: - Lập theo đúng nội dung, mẫu biểu, MLNSNN, thời hạn quy định. - Tuân theo các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức. - Phải căn cứ vào điều kiện và nguồn kinh phí để lựa chọn các hoạt động/dự án cần ưu tiên bố trí vốn. - Đảm bảo nguyên tắc cân đối.
- Phải có thuyết minh rõ ràng các cơ sở, căn cứ tính toán. Trình tự quản lý chi thường xuyên ngân sách xã. SV: Nguyễn Văn Lộc Lớp: CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 9 Học viện Tài chính Sơ đồ 1- Quy trình lập dự toán ngân sách xã UBND Huyện 1 6 7 8 5 UBND Xã HĐND Xã 9 2 3 4 10 Các ban, đoàn thể, kế toán xã Hướng dẫn xây dựng dự toán: Bước (1):UBND huyện hướng dẫn và giao số kiểm tra dự toán ngân sách cho các xã. Bước (2): UBND xã tổ chức hội nghị triển khai xây dựng dự toán NSX và giao số kiểm tra cho các ban ngành, đoàn thể.
Lập và tổng hợp dự toán ngân sách xã: Bước (3): Các ban ngành, đoàn thể, kế toán xã lập dự toán NSX. Bước (4): UBND xã làm việc với các ban ngành, đoàn thể về dự toán ngân sách; kế toán tổng hợp và hoàn chỉnh dự toán NSX.