CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI CƠ SỞ Y TẾ CÔNG LẬP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Chi NSNN đóng vai trò vô cùng quan trọng trong ổn định tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Nó càng quan trọng hơn khi nguồn NSNN đang thiếu hụt đòi hỏi việc sử dụng nguồn kinh phí thường xuyên cho các khoản chi phải tiết kiệm, hiệu quả và thiết thực.
Quản lý NSNN là nội dung trọng yếu của quản lý tài chính do Nhà nước điều hành và là một mặt của quản lý kinh tế - xã hội quan trọng. Đây là chủ đề được quan tâm và có nhiều nghiên cứu khá sâu rộng. Các nhà nghiên cứu lĩnh vực quản lý chi NSNN nói chung và quản lý chi NSNN cho các bệnh viện công nói riêng cũng chứng minh rằng việc quản lý chi NSNN không hiệu quả sẽ dẫn đến nền kinh tế bất ổn. Ở Việt Nam cho đến nay, còn rất ít công trình nghiên cứu thuần túy lý thuyết viết về quản lý chi NSNN.
Đa phần các nghiên cứu đi sâu vào phân tích chính sách hoặc mô tả thực trạng quản lý NSNN.Vì thế, trong khuôn khổ luận văn này chỉ tổng quan tình hình nghiên cứu về thực trạng quản lý chi NSNN ở Việt Nam nói chung và quản lý chi NSNN nói riêng ở một số bệnh viện công. Thứ nhất là những nghiên cứu chung về quản lý chi NSNN. Luận văn Thạc sĩ - Học viện Tài chính “Hoàn thiện cơ chế chi NSNN cho việc cung ứng hàng hoá công cộng ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Ngọc Hải (2012). Luận văn đã hệ thống hoá và làm rõ các vấn đề lý luận về 5 hàng hoá công cộng; vai trò của Nhà nước đối với việc cung ứng hàng hoá công cộng và phương thức tổ chức cung ứng.
Khẳng định tính tất yếu của việc sử dụng công cụ chi NSNN cho việc cung ứng hàng hoá công cộng. Đây chính là cơ sở thực tiễn quan trọng để đề ra các giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý chi NSNN cho việc cung ứng hàng hóa công cộng. Sách chuyên khảo: “Quản lý chi tiêu công ở Việt Nam - Thực trạng và giải pháp” của tác giả Dương Thị Bình Minh. Cuốn sách đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý chi tiêu công và tiến hành phân tích thực trạng quản lý chi NSNN ở Việt Nam giai đoạn 1991-2004, chỉ rõ những thành công, hạn chế và nguyên nhân.
Tác giả cũng đề xuất một số giải pháp đổi mới chi tiêu công cho giai đoạn 2006-2010 như tăng cường tính minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình, nâng cao hiệu quả chi tiêu công. Luận án Tiến sỹ Kinh tế: “Đổi mới quản lý chi NSNN trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Minh. Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã làm rõ một số vấn đề lý luận về quản lý chi NSNN phù hợp với kinh tế thị trường, các vấn đề về phân cấp quản lý kinh tế và phân cấp quản lý NSNN, cơ chế quản lý chi NSNN, sự cần thiết phải đổi mới quản lý chi NSNN ở Việt Nam giai đoạn 2001-2010. Đặc biệt, Luận án nhấn mạnh vai trò của chi NSNN không chỉ như phương tiện tài chính bảo đảm cho hoạt động của bộ máy Nhà nước, mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô.
Tác giả cũng trình bày khái quát thực trạng quản lý chi Ngân sách ở Việt Nam theo yếu tố đầu vào kết hợp với quản lý chi theo chương trình mục tiêu, dự án, một phần theo kết quả đầu ra trong khuôn khổ chi tiêu ngắn hạn. Luận án tiếp tục đề xuất 5 nhóm giải pháp đổi mới quản lý chi NSNN, nhấn mạnh giải pháp đẩy mạnh triển khai thực hiện quản lý NSNN theo kết quả đầu ra. Trên diễn đàn lý luận cũng xuất hiện một số bài viết đăng trên các Tạp chí nghiên cứu về vấn đề liên quan đến quản lý chi NSNN như: 6 - Bài viết: “Public Spending-Major Principles and Facts of Vietnam – Chi tiêu công – Những nguyên tắc chủ yếu và thực tiễn ở Việt Nam” của tác giả Đinh Thị Nga đăng trên Vietnam Economic Review. Bài viết đã nêu rõ 3 nguyên tắc chi tiêu công trong điều hành chi NSNN là: Tôn trọng kỷ luật tài chính tổng thể, phân bổ nguồn lực tài chính theo những ưu tiên chiến lược và đảm bảo hiệu quả chi tiêu công.
Đồng thời tác giả cũng phân tích thực trạng thực hiện các nguyên tắc này ở Việt Nam giai đoạn 2005-2010, kiến nghị một số giải pháp để thực hiện các nguyên tắc này. - Vietnam's State Budget Revenues and Expenditures-Scale Analysis and Recommendations to the Legal Framework (2013) - Thu chi Ngân sách Nhà nướcViệt Nam:Phân tích quy mô và khuyến nghị đối với khuôn khổ pháp lý của tác giả Phạm Xuân Hoan và Hoàng Quốc Tùng. Bài viết chỉ rõ một số tồn tại trong thu, chi NSNN Việt Nam trước năm 2013, thực tế quy mô chi NSNN lớn hơn nhiều so với con số công bố công khai vì nhiều khoản thu – chi không phản ánh theo đúng quy định của pháp luật. Các tác giả đưa ra khuyến nghị Việt Nam nên cải cách theo hướng giảm dần quy mô chi NSNN.
- Hai bài viết: “Nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu công ở Việt Nam hiện nay”của tác giả Nguyễn Thế và “Tăng cường hiệu quả chi tiêu Ngân sách ở Việt Nam” của cùng tác giả Nguyễn Thúy Nguyệt đã đưa ra các bằng chứng cho thấy, hiệu quả chi tiêu NSNN công ở Việt Nam khá thấp và kiến nghị một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả chi tiêu công của Việt Nam trong các thời gian tiếp theo. Thứ hai, những nghiên cứu về quản lý chi thường xuyên NSNN trong các Bệnh viện công lập. - Luận án Tiến sỹ kinh tế “Đổi mới cơ chế quản lý tài chính các bệnh viện công ở Việt nam” (2017) của tác giả Phạm Thị Thanh Hương. Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ thêm các vấn đề lý luận về quản lý NSNN và định 7 hướng quản lý NSNN tại các bệnh viện công ở Việt Nam từ đó có những giải pháp phù hợp, hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý NSNN; xác định cơ chế quản lý tài chính quyết định đến toàn bộ công tác quản lý tài chính tại bệnh viện công.
Nghiên cứu đã phân tích và rút ra bài học kinh nghiệm từ thực tiễn của cơ chế quản lý tài chính các Bệnh viện công ở một số nước trên thế giới, từ đó vận dụng vào Việt nam.Thông qua nghiên cứu và các lý luận thực tiễn, tác giả đã đưa ra quan điểm và mục tiêu đổi mới cơ chế quản lý tài chính các bệnh viện công. Xác định quan điểm đổi mới cơ chế quản lý tài chính phải có lộ trình cụ thể và có sự đồng bộ với cơ chế chính sách liên quan.Tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý tài chính tại các bệnh viện công hiệu quả hơn. - Luận văn Thạc sỹ Kinh tế, trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội “Quản lý chi NSNN cho các cơ sở khám chữa bệnh thuộc sở y tế trên địa bàn Hà Nội” của tác giả Vương Thị Hải Anh (2016). Nghiên cứu đã hệ thống hóa lý luận về chi NSNN và quản lý chi NSNN tại cơ sở y tế công lập, chỉ ra được thực trạng quản lý chi NSNN tại các cơ sở khám chữa bệnh thuộc Sở Y tế Hà Nội.
Từ đó đưa ra các giải pháp đồng bộ giúp cơ quan chính quyền và các cơ quan tham mưu trên địa bàn Thành phố Hà Nội thay đổi tư duy, nhận thức áp dụng đồng bộ các giải pháp để đạt hiệu quả tốt hơn trong việc quản lý chi NSNN tại các cơ sở khám chữa bệnh trên địa bàn TP Hà Nội. - Luận văn Thạc sỹ Trường Đại học Kinh Tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên "Tăng cường quản lý tài chính tại Bệnh viện Đa khoa huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương" của tác giả Đỗ Thị Thành (2015). Nghiên cứu trình bày nội dung quy chế quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp; quan tâm đến hoàn thiện quy chế quản lý tài chính của các Bệnh viện công. Tác giả đánh giá thực trạng công tác quản lý tài chính tại Bệnh viện đa khoa huyện Gia Lộc tỉnh Hải Dương nhằm làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý 8 tàichính; trên cơ sở đó tác giả đưa ra đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Bệnh viện huyện Gia Lộc trong những năm tới.
Nhận xét chung về các công trình nghiên cứu. Hầu hết các công trình nghiên cứu trong nước về quản lý chi NSNN đều đề cập đến khuôn khổ lý thuyết và pháp lý hiện có về quản lý chi NSNN, sử dụng khuôn khổ lý thuyết – pháp lý đó để phân tích thực trạng chi NSNN ở Việt Nam ở các khía cạnh khác nhau. Từ đó, chỉ rõ những hạn chế, nguyên nhân để đề xuất giải pháp đổi mới quản lý chi NSNN theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế, hội nhập và phát triển. Các tác giả cũng đề cao vai trò của Luật NSNN và đưa ra những yêu cầu trong điều hành quản lý chi NS như: hoàn thiện khung khổ pháp lý quản lý chi NSNN; cải thiện tính minh bạch trong quá trình chi NSNN; Nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực; Đổi mới cơ cấu chi và tăng cường hoạt động kiểm soát chi.
Những kết quả nghiên cứu trên có những giá trị nhất định làm cơ sở cho việc đổi mới và hoàn thiện công tác quản lý tài chính nói chung và quản lý chi NSNN đối với cơ sở y tế công lập nói riêng. Tuy nhiên các công trình nghiên cứu khoa học mới chỉ đưa ra các giải pháp chung và các giải pháp cho đơn vị cụ thể, chưa có giải pháp thực tế có thể áp dụng đối với công tác quản lý tài chính các đơn vị thuộc lực lượng an ninh quốc phòng, đặc biệt là các cơ sở y tế công lập thuộc khối y tế Công an nhân dân cụ thể là Bệnh viện Y học cổ truyền - Bộ Công an. Trên cơ sở thừa kế kết quả đạt được từ các công trình nghiên cứu trước đó, tác giả đi sâu nghiên cứu quản lý chi NSNN thông qua quá trình lập dự toán, quyết toán và kiểm soát chi NSNN tại Bệnh viện Y học cổ truyền - Bộ Công an.