Tổng quan nghiên cứu

Ngành xây dựng đóng góp khoảng 4-5% tổng sản phẩm quốc nội tại nhiều quốc gia và giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Ở Việt Nam, quản lý chi phí trong ngành xây dựng đang gặp nhiều thách thức do phương pháp quản lý chi phí truyền thống chủ yếu do bộ phận kế toán tài chính đảm trách, chưa đáp ứng được yêu cầu cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường. Mức lợi nhuận định mức trong ngành xây dựng dao động từ 5,5% đến 6% trên tổng chi phí trực tiếp theo quy định tại Thông tư số 04/2010/TT-BXD. Tuy nhiên, năng lực quản lý chi phí của các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam còn hạn chế, chưa tương xứng với các doanh nghiệp nước ngoài như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Brazil, nơi công tác quản lý chi phí được phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận kế toán, thiết kế, kế hoạch và kỹ thuật.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là vận dụng phương pháp chi phí mục tiêu (Target Costing) để quản lý chi phí trong ngành xây dựng ở Việt Nam, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi phí, giảm giá thành công trình và tăng lợi nhuận cho nhà thầu. Nghiên cứu tập trung vào các dự án xây dựng dân dụng, công nghiệp, giao thông, thủy lợi tại Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp công cụ quản lý chi phí hiện đại, giúp doanh nghiệp xây dựng Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời hỗ trợ chủ đầu tư kiểm soát chi phí đầu tư hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: chi phí mục tiêu (Target Costing) và phân tích giá trị (Value Engineering - VE).

  • Chi phí mục tiêu là phương pháp quản trị chi phí tập trung vào giai đoạn thiết kế sản phẩm, nhằm xác định chi phí tối đa có thể chấp nhận dựa trên giá thị trường và biên lợi nhuận mục tiêu. Phương pháp này giúp giảm chi phí sản xuất mà không làm giảm chất lượng và chức năng sản phẩm, đồng thời tạo động lực cho toàn bộ tổ chức hướng tới mục tiêu lợi nhuận. Sáu nguyên tắc cơ bản của chi phí mục tiêu bao gồm: xác định chi phí hướng đến giá cả, trọng tâm vào khách hàng, tập trung vào giai đoạn thiết kế, sử dụng nguồn nhân lực đa năng, kết hợp chuỗi giá trị và định hướng chu kỳ sống sản phẩm.

  • Phân tích giá trị (VE) là công cụ hỗ trợ trong chi phí mục tiêu, tập trung vào việc đánh giá và cải tiến thiết kế sản phẩm để nâng cao giá trị (tỷ lệ giữa chức năng và chi phí). Quy trình VE gồm tám bước từ chọn đối tượng, thu thập tư liệu, phân tích công năng đến đánh giá và quyết định phương án khả thi. VE giúp loại bỏ các chi phí không tạo giá trị, đồng thời đảm bảo chức năng và chất lượng sản phẩm.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu là: chi phí mục tiêu, phân tích giá trị, và chu kỳ sống sản phẩm. Chu kỳ sống sản phẩm được chia thành ba giai đoạn: hoạch định, sản xuất và loại bỏ, trong đó giai đoạn hoạch định là trọng tâm của chi phí mục tiêu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với khảo sát thực tiễn. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp lãnh đạo các doanh nghiệp xây dựng và xử lý bằng phương pháp thống kê so sánh. Cỡ mẫu khảo sát gồm khoảng 40 doanh nghiệp xây dựng tại Việt Nam, đại diện cho các loại dự án dân dụng, công nghiệp, giao thông và thủy lợi.

Phân tích dữ liệu tập trung vào đánh giá thực trạng quản lý chi phí hiện tại, so sánh với các mô hình chi phí mục tiêu đã áp dụng thành công ở Nhật Bản, Hoa Kỳ, Brazil và Anh. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2009 đến 2010, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích lý thuyết và đề xuất mô hình vận dụng chi phí mục tiêu phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Thực trạng quản lý chi phí trong ngành xây dựng Việt Nam còn nhiều hạn chế: Khoảng 70% doanh nghiệp xây dựng chỉ giao việc quản lý chi phí cho bộ phận kế toán tài chính, chủ yếu phục vụ báo cáo bên ngoài, chưa phối hợp hiệu quả với các bộ phận thiết kế, kỹ thuật và kế hoạch. Chỉ khoảng 30% doanh nghiệp có sự phối hợp nội bộ trong quản lý chi phí dự án.

  2. Ứng dụng chi phí mục tiêu tại các nước phát triển giúp giảm chi phí và thời gian thi công đáng kể: Ví dụ, dự án nhà để dụng cụ St.Olaf Fieldhouse tại Hoa Kỳ áp dụng chi phí mục tiêu và quản lý sản xuất Lean hoàn thành trong 14 tháng, nhanh hơn 10 tháng và tiết kiệm 15% chi phí so với dự án tương tự Carleton College Recreation Ctr. Tại Brazil, vận dụng chi phí mục tiêu giúp giảm tổng chi phí dự án cải tạo tòa nhà công nghiệp tới 9,85%.

  3. Mô hình chi phí mục tiêu phù hợp với ngành xây dựng Việt Nam: Luận văn đề xuất hai mô hình vận dụng chi phí mục tiêu cho dự án không tổng thầu và dự án tổng thầu thiết kế - thi công. Mô hình này nhấn mạnh sự phối hợp đa bộ phận, thiết lập ngân hàng dữ liệu chi phí dự án và lựa chọn giai đoạn quản lý chi phí từ đầu dự án.

  4. Kiến nghị chính sách và giải pháp thực tiễn: Nhà nước cần xây dựng hệ thống ngân hàng dữ liệu chi phí dự án và giao cho các công ty tư vấn xây dựng chuyên nghiệp nghiên cứu, phát hành tiêu chuẩn định mức xây dựng. Nhà thầu cần có nhà quản trị dự án chịu trách nhiệm toàn bộ, nhận biết chi phí từ giai đoạn đầu, thiết lập đội làm việc đa năng. Chủ đầu tư nên thuê đơn vị tư vấn chuyên nghiệp và áp dụng hình thức giao thiết kế - thi công cho một nhà thầu duy nhất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hạn chế trong quản lý chi phí của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam chủ yếu do phương pháp quản lý chi phí truyền thống, thiếu sự phối hợp đa bộ phận và chưa áp dụng công cụ quản lý chi phí hiện đại như chi phí mục tiêu. So với các nước phát triển, Việt Nam còn thiếu hệ thống dữ liệu chi phí dự án và tiêu chuẩn định mức xây dựng chuyên nghiệp, dẫn đến khó khăn trong việc lập kế hoạch và kiểm soát chi phí hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo ngành và nghiên cứu quốc tế cho thấy chi phí mục tiêu giúp giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng mô hình chi phí mục tiêu trong ngành xây dựng Việt Nam sẽ góp phần cải thiện quản lý chi phí, giảm lãng phí và tăng hiệu quả đầu tư xây dựng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh chi phí và thời gian thi công giữa các dự án áp dụng và không áp dụng chi phí mục tiêu, bảng phân tích tỷ lệ chi phí giảm theo từng bộ phận dự án, và sơ đồ mô hình phối hợp đa bộ phận trong quản lý chi phí mục tiêu.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Xây dựng hệ thống ngân hàng dữ liệu chi phí dự án xây dựng: Nhà nước phối hợp với các công ty tư vấn xây dựng chuyên nghiệp để thu thập, phân tích và công bố dữ liệu chi phí dự án đã thực hiện, làm cơ sở tham khảo cho các doanh nghiệp và chủ đầu tư. Thời gian thực hiện: 2 năm.

  2. Phát triển tiêu chuẩn, định mức xây dựng chuyên nghiệp: Giao cho các công ty tư vấn xây dựng nghiên cứu, xây dựng và phát hành các tiêu chuẩn, định mức xây dựng phù hợp với điều kiện Việt Nam, giúp doanh nghiệp lập kế hoạch và kiểm soát chi phí chính xác hơn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm.

  3. Áp dụng mô hình chi phí mục tiêu trong quản lý dự án xây dựng: Doanh nghiệp xây dựng cần thành lập đội ngũ đa năng phối hợp giữa các bộ phận kế toán, thiết kế, kỹ thuật và kế hoạch để xác định và kiểm soát chi phí mục tiêu từ giai đoạn đầu dự án. Thời gian áp dụng: ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

  4. Tăng cường vai trò quản lý dự án và phối hợp giữa các bên liên quan: Nhà thầu cần bổ nhiệm nhà quản trị dự án chịu trách nhiệm toàn bộ chi phí và tiến độ; chủ đầu tư nên thuê đơn vị tư vấn chuyên nghiệp và áp dụng hình thức tổng thầu thiết kế - thi công để tối ưu hóa chi phí và chất lượng. Thời gian thực hiện: áp dụng cho các dự án mới.

  5. Khuyến khích kinh tế cho các bên tham gia dự án: Chủ đầu tư nên xây dựng các chính sách khuyến khích tài chính nhằm thúc đẩy các nhà thầu và nhà cung cấp tham gia tích cực vào quá trình quản lý chi phí mục tiêu, tạo động lực cải tiến và tiết kiệm chi phí. Thời gian thực hiện: song song với các dự án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Doanh nghiệp xây dựng: Giúp nâng cao năng lực quản lý chi phí, giảm giá thành công trình, tăng lợi nhuận và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

  2. Chủ đầu tư dự án xây dựng: Hỗ trợ kiểm soát chi phí đầu tư hiệu quả, lựa chọn nhà thầu phù hợp và giám sát tiến độ, chất lượng công trình.

  3. Các công ty tư vấn xây dựng và thiết kế: Cung cấp cơ sở lý thuyết và mô hình vận dụng chi phí mục tiêu, giúp tư vấn thiết kế và lập dự toán chính xác, tối ưu chi phí.

  4. Cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng và đầu tư: Làm căn cứ xây dựng chính sách, tiêu chuẩn, định mức xây dựng và hướng dẫn quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình.

Câu hỏi thường gặp

  1. Chi phí mục tiêu là gì và tại sao cần áp dụng trong ngành xây dựng?
    Chi phí mục tiêu là phương pháp quản lý chi phí tập trung vào giai đoạn thiết kế để xác định chi phí tối đa dựa trên giá thị trường và lợi nhuận mục tiêu. Áp dụng giúp giảm chi phí sản xuất mà không giảm chất lượng, tăng lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh.

  2. Phân tích giá trị (VE) hỗ trợ như thế nào trong chi phí mục tiêu?
    VE giúp đánh giá và cải tiến thiết kế sản phẩm bằng cách loại bỏ các chi phí không tạo giá trị, đảm bảo chức năng và chất lượng sản phẩm với chi phí thấp nhất, từ đó hỗ trợ đạt được chi phí mục tiêu.

  3. Mô hình chi phí mục tiêu được vận dụng như thế nào trong các dự án xây dựng?
    Mô hình vận dụng phối hợp đa bộ phận (kế toán, thiết kế, kỹ thuật, kế hoạch) từ giai đoạn chuẩn bị dự án, thiết lập ngân hàng dữ liệu chi phí, phân bổ chi phí mục tiêu cho từng bộ phận và kiểm soát chặt chẽ trong suốt quá trình thi công.

  4. Lợi ích cụ thể khi áp dụng chi phí mục tiêu trong ngành xây dựng Việt Nam là gì?
    Giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng lợi nhuận, nâng cao chất lượng công trình, hỗ trợ chủ đầu tư kiểm soát chi phí đầu tư, đồng thời tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường trong nước và quốc tế.

  5. Những khó khăn khi áp dụng chi phí mục tiêu trong ngành xây dựng Việt Nam?
    Khó khăn gồm thiếu dữ liệu chi phí dự án, thiếu tiêu chuẩn định mức xây dựng chuyên nghiệp, hạn chế phối hợp giữa các bộ phận trong doanh nghiệp, và chưa có chính sách khuyến khích phù hợp từ nhà nước và chủ đầu tư.

Kết luận

  • Chi phí mục tiêu là công cụ quản lý chi phí hiện đại, tập trung vào giai đoạn thiết kế, giúp giảm chi phí và tăng lợi nhuận trong ngành xây dựng.
  • Thực trạng quản lý chi phí trong ngành xây dựng Việt Nam còn nhiều hạn chế, chủ yếu do phương pháp truyền thống và thiếu phối hợp đa bộ phận.
  • Mô hình chi phí mục tiêu đã được áp dụng thành công tại nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Brazil, giúp giảm chi phí dự án từ 9,85% đến 15% và rút ngắn thời gian thi công.
  • Đề xuất xây dựng hệ thống ngân hàng dữ liệu chi phí, phát triển tiêu chuẩn định mức xây dựng, áp dụng mô hình chi phí mục tiêu phối hợp đa bộ phận và tăng cường vai trò quản lý dự án.
  • Các bước tiếp theo bao gồm triển khai thí điểm mô hình chi phí mục tiêu tại các doanh nghiệp xây dựng lớn, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và đào tạo nhân lực quản lý chi phí hiện đại.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp xây dựng và chủ đầu tư nên bắt đầu áp dụng mô hình chi phí mục tiêu trong các dự án mới để nâng cao hiệu quả quản lý chi phí và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.