phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 4 chương: Chƣơng 1: Tổng quan và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu; Chƣơng 3: Thực trạng hoạt động quản lý chi Ngân sách nhà nước tỉnh Bắc Ninh; Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện quản lý chi Ngân sách Nhà nước tỉnh Bắc Ninh; 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP TỈNH 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Quản lý NSNN nói chung và quản lý chi NSNN nói riêng đã và đang được rất nhiều nhà quản lý kinh tế nghiên cứu. Có một số công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến quản lý NSNN và quản lý chi NSNN ở trong nước như: - Quản lý chi NSNN qua kho bạc nhà nước trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, Lương Quang Tịnh, Luận văn thạc sỹ năm 2000; - Hoàn thiện quy trình và phân cấp quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, Luận văn thạc sỹ kinh tế của Dương Ngọc Ánh, Học viện Chính trị - Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2004. - Hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, Luận văn thạc sỹ kinh tế của Dương Đức Quân, Học viện Chính trị - Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2005.
- Giải pháp tăng cường quản lý chi ngân sách địa phương góp phần thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, Luận văn thạc sỹ kinh tế của Trần Văn Lâm, Học viện Tài chính, Hà Nội, 2006. - Đổi mới quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc góp phần thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Luận văn thạc sỹ của Nguyễn Thanh Toản, Học viện Chính trị - Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2007. Các nghiên cứu trên đã có ít nhiều đóng góp cho các nhà quản lý trong việc tăng cường quản lý chi NSNN ngân sách. Tuy nhiên, những công trình này chỉ nghiên cứu chuyên về từng mảng chuyên môn theo nội hàm của chi NSNN, mà chưa có công trình nào đề cập đến quản lý chi NSNN ở địa phương hay cụ thể hơn đề cập nghiên cứu, giải quyết vấn đề quản lý chi NSNN tại một tỉnh có nhiều đặc thù như tỉnh Bắc Ninh.
Các nghiên cứu trên cũng chưa chỉ ra được đâu là khâu yếu kém nhất trong quản lý chi NSNN ở địa phương để có cơ sở cho việc nâng cao hiệu quả chi NSNN. 4 Xuất phát từ nhận định trên đề tài: “Quản lý chi Ngân sách Nhà nước tỉnh Bắc Ninh” sẽ tiếp tục là vấn đề cấp thiết để nghiên cứu. Lý luận chung về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc 1. Ngân sách nhà nước 1.
Khái niệm ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước, là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính. Thuật ngữ "Ngân sách nhà nước" được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia. Song quan niệm về ngân sách nhà nước lại chưa thống nhất, người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nước tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu. Qua nghiên cứu, tác giả hoàn toàn đồng ý với các khái niệm về ngân sách nhà nước mà Luật ngân sách nhà nước đã quy định.
Luật Ngân sách Nhà nước của Việt Nam đã được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 16/12/2002 định nghĩa: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước”. Đặc điểm của ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước là bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia. Nó bao gồm những quan hệ tài chính nhất định trong tổng thể các quan hệ tài chính quốc gia, cụ thể: (Nguyễn Sinh Hùng, 2005) - Quan hệ tài chính giữa nhà nước và công dân; - Quan hệ tài chính giữa nhà nước với doanh nghiệp; - Quan hệ tài chính giữa nhà nước với tổ chức xã hội; - Quan hệ tài chính giữa nhà nước với quốc tế. Ngân sách nhà nước có các đặc điểm cơ bản sau: (Nguyễn Sinh Hùng, 2005) - Hoạt động thu chi của Ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước và việc thực hiện các chức năng của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định; - Hoạt động Ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lĩnh vực thu và chi của Nhà nước; 5 - Ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với sở hữu nhà nước, luôn chứa đựng những lợi ích chung, lợi ích công cộng; - Ngân sách nhà nước cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác.
Nét khác biệt của Ngân sách nhà nước với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, được chia thành nhiều quỹ nhỏ có tác dụng riêng, sau đó mới được chi dùng cho những mục đích đã định; - Hoạt động thu chi của Ngân sách nhà nước được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu. Khái quát về quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh 1. Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh Quản lý chi NSNN cấp tỉnh là hoaṭ đông̣ của cơ quan nhà nước cóthẩm quyền sửdung̣ các phương pháp và công cu ̣chuyên ngành để tác động đến quá trình chi NSNN nhằm đảm bảo các khoản chi NSNN được thực hiện theo đúng chế độ chính sách đãđươc̣ Nhà nước quy định , phục vụ tốt nhất việc thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ. Quản lý chi NSNN của cơ quan quản lý tài chính công được phân chia theo hai tuyến: Trung ương vàđiạ phương.
Ở trung ương , Bô ̣Tài chinh́‰ l à đầu mối quản lý chi NSTW. Ở địa phương , SởTài chinh́‰ làđầu mối quản lýchi NSĐP cóphân cấp ởmức đô ̣nhất đinḥ cho các phòng tài chinh́‰ cấp huyêṇ vàban tài chinh́‰ xã. Tuy nhiên, do hê ̣thống NSNN ởViêṭNam đươc̣ cấu trúc theo nguyên tắc thống nhất nên NSĐP va NSTW đều đươc̣ Chinh phu phê duyêṭ (hàng năm hoặc giao ổn định 3-5 ̀ ́ ̉ năm), đươc̣ chi tiêu theo chếđô ̣chung. Đặc điểm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh Giống như moịhoaṭđông̣ quan ly khac, quản lý chi NSNN cấp tỉnh cũng bao ̉ ́ ́ gồm các chức năng : hoạch định kế hoạch , chính sách , mục tiêu ; tổchức thưc̣ hiêṇ các kế hoạch , chính sách, mục tiêu đó; kiểm tra, giám sát để quá trình thực hiện đạt đươc̣ hiê ụ quảcao nhất.
Song, do gắn với tài chinh́‰ công , nên quản lýchi NSNN mang môṭsốđăc̣ điểm riêng sau đây : (Nguyễn Thanh Toản, 2007, trang 11) Một là, quản lý chi NSNN được thực hiện bởi các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, trên cơ sở luâṭ đinḥ. Tùy thuộc vào các chế độ chính trị khác nhau mà quản lý chi NSNN được phân quyền khác nhau giữa các cấp quản lý. Nếu theo chếđô ̣liên bang thìNSTW và NSĐP tách biệt nhau do đó được chi tiêu và quản lý độc lập với nhau. Nếu theo 6 chếđô ̣thống nhất thìNSĐP vàNSTW nằm trong NSNN do đóđươc̣ chi tiêu và quản lý theo chế độ chung.
Những dùtheo chếđô ̣chinh́‰ tri nạ̀o thìchi NSNN cũng đươc̣ thểchếhóa bằng luâṭpháp nhằm đảm bảo tinh́‰ khách qu an, minh bacḥ, chuẩn hóa. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa quản lý chi NSNN vàquản lý tài chính của các chủ thể không phải là Nhà nước. Hai là, quản lý chi NSNN vừa phục vụ mục tiêu chính trị, vừa bị chi phối bởi những nguyên tắc quản trị tài chính công. Tính chất chinh́‰ tri thệ̉hiêṇ ởchỗquản lýchi NSNN hướng tới các muc̣ tiêu chính trị như phân bổ hợp lý NSNN giữa các tầng lớp dân cư , giữa các linh̃ vưc̣ và lãnh thổ khác nhau trong nền kinh tế quốc dân đã được c ấp có thẩm quyền phê chuẩn.
Nếu quản lýchi NSNN không hiêụ quảthìcác chinh́‰ sách , các mục tiêu phân bổngân sách của Nhànước se ̃sai lac̣ , làm chệch hướng tác động chính trị của nhà nước, tạo cơ hội cho các nhóm đối l ập tuyên truyền làm giảm uy tín của Nhà nước. Hơn nữa, cơ quan quản lýchi NSNN cóthểsử dung̣ các phương pháp quản lý hành chính đểbuôc̣ các chủ thể sử dụng NSNN phải tuân thủ. Khi cần thiết , các cơ quan hành chính con có thể áp dụn g các chế tài phap ly đối với những chủ thể co hành vi ̀ ́ ́ ́ vi phạm pháp luật trong quá trình sử dụng NSNN. Nguyên tắc quản trị tài chính công của quản lý chi NSNN thể hiện ở chỗ Nhà nươc co thểsư dung̣ cac công cu ̣va ky thuâṭquan tri ̣ tài chính nói chung.
Ở đây ́ ́ ̉ ́ ̀ ̃ ̉ nhưng ky thuâṭquan tri ̣tai chinh như dư ̣toan , đinḥ mưc, kếtoan, quyết toan , xư ly ̃ ̃ ̉ ̀ ́ ́ ́ ́ ́ ̉ ́ thâm huṭ, thăng̣ dư ngân sach theo thơi gian… thương đươc̣ sư dung̣. ́ ̀ ̀ ̉ Ba là, quản lý chi NSNN là một hoạt động phưc tạp, nhạy cảm , đối măṭ ́ thương xuyên vơi xung đôṭ lơị ich, vơi nguy cơ tham ô, tham nhung. ̀ ́ ́ ́ ̃ Tính chất phưc tap̣ của quản lý chi NSNN được thể hiện ở chỗ , đối tương̣ cua ́ ̉ quản lý chi NSNN rất đa dang̣ , liên quan đến nhiều linh vưc̣ cua đơ i sống xa hôị ̃ ̉ ̀ ̃ như đầu tư , chuyển giao thu nhâp̣ , tài trợ ,…. Hơn nưa , các chủ thể nhận tiền từ ̃ NSNN đều cóđông̣ cơ muốn nhâṇ đươc̣ nhiều hơn , trong khi đóthu NSNN cóhaṇ nên thường xuyên tồn taịmâu thuâñ giữa nhu cầu đòi hỏ i chi cao với khảnăng đáp ứng nguồn chi thấp.
Ngoài ra, do NSNN làtài sản công , công chức vàcơ quan chi NSNN cólơị ích độc lập với NSNN , nên quản lýchi NSNN tiềm ẩn nguy cơ công chức lơị dung̣ 7 chính sách, chếđô ̣quản lýk hông chăṭche ̃thu vén cho lơị ich́‰ cánhân hoăc̣ lơị ich́‰ cục bộ của cơ quan quản lý. - Bốn là, các tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý chi NSNN khó được lượng hóa. Nếu hiêụ quảquản lýchi NS của khu vực tư có thể được lượ ng hóa thông qua tính toán lợi ích và lợi nhuận thì hiệu quả quản lý NSNN khó đánh giá bằng tiền .