CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHI VÀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP XÃ 1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, NỘI DUNG CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ 1.1 Khái niệm chi thường xuyên ngân sách xã Chi thường xuyên của NS xã là quá trình phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính đã tập trung vào NS xã để đáp ứng các nhu cầu chi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của xã.2 Đặc điểm chi thường xuyên ngân sách xã Chi thường xuyên ngân sách xã có 3 đặc điểm chính, đó là: • Hoạt động chi ngân sách xã luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế, chính trị của chính quyền cấp xã và được tổ chức thực hiện trên cơ sở những quy định, luật lệ thống nhất được Nhà nước ban hành. • Bản chất của chi NSX là hệ thống những mối quan hệ kinh tế: giữa chính quyền cấp xã và các tổ chức sản xuất, kinh doanh trên địa bàn xã; ngân sách xã với các tổ chức tài chính trung gian với quỹ tín dụng nhân dân; giữa ngân sách xã và các tổ chức xã hội cấp xã • Các khoản chi NSX mang tính chất không hoàn trả trực tiếp. Chi NSX đảm bảo hoạt động của bộ máy chính quyền cấp xã, gắn liền với những nhiệm vụ kinh tế, chính trị xã hội mà Nhà nước đảm nhiệm trong từng thời kỳ: các hoạt động văn hóa xá hội, xóa đói giảm nghèo, cung cấp các dịch vụ công cộng…không đòi hỏi phải hoàn trả lại cho nhà nước. Đặc điểm này xuất phát từ chức năng của nhà nước đối với sự đảm bảo phát triển kinh tế của đất nước • Chi NSX gắn chặt với hoạt động của chính quyền cơ sở NSX bởi vì: NSX vừa là một cấp ngân sách phải có chức năng, nhiệm vụ của một cấp NS.
Sinh viên: Lê Thị Vân Anh Page 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn cuối khóa Khoa Tài Chính Công Vừa là cấp cơ sở, dưới đó không còn đơn vị dự toán, các đơn vị thụ hưởng ngân sách trực thuộc nên NSX cũng chính là đơn vị dự toán. Vì vậy nó ảnh hưởng đến nhiều nội dung quản lý NSX như tổ chức bộ máy quản lý, chế độ kế toán NSX và công khai NSX.3 Vai trò chi thường xuyên ngân sách xã Để chính quyền tại cơ sở thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của mình thì cần phải có kinh phí hoạt động và ngân sách xã cung cấp và duy trì sự phát triển của ngân sách xã. Ngân sách xã là nguồn tài chính chủ yếu để đảm bảo cho chính quyền Nhà nước cấp xã thực thi các nhiệm vụ kinh tế xã hội trên địa bàn. Để thực hiện các chức năng nhiệm vụ về quản lý kinh tế, xã hội trên địa bàn theo sự phân cấp trong hệ thống chính quyền Nhà nước, chính quyền xã cần phải có được nguồn tài chính đủ lớn.
Trong số các Quỹ tiền tệ mà chính quyền xã được quyền quản lý và sử dụng, thì ngân sách xã được coi là Quỹ tiền tệ có qui mô lớn nhất, chỉ được phép sử dụng cho việc thực hiện các nhiệm vụ mà chính quyền xã phải đảm nhận. Do vậy khả năng đảm bảo nguồn tài chính từ ngân sách xã như thế nào sẽ có ảnh hưởng không nhỏ đến mức độ thực hiện các nhiệm vụ về kinh tế, xã hội của chính quyền nhà nước cấp xã. Ngân sách xã là công cụ tài chính quan trọng để giúp chính quyền Nhà nước các xã khai thác thế mạnh về kinh tế, xã hội trên địa bàn. Cùng với quá trình hoàn thiện Luật ngân sách nhà nước, cơ chế phân cấp về quản lý kinh tế - xã hội cho chính quyền xã càng ngày càng nhiều hơn tạo thế chủ động cho các xã trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn.
Trong quá trình đó ngân sách xã đóng vai trò không nhỏ thông qua việc tạo lập các nguồn tài chính cần thiết để chính quyền xã đầu tư cho khai thác các thế mạnh về kinh tế xã hội nông thôn, và từng bước tạo đà cất cánh cho kinh tế xã những năm sau này. Sinh viên: Lê Thị Vân Anh Page 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn cuối khóa Khoa Tài Chính Công 1.4 Nội dung chi thường xuyên ngân sách xã Nội dung các khoản chi thường xuyên ngân sách xã là: • Chi cho hoạt động của văn phòng UBND xã, như: Tiền công, tiền lương cho cán bộ, công chức cấp xã; sinh hoạt phí đại biểu HĐND; các khoản phụ cấp khác theo quy định của nhà nước; chi về phúc lợi tập thể, y tế, vệ sinh; chi công tác phí; chi phí chung cho hoạt động của văn phòng UBND; chi khác; … • Chi kinh phí hoạt động cho cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam ở cấp xã; • Chi kinh phí hoạt động cho các tổ chức chính trị - xã hội của xã, như: Mặt trân Tổ quốc Việt Nam; Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh; Hội cựu chiến binh; Hội liên hiệp Phụ nữ; Hội Nông dân, sau khi trừ các hkoản thu theo điều lệ và các khaorn thu khác (nếu có); • Chi đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho cán bộ xã và các đối tượng khác theo chế độ hiên hành; • Chi cho công tác dân quân, tự vệ, trật tự an ninh xã hội, như: huấn luyê dân quân tự vệ; các khoản phụ cấp huy động dân quân tự vệ và các khoản khác về dân quân tự vệ thuộc nhiệm vụ chi của NS xã theo quy định của Pháp lệnh dân quân tự vệ; đăng kí nghĩa vụ quân sự, công tác nghĩa vụ quân sự khác thuộc nhiệm vụ chi của NS xã theo quy định của Pháp lệnh Dân quân tự vệ; tuyên truyền, vận động và tổ chức phong trào bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã; các khoản chi khác theo chế độ quy định; • Chi cho công tác xã hội và hoạt động thông tin, văn hóa, thể dục, thể thao do xã quản lý, như: trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc theo chế độ hiên hành (không thể trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc và trợ cấp thôi việc một lần cho cán bộ xã nghỉ việc tử ngày 01/01/1998 trở về sau do tổ chức Bảo hiểm xã hội chi trả); chi thăm hỏi các gia đình chính sách; chi cứu tế xã hội và công tác xã hội khác; chi hoạt động văn hóa, thông tin, thể thao, truyền thông do xã tổ chức; Sinh viên: Lê Thị Vân Anh Page 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn cuối khóa Khoa Tài Chính Công • Chi sự nghiệp giáo dục bao gồm: Hỗ trợ các lớp bổ túc văn hóa; trợ cấp nhà trẻ, mẫu giáo, kể cả trợ cấp cho giáo viên mẫu giáo và cô nuôi dạy trẻ do xã, thị trấn quản lý; • Chi sự nghiệp y tế, như: Hõ trợ chi thường xuyên và mua sắm trang thiết bị phục vụ cho khám chữa bệnh của trạm y tế; • Chi sửa chữa, cải tạo các công trình phúc lợi công cộng, các công trình thuộc kết cấu hạ tầng do xã quản lý, bao gồm: trường học, trạm y tế, đài tưởng niệm, cầu cống, đường xá, công trình cấp nước, thoát nước, công trình phục vụ thể dục thể thao…; riêng đối với thị trấn còn phải chi sửa chữa, quản lý cải tạo vỉa hè, đường phố, nội thị, đen chiếu sang, công viên, cây xanh; • Chi hỗ trợ, khuyến khích phát triển các sợ nghiệp kinh tế, bao gồm: khuyến nông, khuyến ngư, khuyến lâm,… nhằm nuôi dưỡng phát triển nguồn thu cho NS xã; • Chi các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật.2 QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ 1.1 Nội dung quản lý chi ngân sách xã 1.1 Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách xã * Căn cứ lập dự toán ngân sách xã: Dự toán NS xã hàng năm được xây dựng dựa trên những căn cứ sau: - Dự báo những xu hướng, cơ hội, thách thức trong phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương có tác động đến nguồn thu và nhiệm vụ chi của xã năm kế hoạch. - Các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội đảm, bảo an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội của xã thể hiên trong kế hoạch phát triển 5 năm và hàng năm của xã; Sinh viên: Lê Thị Vân Anh Page 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn cuối khóa Khoa Tài Chính Công - Chính sách, chế độ thu ngân sách nhà nước, cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách xã và tỷ lệ phân chia nguồn thu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định; - Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách hiện hành như: chế độ tiền lương cán bộ công chức xã, chi hoạt động của các bạ ngành đoàn thể… - Số kiểm tra về dự toán ngân sách xã do Uỷ ban nhân dân huyện thông báo; - Tình hình thực hiện dự toán ngân sách xã năm trước và một số năm liền kề, ước thực hiên năm báo cáo. * Hướng dẫn xây dựng dự toán ngân sách xã: - Phòng tài chính kế hoạch hướng dẫn và giao số kiểm tra dự toán cho ngân sách các xã.
- UBND xã tổ chức triển khai xây dựng dự toán NS xã và giao số kiểm tra cho các ban, tổ chức thuộc UBND xã. * Lập và tổng hợp dự toán - Các ban, tổ chức lập dự toan của đơn vị mình; kế toán xã lập dự toán NS xã. - UBND xã thảo luận với ban, tổ chức về dự toán ngân sách, kế toán tổng hợp và hoàn chỉnh dự toán NS xã. - UBND xã báo cáo thường trực HĐND xã xem xét dự toán NS xã.
- Căn cứ vào ý kiến của Thường trực HĐND xã, UBND xã hoàn chỉnh lại dự toán ngân sách và gửi phòng TC – KH huyện. - Phòng TC – KH huyện tổ chức làm việc về dự toán ngân sách xã. * Phân bổ và quyết định dự toán ngân sách xã: Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách của Uỷ ban nhân dân huyện, Uỷ ban nhân dân xã hoàn chỉnh dự toán ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách xã trình Hội đồng nhân dân xã quyết định. Sau khi dự toán ngân sách xã được Hội đồng nhân dân xã quyết định, Uỷ ban nhân dân xã báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện, Sinh viên: Lê Thị Vân Anh Page 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn cuối khóa Khoa Tài Chính Công Phòng tài chính huyện, đồng thời thông báo công khai dự toán ngân sách xã cho nhân dân biết theo chế độ công khai tài chính về ngân sách nhà nước.