Chương 1: Luận văn cho ta thấy những nguyên tắc cơ bản và những nội dung chủ yếu trong quản lý chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước. Luận văn cũng đã làm rõ tính chất, đặc điểm và sự cần thiết phải tăng cường công tác kiểm soát chi các khoản chi thường xuyên ngân sách nhà nước và đặc biệt nhấn mạnh vai trò của Kho bạc nhà nước trong kiểm soát chặt chẽ các khoản cấp phát, thanh toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước. Chương 2: Tác giả nhấn mạnh kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước theo Luật Ngân sách nhà nước là nhiệm vụ quan trọng trong chức năng quản lý ngân sách nhà nước của Kho bạc nhà nước, qua thực hiện công tác này, Kho bạc nhà nước đã trực tiếp góp phần vào việc thực hiện tiết kiệm các khoản chi thường xuyên ngân sách nhà nước, nhưng quan trọng hơn là đã tạo được sự thay đổi cơ bản trong việc chấp hành chế độ quản lý tài chính và kỷ luật chi tiêu ngân sách nhà nước. Đồng thời, thông qua việc phổ biến, hướng dẫn cơ chế quản lý chi ngân sách nhà nước làm cho cấp ủy, chính quyền địa phương, các đơn vị sử dụng ngân sách không còn coi nhiệm vụ quản lý chi là công việc chỉ riêng Kho bạc nhà nước đảm nhiệm.
Đây chính là sự chuyển biến tích cực nhất, có vai trò quan trọng giúp Kho bạc nhà nước hoàn thành nhiệm vụ chính trị của mình. Chương 3: Tác giả đưa ra các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước. Từ những giải pháp mang tính định hướng đến những giải pháp cụ thể như: đổi mới và hoàn thiện qui trình lập, duyệt, phân bổ và quyết toán ngân sách; đổi mới phương thức cấp phát, thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước, đặc biệt là việc thay đổi tư duy của các đơn vị thụ hưởng ngân sách và phương pháp kiểm soát chi của Kho bạc nhà nước. 9 Đánh giá chung: Trong số các công trình đã tham khảo cho thấy: hầu hết các công trình đã nghiên cứu lý luận chung về quản lý chi ngân sách nhà nước; thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại một số cơ quan, đơn vị, đánh giá những kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế; nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế đó, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại một số cơ quan, đơn vị.
Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu về công tác quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Đông Anh giai đoạn 2012 – 2016. Với mong muốn được đóng góp một phần công sức của mình nhằm hoàn thiện quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Đông Anh trong thời gian tới một cách hiệu quả, chặt chẽ. Tác giả đã lựa chọn đề tài “Quản lý chi ngân sách nhà nước của huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận chung về quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện trong giai đoạn hiện nay, cùng với kiến thức, tài liệu và tìm hiểu thực tiễn, Luận văn đi sâu nghiên cứu thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Đông Anh giai đoạn 2012 – 2016, từ đó đưa ra những nhận xét, đánh giá ưu điểm, nhược điểm và đề ra phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Đông Anh đến năm 2020.
Mặt khác các nghiên cứu đã nêu trên chưa có công trình nghiên cứu nào liên quan đến quản lý chi NSNN cấp huyện (thành phố) và có tính đặc thù như huyện Đông Anh. Trong nội dung luận văn này học viên sẽ đi sâu nghiên cứu quá trình lập, chấp hành, quyết toán, kiểm soát chi ngân sách của huyện Đông Anh dựa trên những vấn đề sau: - Nghiên cứu việc tuân thủ các kỷ luật tài chính, nghiên cứu vận dụng kinh nghiệm của một số địa phương và bài học cho huyện để lành mạnh hóa quản lý chi - Phân phối nguồn lực tài chính phù hợp với ưu tiên chiến lược về tăng trưởng kinh tế; đảm bảo công bằng nhằm tối ưu hóa nguồn lực của địa phương; - Tính trách nhiệm, minh bạch, dân chủ trong quản lý chi ngân sách. Cơ sở lý luận về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn cấp huyện 1. Khái niệm, phương pháp, công cụ và nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện 1.
Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện a. Khái niệm Ngân sách nhà nước Ngày nay, thuật ngữ ngân sách nhà nước (NSNN) được dùng phổ biến trong đời sống kinh tế xã hội, song cho đến nay chưa có khái niệm thống nhất về NSNN. Luật NSNN năm 1996 và Luật NSNN 2015 sửa đổi quy định: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong 1 năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước” (Quốc hội, 2002, trang 6). Theo Giáo trình Tài chính công của Học viện tài chính: “NSNN được đặc trưng bằng sự vận động của các nguồn tài chính trong quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của nhà nước - quỹ ngân sách - để phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của nhà nước” (Học viện Tài chính, 2007, trang 12).
Giáo trình kinh tế chính trị của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh có ghi: “NSNN là khâu tài chính tập trung nhất, là kế hoạch tài chính cơ bản, tổng hợp của nhà nước. Nó giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính và có tính chất quyết định sự phát triển của nền kinh tế quốc dân theo định hướng XHCN” (Đặng Văn Du, Bùi Tiến Hanh, 2010, trang 18). Từ những định nghĩa trên có thể hiểu NSNN trên các khía cạnh sau: Thứ nhất, NSNN là kế hoạch tài chính cơ bản, hay rõ hơn là bản dự toán thu, chi tài chính của nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định. Thứ hai, NSNN giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính.
Thứ ba, NSNN là quỹ tiền tệ của nhà nước hay còn gọi là quỹ ngân sách- phục vụ việc thực hiện chức năng của nhà nước. Các quan niệm trên đã thể hiện được mặt cụ thể, mặt vật chất của NSNN, nhưng chưa thể hiện được nội dung kinh tế, xã hội của NSNN. Khái niệm chi ngân sách nhà nước 11 Chi NSNN là việc nhà nước phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm bảo đảm điều kiện vật chất để duy trì sự hoạt động và thực hiện các chức năng đáp ứng nhu cầu đời sống kinh tế - xã hội dựa trên các nguyên tắc nhất định. Phạm vi chi NSNN rất rộng, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống, liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi đối tượng.
Từ khái niệm chi NSNN có thể thấy: Quyền quyết định chi NSNN do Nhà nước (Quốc hội, Chính phủ hay cơ quan công quyền được ủy quyền) quyết định. Chi NSNN không mang tính lợi nhuận, chú trọng đến lợi ích cộng đồng, lợi ích kinh tế - xã hội. Sự quản lý chi NSNN phải tôn trọng nguyên tắc công khai, minh bạch và có sự tham gia của công chúng. Khái niệm, đặc điểm và phân loại chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện *.
Khái niệm chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện Chi NSNN trên địa bàn cấp huyện là sự phối hợp giữa hai quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN trên địa bàn cấp huyện. Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng. Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách không trải qua việc hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng. Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng.
Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách không trải qua việc hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng. Chi NSNN trên địa bàn cấp huyện nhằm phục vụ cho lợi ích chung của cộng đồng dân cư trên địa bàn cấp huyện. Điều này xuất phát từ chức năng quản lý toàn diện nền kinh tế - xã hội của Nhà nước. Thông thường các khoản chi NSNN được xem xét hiệu quả trên tầm vĩ mô.
Điều này có nghĩa là hiệu quả của các khoản chi ngân sách phải được xem xét toàn diện dựa trên việc hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội đề ra. Đặc điểm chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện Dựa trên những khái niệm về chi NSNN đã được đưa ra, ta có thể thấy chi NSNN nói chung và chi NSNN trên địa bàn cấp huyện có những đặc điểm sau: Chi NSNN là hoạt động phân phối và sử dụng quỹ NSNN, hoạt động này chỉ có thể thực hiện trên cơ sở quy định pháp luật và dự toán ngân sách do cơ quan quyền lực nhà nước quyết định. Nội dung chi ngân sách phải nằm trong bản dự toán ngân sách hằng năm. Bản dự toán ngân sách này do Quốc hội thông qua.
Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền quyết định tổng số chi NSNN, bao gồm chi ngân sách trung ương và chi ngân sách địa phương, tổng số chi và mức chi từng lĩnh vực,… Chi ngân sách là nội dung quan trọng quyết định đến hiệu quả quản lý nhà nước của bộ máy nhà nước, vì vậy nó phải được thông qua theo nguyên tắc tập thể, tập trung trí tuệ tập thể và qua một quy trình luật định nghiêm ngặt. Trước tiên, Thủ tướng Chính phủ quyết định lập dự toán NSNN năm sau, trong đó có nội dung chi ngân sách. Căn cứ vào quyết định đó, Bộ Tài chính ra quyết định hướng dẫn về yêu cầu, nội dung, thời hạn lập dự toán ngân sách,… Trên cơ sở quyết định của Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Tài chính, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh hướng dẫn lập dự toán ngân sách cấp địa phương. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm trong việc thu, chi phải tổ chức lập dự toán ngân sách trong phạm vị nhiệm vụ được giao, báo cáo cơ quan quản lý cấp trên xem xét, tổng hợp cơ quan tài chính cùng cấp.