PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Kiểm toán nói chung là hoạt động dịch vụ tƣ vấn có tính chuyên môn nghề nghiệp cao. Kết quả kiểm toán nhằm xác nhận độ tin cậy, trung thực của các thông tin đƣợc kiểm toán và là cơ sở để đƣa ra các kiến nghị, ý kiến tƣ vấn hoàn thiện công tác quản lý. Vì vậy, chất lƣợng kiểm toán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, quyết định sự tin cậy của ngƣời sử dụng kết quả kiểm toán.
Kiểm toán Nhà nƣớc Việt Nam đƣợc thành lập ngày 11/7/1994 theo Nghị định số 70/CP để giúp Thủ tƣớng Chính phủ thực hiện chức năng kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của tài liệu và số liệu kế toán, báo cáo quyết toán (BCQT) của cơ quan Nhà nƣớc, các đơn vị sự nghiệp, đơn vị kinh tế nhà nƣớc và các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội sử dụng kinh phí do ngân sách nhà nƣớc cấp. Chất lƣợng kiểm toán (CLKT) có ý nghĩa quyết định trong việc khẳng định vị thế, uy tín và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Kiểm toán nhà nƣớc (KTNN). Do đó, KTNN phải bảo đảm kết quả kiểm toán đáp ứng yêu cầu chất lƣợng, đáng tin cậy và đã đƣợc quản lý chất lƣợng đầy đủ, thích hợp. Chính vì lẽ đó, quản lýCLKT đƣợc Tổ chức quốc tế các cơ quan Kiểm toán tối cao (INTOSAI) thừa nhận nhƣ một định chế bắt buộc và là trách nhiệm đƣợc quy định rõ trong chuẩn mực kiểm toán.
Ngân sách nhà nƣớc (NSNN) các bộ, ngành là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc tại các bộ, ngành. Vai trò của NSNN là hết sức quan trọng, do vậy đòi hỏi sự cần thiết phải quản lý NSNN nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý NSNN việc sử dụng tài chính, tài sản công tạo động lực phát triển, đổi mới phƣơng thức quản lý NSNN phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế xã hội đất nƣớc. Kiểm toán nhà nƣớc là một trong các cơ quan thực thi chức năng kiểm tra, kiểm soát của Nhà nƣớc, do vậy yêu cầu đặt ra hiện nay đối với cơ quan Kiểm toán nhà nƣớc là cần phải làm gì để quản lý hiệu quả chất lƣợng kiểm toán NSNN cụ thể là quản lý CLKT NSNN tại các bộ ngành tại KTNN Việt Nam. Mặc dù đã xây dựng 1 đƣợc hệ thống các quy định, chính sách trong quản lý, quản lýCLKT, cũng nhƣ các đơn vị quản lý chuyên trách, tuy nhiênquản lý CLKTnói chung, quản lý CLKTngân sách nhà nƣớccác bộ, ngành do KTNN Việt Nam thực hiện nói riêng vẫn còn bộc lộ những hạn chế trên một số phƣơng diện làm ảnh hƣởng tới chất lƣợng hoạt động kiểm toán nhƣ: hệ thống chính sách và các thủ tục kiểm soát chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu, tổ chức bộ máy quản lý chƣa thực sự hoàn chỉnh, quản lý chất lƣợng hoạt động kiểm toán còn lúng túng, bất cập v.
Từ thực tế đó, nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết hiện nay là nghiên cứu nhằm tìm ra những giải pháp hữu hiệu để hoàn thiện công tác quản lý chất lƣợng kiểm toán NSNN các bộ, ngành tại KTNN Việt Nam. Đó là lý do chủ yếu mà tác giả đã lựa chọn đề tài: “Quản lý chất lượng kiểm toán ngân sách nhà nước các bộ, ngành tại Kiểm toán nhà nước Việt Nam”với mong muốn trên cơ sở phân tích đánh giá thực trạng hoạt động quản lý chất lƣợng kiểm toán của Đoàn kiểm toán NSNN các bộ ngành tại Kiểm toán Nhà nƣớc Việt Nam trong thời gian qua để đƣa ra các kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện hơn nữa hoạt động quản lý CLKT ngân sách nhà nƣớc các bộ, ngành tại Kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam về mặt thực tiễn và chính sách để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu * Mục đích nghiên cứu: đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chất lƣợng kiểm toán ngân sách nhà nƣớc các bộ, ngành tại Kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam nhằm nâng cao chất lƣợng hoạt động kiểm toán,đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của cơ quan Kiểm toán nhà nƣớc, đáp ứng sự kỳ vọng của xã hội - hƣớng tới một nền tài chính minh bạch, công khai, hiệu quả và phát triển bền vững. * Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chất lƣợng kiểm toán tại Đoàn kiểm toán NSNN các bộ, ngành của Kiểm toán nhà nƣớc; kinh nghiệm về quản lý chất lƣợng kiểm toán của cơ quan KTNN của một số nƣớc trên thế giới.
2 - Đánh giá thực trạng về quản lý chất lƣợng kiểm toán của Đoàn kiểm toán NSNN các bộ, ngành tại Kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam, chỉ rõ những kết quả đạt đƣợc, xác định những hạn chế, bất cập cần bổ sung, hoàn thiện và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập. - Đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện quản lý chất lƣợng kiểm toán của Đoàn kiểm toán NSNN các bộ, ngành tại Kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam. * Câu hỏi nghiên cứu Luận văn tập trung trả lời câu hỏi: Cần phải làm gì (cần có những giải pháp gì?) để hoàn thiện công tác quản lý chất lƣợng kiểm toán ngân sách nhà nƣớc các bộ, ngành tại Kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu * Đối tượng nghiên cứu:công tác quản lýchất lƣợng kiểm toán NSNN các bộ, ngành tại Kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam.
*Phạm vi nghiên cứu: -Vềnôịdung :Phạm vi nghiên cứu của luận văn là hình thức, phƣơng pháp, quy trình và nội dung quản lý CLKT tại Đoàn Kiểm toán NSNN bộ, ngành trong lĩnh vực kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC)do KTNN thực hiện. Trong đó, Luận vănchủ yếu đi sâu vàoquản lý CLKT tại đoàn kiểm toán NSNN các bộ, ngành thuộc khối kinh tếdo KTNN Chuyên ngành II chủ trì thực hiện trong giai đoạn 2014- 2016gồm Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng, Bộ Xây dựng, Bộ Công Thƣơng, Bộ giao thông vận tải và một số bộ ngành khác thuộc thẩm quyền kiểm toán của KTNN chuyên ngành II. Các vấn đề khác về quản lý CLKT tại KTNN chỉ đƣợc đề cập với một liều lƣợng nhất định để làm rõ hơn đối tƣợng nghiên cứu. -Vềkhông gian :Đoàn kiểm toán NSNN các bô ̣ngành của kiểm toán nhà nƣớc ViêṭNam.
-Vềthời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu giai đoạn 2014 – 2016. Từ đó, đề xuất một số giải pháp hoàn thi ện công tác quản lý chất lƣợng kiểm toán NSNN các bộ, ngành tại Kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam đến năm 2020. Những đóng góp của luận văn Luận văn đƣa ra hƣớng tiếp cận mới về quản lý chất lƣợng kiểm toán tại đoàn kiểm toán NSNN các bộ, ngành. Xuất phát từ thực trạng, những hạn chế tồn tại về quản lý CLKT tại đoàn kiểm toán NSNN các bộ, ngành, trên cơ sở đó đƣa ra những giải pháp hoàn thiện quản lý chất lƣợng kiểm toán NSNN các bộ ngành tại KTNN Việt Nam, cụ thể là tại KTNN chuyên ngành II.
Từ đó nâng cao chất lƣợng cuộc kiểm toán, nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả trong các biên bản kiểm toán và báo cáo kiểm toán. Kết cấu của luâṇ văn Ngoài phần mởđầu và kết luâṇ, luâṇ văn đƣơc̣ chia làm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan các công trình nghiên cƣ́u, cơ sởlýluâṇ vàkinh nghiêṃ quốc tếvềquản lýchất lƣơng̣ kiểm toán NSNN các bô ̣ngành củaKTNN. Chƣơng 2:Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trang̣ quản lýchất lƣơng̣ kiểm toán NSNN các bô ̣ngành taị kiểm toán nhànƣớc Việt Nam. Chƣơng 4:Giải pháp hoàn thiện quản lý chất lƣợng kiểm toán NSNN các bộ ngành tại kiểm toán nhà nƣớc Việt Nam.
4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG KIỂM TOÁN NSNN CÁC BỘ NGÀNH CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đề tài luận văn - Đề tài khoa học cấp Bộ năm 2011 “Các giải pháp nâng cao chất lƣợng kiểm soát hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nƣớc chuyên ngành” do Thạc sỹ Lê Minh Khái (KTNN) làm chủ nhiệm, đề cập đến một số vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát chất lƣợng kiểm toán; đánh giá thực trạng và hạn chế, tồn tại, chỉ ra một số nguyên nhân của hạn chế trong công tác kiểm soát chất lƣợng kiểm toán của KTNN chuyên ngành. Đề tài đã đề xuất đƣợc một số giải pháp cơ bản nâng cao chất lƣợng kiểm soát hoạt động kiểm toán của KTNN chuyên ngành, tập trung vào việc quản lý, kiểm soát đối với từng cuộc kiểm toán. - Luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế: “Quản lý chất lƣợng kiểm toán của Kiểm toán nhà nƣớc” của Nguyễn Thị Thúy Nhàn (Trƣờng Đại học kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2015) nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý chất lƣợng kiểm toán của KTNN; đánh giá thực trạng, những ƣu điểm, hạn chế của quản lý chất lƣợng kiểm toán tại Kiểm toán nhà nƣớc; đề xuất các giải pháp phù hợp góp phần nâng cao hiệu quả, chất lƣợng công tác quản lý của Kiểm toán nhà nƣớc.
Luận văn đã mang đến những đóng góp không nhỏ với những giải pháp mang tính hữu hiệu, có tính khả thi về quản lý CLKTcho tất cả các lĩnh vực tại KTNN Việt Nam. - Bài viết “Quản lý chất lƣợng kiểm toán của Kiểm toán Nhà nƣớc - Khó khăn, thách thức và một số giải pháp hoàn thiện” đăng trên trang của Trung ƣơng hội kế toán và kiểm toán Việt Namdo Thạc sĩ Cù Hoàng Diệu - Vụ Chế độ và Kiểm soát Chất lƣợng kiểm toán (CĐ&KSCLKT) - Kiểm toán Nhà nƣớc trao đổi. Theo đó Thạc sĩ Cù Hoàng Diệu đã đƣa ra nhận định về tầm quan trọng của chất lƣợng kiểm toán và việc quản lý CLKT không chỉ là nhiệm vụ thƣờng xuyên mà còn là mục tiêu trọng tâm trong Chiến lƣợc phát triển, cho thấy những khó khăn, thách thức trong 5 quá trình quản lý CLKT.