Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA BỘ PHẬN TIẾP NHẬN VÀ TRẢ KẾT QUẢ HIỆN ĐẠI TẠI ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ 1. Khái luận về cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông 1. Cải cách thủ tục hành chính Nói đến thủ tục là nói đến quy trình và cách thức, phương thức giải quyết một vấn đề, công việc nào đó, gồm các nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm đạt kết quả mong muốn. Hoạt động của cơ quan nhà nước đều phải tuân theo pháp luật, trong đó có những quy định về trình tự, thẩm quyền của từng cơ quan để giải quyết công việc theo chức năng, nhiệm vụ được giao.
Về nguyên tắc, để tiến hành quản lý hành chính nhà nước có hiệu quả, cơ quan hành chính phải đảm bảo tuân thủ một cách nghiêm túc những quy tắc, chế độ được pháp luật quy định. Những quy tắc, chế độ đó chính là những quy định về trình tự, cách thức sử dụng thẩm quyền của cơ quan hành chính khi thực hiện chức năng quản lý hành chính công, những quy định đó còn được gọi là thủ tục hành chính. Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ của hành chính và giữa các cơ quan hành chính nhà nước với các tổ chức và cá nhân công dân [17, tr. Cải cách TTHC là một đòi hỏi tất yếu khách quan của công cuộc đổi mới.
Với vai trò ý nghĩa vô cùng quan trọng đó, Đảng và Nhà nước ta đã xác định đây là trọng tâm của công cuộc cải cách hành chính. 11 Luan van Cải cách thủ tục hành chính là quá trình khắc phục những hạn chế của hệ thống thủ tục hành chính hiện hành theo hướng đơn giản hóa, minh bạch hóa, công khai hóa, tạo chuyển biến căn bản trong quan hệ giải quyết công việc giữa các cơ quan hành chính nhà nước với tổ chức, công dân [4]. Đây là điều kiện cần thiết để tăng cường, củng cố mối quan hệ giữa nhà nước và nhân dân, tăng cường sự tham gia quản lý nhà nước của nhân dân. Trong quá trình xây dựng phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định tầm quan trọng của nhiệm vụ cải cách hành chính nhà nước, trong đó cải cách TTHC là khâu đột phá, là nhiệm vụ trọng tâm trong cải cách nền hành chính quốc gia, góp phần thúc đẩy toàn bộ hệ thống hành chính phát triển.
Yêu cầu chung của cải cách TTHC là cắt giảm những TTHC rườm rà, phức tạp, chồng chéo, dễ bị lợi dụng để tiêu cực, tham nhũng, hạn chế tình trạng gây khó khăn và cản trở công việc chung, làm ảnh hưởng đến quan hệ giữa Nhà nước với các tổ chức, công dân. Do đó, công việc cải cách TTHC có vai trò đặc biệt quan trọng, xuất phát từ sự cần thiết khách quan như: Cải cách TTHC là một nội dung của cải cách hành chính, nhưng là nội dung phản ánh rõ nhất mối quan hệ giữa nhà nước và công dân, đồng thời là nội dung có nhiều bức xúc nhất của người dân, doanh nghiệp, có nhiều yêu cầu đổi mới trong quá trình hội nhập kinh tế. Mục tiêu xây dựng nền hành chính nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, trong sạch, chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả cũng chính là bắt đầu từ cải cách TTHC. Trong điều kiện nguồn lực còn khó khăn, chưa thể cùng lúc thực hiện nhiều nội dung cải cách về tài chính công, tiền lương, tổ chức bộ máy… thì việc cải cách TTHC sẽ mang lại hiệu quả thiết thực nhất trong quá trình tăng cường quản lý nhà nước đối với việc xây dựng và hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo thuận lợi cho phát triển và mở rộng các hoạt động kinh tế, phù hợp với các quy luật khách quan.
12 Luan van Thông qua cải cách TTHC, có thể xác định rõ các công việc của cơ quan nhà nước với người dân, doanh nghiệp; qua đó có thể xây dựng bộ máy phù hợp và từ đó có thể lựa chọn đội ngũ cán bộ, công chức hợp lý, đáp ứng yêu cầu công việc. Cải cách TTHC là tiền đề để thực hiện các nội dung cải cách khác như nâng cao chất lượng thể chế; thay đổi thói quen, nếp nghĩ, cách làm của CBCC; xây dựng chính phủ, chính quyền điện tử…, để nền hành chính phục vụ đời sống nhân dân ngày càng tốt hơn, tạo điều kiện cần thiết để củng cố mối quan hệ giữa nhà nước và công dân, tăng cường sự tham gia quản lý nhà nước của công dân; giảm chi phí của người dân và doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Trước yêu cầu của công cuộc đẩy mạnh hội nhập quốc tế, đòi hỏi nền hành chính nhà nước cần có những chuyển đổi nhất định cho phù hợp với thông lệ quốc tế; đồng thời, cải cách TTHC góp phần nâng cao hình ảnh, uy tín, vị trí xếp hạng môi trường kinh doanh của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế về một Việt Nam đang đổi mới và phát triển mạnh mẽ, đáp ứng yêu cầu của các cam kết quốc tế. Cơ chế một cửa, một cửa liên thông Quá trình đẩy mạnh cải cách TTHC, Nhà nước ta đã áp dụng nhiều mô hình nhằm đẩy mạnh cải cách TTHC, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp của các cơ quan hành chính nhà nước.
Việc thực hiện cơ chế một cửa đã có một quá trình dài, Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg, ngày 22/6/2007 của Thủ tướng Chính phủ đã tạo nên đột phá đầu tiên trong cải cách TTHC, tiếp theo đó là Quyết định số 09/2015/QĐ- TTg, ngày 25/3/2015 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế thực hiện cơ chế một cửa, cơ chế một cửa liên thông tại cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. Gần đây nhất, Nghị định số 61/2018/NĐ-CP, ngày 23/4/2018 của 13 Luan van Chính phủ về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính được ban hành là văn bản quy phạm pháp luật quy định về các vấn đề liên quan đến cơ chế một cửa, một cửa liên thông, theo đó đã quy định: Cơ chế một cửa trong giải quyết thủ tục hành chính là phương thức tiếp nhận hồ sơ, giải quyết và trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính, theo dõi, giám sát, đánh giá việc giải quyết thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân của một cơ quan có thẩm quyền thông qua Bộ phận một cửa (gồm Bộ phận Tiếp nhận và trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính hoặc Trung tâm phục vụ hành chính công) [6]. Cơ chế một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính là phương thức phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong tiếp nhận hồ sơ, giải quyết và trả kết quả giải quyết một thủ tục hành chính hoặc một nhóm thủ tục hành chính có liên quan với nhau, theo dõi, giám sát, đánh giá việc giải quyết thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân thông qua Bộ phận một cửa (gồm Bộ phận Tiếp nhận và trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính hoặc Trung tâm phục vụ hành chính công) [6]. Một cửa liên thông là hình thức thực hiện cơ chế một cửa ở mức độ cao hơn, góp phần giải quyết hiệu quả các hồ sơ, công việc của cá nhân và tổ chức tại cơ quan hành chính nhà nước.
Thực tế, có nhiều loại hồ sơ hành chính liên quan đến thẩm quyền giải quyết của nhiều cấp, nhiều cơ quan khác nhau, phải qua nhiều đầu mối giải quyết mới có kết quả cuối cùng. Cơ chế một cửa liên thông đặt ra yêu cầu các cơ quan nhà nước có trách nhiệm phối hợp với nhau trong quy trình xử lý hồ sơ, không để các tổ chức, công dân phải chuyển hồ sơ đi từ cơ quan này đến cơ quan khác, mà người có nhu cầu chỉ phải nộp hồ sơ và nhận kết quả tại một cơ quan đầu mối. Hiện nay, về cơ bản việc thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông có các mô hình như sau: 14 Luan van Mô hình từng cửa theo từng công việc: Giải quyết TTHC theo từng chức năng công việc, khi người dân và tổ chức thực hiện một thủ tục thì chỉ phải đến tiếp xúc và làm việc với một đầu mối đó, không phải tiếp xúc qua nhiều bộ phận để được giải quyết, nếu làm các thủ tục khác nhau thì thực hiện tại các bộ phận khác nhau. Mô hình một cửa, một dấu: Tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, hầu hết các lĩnh vực thủ tục hành chính có liên quan đến nhu cầu của cá nhân, tổ chức điều được đưa vào Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả trực thuộc các cơ quan đó.
Mô hình một cửa tập trung còn gọi là Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả: Việc giải quyết TTHC được thực hiện tập trung tại bộ phận hành chính hoặc Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả; tất cả các TTHC có liên quan trong giao dịch với cá nhân, tổ chức được thực hiện ở một cửa duy nhất, bộ phận này tiếp nhận tất cả các yêu cầu, hồ sơ của tổ chức, cá nhân; đồng thời chuyển đến cho các bộ phận chức năng xử lý, sau đó có nhiệm vụ chuyển trả lại kết quả giải quyết hồ sơ cho các tổ chức, cá nhân. Cấp xã là cấp chính quyền gần dân nhất, cấp trực tiếp tiếp xúc, giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Thực tiễn những năm qua cho thấy, việc giải quyết TTHC theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại UBND cấp xã có vai trò đặc biệt quan trọng và cần thiết trong giải quyết những yêu cầu, hồ sơ, TTHC của nhân dân.