Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên đặt nền móng vững chắc cho sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em. Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu chuẩn hóa và nâng cao toàn diện chất lượng đội ngũ nhà giáo. Tuy nhiên, tại địa bàn miền núi như huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định, công tác bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên mầm non trong giai đoạn 2019 - 2021 vẫn đối mặt với nhiều rào cản do điều kiện địa lý phân tán, cơ sở vật chất thiếu thốn và phương thức quản lý còn mang tính hành chính, hình thức.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Giáo dục (Mã số: 8.14) do tác giả Lê Trần Ngọc Quang thực hiện tại Trường Đại học Quy Nhơn dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hùng tập trung nghiên cứu thực trạng và xây dựng các giải pháp quản trị khoa học. Khách thể nghiên cứu là toàn bộ hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên tại hệ thống các trường mầm non trên địa bàn huyện Vân Canh. Khảo sát thực tiễn được tiến hành trên 115 nhân sự, gồm 16 cán bộ quản lý và 99 giáo viên mầm non trực tiếp chăm sóc, giáo dục trẻ.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng công tác bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng trong giai đoạn 2019 - 2021, từ đó đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý cho giai đoạn 2021 - 2025. Nghiên cứu hướng đến việc nâng cao năng lực sư phạm cho đội ngũ, phấn đấu 100% giáo viên đạt chuẩn nghề nghiệp theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đảm bảo phát triển toàn diện 5 lĩnh vực then chốt của trẻ mầm non: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm - kỹ năng xã hội và thẩm mỹ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị tổ chức hiện đại bắt nguồn từ các học thuyết kinh điển của Henri Fayol và Frederich Wiliam Taylor, kết hợp quan điểm quản lý giáo dục của các nhà sư phạm như V.A. Sukhomlinsky và các nhà khoa học Việt Nam như Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Hà Sỹ Hồ, Trần Kiểm. Cấu trúc quản lý được vận hành qua 4 chức năng cốt lõi: kế hoạch hóa, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá.

Đề tài làm sáng tỏ 5 khái niệm công cụ cơ bản:

  • Bồi dưỡng: Quá trình trang bị, bổ sung kiến thức, thái độ và kỹ năng nhằm nâng cao, hoàn thiện năng lực hoạt động nghề nghiệp của cá nhân.
  • Bồi dưỡng chuyên môn: Hoạt động cập nhật tri thức, bù đắp những thiếu hụt hoặc kiến thức lạc hậu, nâng cao tay nghề sư phạm đáp ứng yêu cầu công tác.
  • Quản lý: Sự tác động có định hướng, có mục đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức trong môi trường xác định.
  • Quản lý giáo dục: Hệ thống tác động có kế hoạch, hợp quy luật của các cơ quan quản lý nhằm vận hành hệ thống giáo dục quốc dân theo định hướng phát triển toàn diện con người.
  • Quản lý công tác bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên mầm non: Hệ thống các tác động có mục đích của người cán bộ quản lý (trọng tâm là Hiệu trưởng) đến toàn bộ quy trình bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non.

Khung lý thuyết của luận văn quán triệt quan điểm "đào tạo liên tục và học tập suốt đời", bám sát các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Giáo dục, Điều lệ trường mầm non ban hành theo Thông tư số 52/2020/TT-BGDĐT và chương trình bồi dưỡng theo Thông tư số 51/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận và phương pháp nghiên cứu thực tiễn nhằm thu thập dữ liệu đa chiều trong giai đoạn 2019 - 2021:

  • Cỡ mẫu và đối tượng khảo sát: Tổng số mẫu khảo sát là 115 đối tượng, bao gồm 16 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng) và 99 giáo viên mầm non tại tất cả các trường mầm non công lập trên địa bàn huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định.
  • Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn thể kết hợp phân tầng. Việc lựa chọn toàn bộ cán bộ quản lý và giáo viên trên địa bàn giúp phản ánh đầy đủ đặc thù của một huyện miền núi, đồng thời mẫu được phân tầng theo độ tuổi, thâm niên và trình độ đào tạo để bảo đảm tính khách quan.
  • Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu: Tác giả sử dụng bảng hỏi Ankét gồm hệ thống các tiêu chí đánh giá theo thang đo Likert 5 mức độ, kết hợp phỏng vấn sâu 12 cán bộ quản lý và dự giờ quan sát sư phạm 24 tiết dạy thực tế.
  • Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc ứng dụng phương pháp thống kê toán học (tính toán điểm trung bình Mean, độ lệch chuẩn, phân bố tần số và tỷ lệ phần trăm) kết hợp với phân tích định tính từ phỏng vấn giúp lượng hóa chính xác mức độ nhận thức, đánh giá đúng thực trạng quản lý và đo lường độ tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp, loại bỏ sai số chủ quan trong quá trình đánh giá.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng quản lý công tác bồi dưỡng chuyên môn tại các trường mầm non huyện Vân Canh giai đoạn 2019 - 2021 ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

  • Thứ nhất, nhận thức về mục tiêu bồi dưỡng đạt mức khá cao với điểm trung bình đạt 4,15 trên thang điểm 5,0. Khoảng 86,5% cán bộ quản lý và giáo viên nhận thức sâu sắc rằng bồi dưỡng chuyên môn là nhiệm vụ tất yếu để nâng cao chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ.
  • Thứ hai, nội dung bồi dưỡng chuyên môn còn thiên về lý thuyết và thiếu tính cân đối. Trong khi các nội dung về tư tưởng chính trị và phương pháp giáo dục chung đạt tỷ lệ thực hiện 82,4%, thì các nội dung thực hành ứng dụng công nghệ thông tin chỉ đạt mức 61,4%, và nội dung rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống sư phạm vùng dân tộc thiểu số chỉ đạt 58,7%.
  • Thứ ba, hình thức và phương pháp bồi dưỡng còn đơn điệu, chưa phát huy tính tự chủ. Hình thức bồi dưỡng tập trung và dự giờ truyền thống chiếm 78,5%, trong khi hình thức tự học, tự nghiên cứu qua môi trường số chỉ chiếm 52,0% do hạn chế về hạ tầng mạng và thói quen của giáo viên.
  • Thứ tư, điều kiện hỗ trợ và công tác kiểm tra, đánh giá sau bồi dưỡng còn nhiều bất cập. Có tới 64,2% giáo viên đánh giá nguồn kinh phí, tài liệu tham khảo và trang thiết bị trực quan phục vụ bồi dưỡng chưa đáp ứng yêu cầu; khâu đánh giá sau tập huấn chủ yếu dừng lại ở việc kiểm tra hồ sơ, giáo án mà chưa đánh giá sâu sự chuyển biến tay nghề trên lớp.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ những nguyên nhân khách quan và chủ quan rõ rệt. Về mặt khách quan, huyện Vân Canh là địa bàn miền núi, nhiều điểm trường lẻ cách xa trung tâm từ 15 đến 30 km, giao thông đi lại khó khăn, tỷ lệ học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ trọng lớn, gây trở ngại cho việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn tập trung. Về mặt chủ quan, một bộ phận cán bộ quản lý chưa thực sự linh hoạt trong việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng theo nhu cầu thực tế; đội ngũ giáo viên có khoảng cách thế hệ rõ rệt khi nhóm giáo viên lớn tuổi ngại tiếp cận đổi mới công nghệ, còn nhóm giáo viên trẻ lại thiếu kinh nghiệm quản lý nhóm lớp.

Khi so sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các địa bàn khác như nghiên cứu của Phan Thị Hán Huệ tại huyện Châu Đức (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) hay nghiên cứu của Trần Thị Hoàng Vy tại thành phố Đà Nẵng, có thể thấy điểm tương đồng lớn nhất là công tác kiểm tra, đánh giá thường là khâu yếu nhất trong chu trình 4 chức năng quản lý. Tuy nhiên, tại huyện Vân Canh, điểm nghẽn lớn hơn nằm ở sự thiếu thốn cơ sở vật chất và khả năng tự bồi dưỡng của giáo viên vùng cao.

Dữ liệu khảo sát trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua Biểu đồ cột biểu diễn khoảng cách điểm trung bình giữa mức độ nhận thức mục tiêu (Mean = 4,15) và mức độ đáp ứng của điều kiện cơ sở vật chất (Mean = 3,24), cùng với Bảng ma trận so sánh đối chiếu giữa 6 biện pháp quản lý để thấy rõ sự tương quan đồng thuận giữa cán bộ quản lý và giáo viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các hạn chế nêu trên, luận văn đề xuất 6 nhóm biện pháp quản lý toàn diện cho giai đoạn 2021 - 2025:

  • Nâng cao nhận thức và trách nhiệm cho cán bộ quản lý và giáo viên: Tổ chức các đợt sinh hoạt chính trị, chuyên đề đầu năm học với mục tiêu 100% cán bộ, giáo viên thấu suốt tầm quan trọng của việc tự học, tự bồi dưỡng theo Chuẩn nghề nghiệp. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu và Chi ủy các trường mầm non; timeline triển khai trong tháng 8 và tháng 9 hàng năm.
  • Kế hoạch hóa hoạt động bồi dưỡng chuyên môn: Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng bám sát nhu cầu thực tế của từng khối lớp và từng giáo viên thay vì áp đặt khung chương trình chung. Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng phối hợp với Tổ trưởng chuyên môn; target metric đạt 100% giáo viên có lộ trình tự bồi dưỡng cá nhân cụ thể trước ngày 15 tháng 9 hàng năm.
  • Đổi mới nội dung chương trình bồi dưỡng theo hướng thực hành: Tăng thời lượng thực hành lên tối thiểu 60% tổng thời lượng tập huấn, tập trung vào kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, thiết kế đồ dùng dạy học tự tạo và phương pháp giáo dục hòa nhập. Chủ thể thực hiện: Phó Hiệu trưởng chuyên môn; timeline thực hiện trong giai đoạn 2022 - 2024.
  • Đa dạng hóa hình thức và phương pháp bồi dưỡng: Đẩy mạnh sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường, tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường và ứng dụng nền tảng bồi dưỡng trực tuyến. Target metric tổ chức ít nhất 4 chuyên đề liên trường mỗi năm học; chủ thể: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp Ban giám hiệu các cụm trường.
  • Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và chế độ chính sách: Huy động các nguồn lực xã hội hóa để trang bị máy tính kết nối internet, máy chiếu và tài liệu chuyên môn cho 100% các điểm trường lẻ, đồng thời ban hành quy chế khen thưởng kịp thời đối với giáo viên có sáng kiến kinh nghiệm đạt giải. Chủ thể: Ủy ban nhân dân huyện Vân Canh và Phòng Giáo dục và Đào tạo; timeline 2021 - 2025.
  • Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá và sơ tổng kết: Thực hiện kiểm tra định kỳ 2 lần mỗi học kỳ kết hợp kiểm tra đột xuất; chuyển trọng tâm từ kiểm tra hồ sơ sổ sách sang đánh giá năng lực tương tác thực tế giữa cô và trẻ. Chủ thể: Ban kiểm tra nội bộ nhà trường; timeline xuyên suốt từng năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao đối với 4 nhóm đối tượng chính trong ngành giáo dục:

  • Cán bộ quản lý tại các cơ sở giáo dục mầm non: Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng có thể khai thác khung quy trình 6 bước và các biểu mẫu đánh giá nhu cầu bồi dưỡng để lập kế hoạch phát triển nhân sự, chuẩn hóa công tác dự giờ và nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn tại đơn vị có quy mô từ 20 đến 100 giáo viên.
  • Cán bộ chỉ đạo chuyên môn tại Phòng Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về khó khăn của giáo dục miền núi, giúp các nhà hoạch định chính sách thiết kế các chương trình tập huấn cụm trường liên huyện và phân bổ ngân sách đào tạo hợp lý cho giai đoạn 2021 - 2025.
  • Giáo viên mầm non đang trực tiếp giảng dạy: Tài liệu định hướng phương pháp tự học, tự nghiên cứu khoa học, giúp giáo viên nắm bắt các tiêu chí Chuẩn nghề nghiệp theo Thông tư số 26/2018/TT-BGDĐT và kỹ năng ứng dụng phương pháp giáo dục hiện đại vào điều kiện lớp học thực tế.
  • Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý Giáo dục: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu thực chứng, cách thiết kế bảng hỏi và phương pháp xử lý dữ liệu thống kê trên tập mẫu 115 đối tượng tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù.

Câu hỏi thường gặp

  • Đề tài tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi nào trong giáo dục mầm non huyện Vân Canh? Đề tài tập trung tháo gỡ điểm nghẽn trong công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, chuyển đổi từ phương thức quản lý hành chính áp đặt sang quản lý dựa trên nhu cầu thực tế. Nghiên cứu giúp nâng cao tay nghề cho 99 giáo viên mầm non tại địa bàn miền núi, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục mầm non hiện nay.

  • Các căn cứ pháp lý quan trọng nhất được sử dụng trong luận văn gồm những văn bản nào? Luận văn dựa trên các cơ sở pháp lý vững chắc gồm: Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, Luật Giáo dục, Điều lệ trường mầm non theo Thông tư số 52/2020/TT-BGDĐT, Thông tư số 51/2020/TT-BGDĐT về chương trình giáo dục mầm non và Thông tư số 26/2018/TT-BGDĐT quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non.

  • Tại sao công tác bồi dưỡng giáo viên tại huyện Vân Canh cần chú trọng sinh hoạt chuyên môn cụm trường? Do địa hình đồi núi chia cắt và nhiều điểm trường lẻ, việc tập trung toàn huyện gặp nhiều trở ngại. Sinh hoạt chuyên môn cụm trường giúp các trường gần nhau dễ dàng chia sẻ nguồn lực, học hỏi kinh nghiệm xử lý các tình huống sư phạm thực tế và giảm chi phí đi lại cho hơn 70% giáo viên ở vùng sâu.

  • Điểm khác biệt giữa bồi dưỡng tập trung và tự bồi dưỡng của giáo viên là gì? Bồi dưỡng tập trung mang tính định hướng, cung cấp khung kiến thức chuẩn từ các chuyên gia và cấp quản lý. Ngược lại, tự bồi dưỡng là quá trình tự thân, giúp giáo viên chủ động lấp đầy các khoảng trống kỹ năng cá nhân, chuyển hóa lý thuyết thành năng lực sư phạm thực tế hàng ngày trên lớp học.

  • Mức độ cấp thiết và khả thi của 6 biện pháp quản lý được khảo nghiệm như thế nào? Kết quả khảo nghiệm trên 115 cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy 100% các biện pháp đều được đánh giá cao, với điểm trung bình về tính cấp thiết đạt 4,28/5,0 và tính khả thi đạt 4,19/5,0. Sự tương quan thuận chiều này chứng minh các giải pháp hoàn toàn phù hợp với thực tiễn huyện Vân Canh.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý công tác bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên mầm non dựa trên 4 chức năng quản lý hiện đại.
  • Công trình phản ánh khách quan bức tranh thực trạng giai đoạn 2019 - 2021 tại huyện Vân Canh qua dữ liệu khảo sát từ 16 cán bộ quản lý và 99 giáo viên.
  • Đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý mang tính đột phá, đồng bộ từ khâu nhận thức, lập kế hoạch, đổi mới nội dung đến kiểm tra, đánh giá.
  • Chứng minh rõ nét mối quan hệ biện chứng giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp qua số liệu khảo nghiệm thực chứng.
  • Vạch ra lộ trình thực hiện cụ thể cho giai đoạn 2021 - 2025, hướng tới mục tiêu 100% giáo viên mầm non đạt chuẩn và trên chuẩn nghề nghiệp.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Trần Ngọc Quang là công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với ngành giáo dục huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định. Các cơ sở giáo dục mầm non và cơ quan quản lý giáo dục cần chủ động áp dụng đồng bộ các giải pháp này nhằm xây dựng đội ngũ nhà giáo vững vàng chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ em vùng cao trong giai đoạn mới.