Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC CHUYÊN MÔN, NGHIỆP VỤ CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG MẦM NON THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non Trong thời gian quan việc nghiên cứu nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên nói chung và GVMN nói riêng thông qua bồi dưỡng đã được quan tâm, tiêu biểu một số công tình như sau: Phạm Nguyễn Kim Thoa (2017), Bồi dưỡng năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên mầm non quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, Luận văn thạc sĩ, Khoa Giáo dục Mầm non, Đại học Sư phạm Hà Nội [37]. Trong nghiên cứu, tác giả đã nêu một số khái niệm liên quan đến bồi dưỡng năng lực chuyên môn nghiệp vụ sư phạm nói chung và những lý luận về bồi dưỡng năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên mầm non; kinh nghiệm về bồi dưỡng năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên mầm non, xác định nội dung, tiêu chí, phương pháp bồi dưỡng từ chương trình giáo dục mầm non.
Luận văn đã nêu ra những khía cạnh đa dạng, đặc trưng về các vấn đề khó khăn giáo viên mầm non trường mầm non mới vào nghề trên địa bàn thành phố miền núi và các giải pháp GD phong phú mang tính định hướng, phù hợp với các nguyên tắc sư phạm, tâm sinh lí lứa tuổi để ngăn chặn và khắc phục những tình huống trên. Trong những năm gần đây, một số công trình khoa học quản lý giáo 6 dục đã nghiên cứu về vấn đề bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non như: “Giải pháp bồi dưỡng chuẩn hóa giáo viên mẫu giáo theo hướng chuẩn nghề nghiệp các tỉnh Duyên hải miền Trung” của Tác giả Nguyễn Huy Thông năm 2016 [38], “Một số giải pháp bồi dưỡng nghiệp vụ đội ngũ giáo viên mầm non trên địa bàn thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Vũ Đức Mỹ năm 2018 [27], “Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ nhằm chuẩn hóa nghề nghiệp cho giáo viên mầm non trên địa bàn TP Thái Nguyên” của Tác giả Lưu Thị Kim Phượng, năm 2016 1. Các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp Đối với quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non, đã có nhiều công trình được các chuyên gia và ít nhiều đã đề cập đến hoạt động cho có hiệu quả nhất. Nguyễn Thị Thế Bình (Chủ biên, 2017): “Quản lý rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ Sư phạm trong đào tạo giáo viên mầm non”, NXB Đại học Sư Phạm, Hà Nội [14].
Đây là nghiên cứu chuyên khảo về quản lý giáo dục mầm non. Tác phẩm đề cập đến việc vận dụng lý luận kĩ năng nghiệp vụ Sư phạm vào thực tế trong việc quản lý bồi dưỡng năng lực cho giáo viên mầm non, nêu cái nhìn chuyên ngành sâu sắc về sư phạm và mô phạm về kĩ năng nghiệp vụ Sư phạm trong bồi dưỡng năng lực cho giáo viên hiện nay. Tuy nhiên, nội dung cuốn sách chủ yếu là các lý thuyết giáo dục được hệ thống lại mà rất ít nội dung phân tích về vai trò của quản lý giáo dục. Nguyễn Đăng Doanh (2018), “Quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non trên địa bàn Quận Ngô Quyền, Hải Phòng theo chuẩn nghề nghiệp”, Luận văn thạc sĩ đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội [17].
Đây là một công trình nghiên cứu sâu về lý thuyết và các phương pháp quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non một cách hiệu quả, đang được lưu hành và sử dụng cho 7 các trưởng mầm non cả nước. Vận dụng trong đánh giá, phân tích thực trạng bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non trên địa bàn Quận Ngô Quyền, Hải Phòng theo chuẩn nghề nghiệp, tác giả đã đưa ra một số cải cách về trực quan, tư duy của ban giám hiệu các trường về quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non trên địa bàn Quận Ngô Quyền, Hải Phòng theo chuẩn nghề nghiệp. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ mới dừng ở phương pháp quản lý mà không đi sâu vào vai trò của các nhà quản lý. Nguyễn Hồng Nhung (2021), “Quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương”, Luận văn thạc sĩ đại học Sư phạm Hà Nội [29].
Tác giả khẳng định vai trò của ban giám hiệu, trong đó vai trò của hiệu trưởng là quan trọng nhất trong các yêu tố ảnh hưởng đến quản bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non. Thông qua kết quả khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý bồi bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý, bao gồm: Đối mới phương pháp quản lý, hoàn thiện quy trình quản lý, tăng cường kiềm tra giám sát và nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn. Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu đáng chú ý về quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp như: “Quản lý bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên mầm non Quận Nam Từ Liêm, đáp ứng chuẩn nghề nghiệp” của Tác giả Hoàng Gia Minh năm 2019 [25], “Hoàn thiện quản lý bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp” của tác giả Hoàng Thanh Vân năm 2020 [41], Nghiên cứu khoa học“Quản lý bồi dưỡng giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp- Yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ trong đổi mới giáo dục mầm non hiện nay” của Tác 8 giả Thái Duy Tuyên, Tạp chí giáo dục số 11 năm 2020 [42]. Các tác giả trong phạm vi, đối tượng nghiên cứu khác nhau đã tiếp cận theo cách khác nhau về lý luận đối với quản lý bồi dưỡng giáo viên mầm non nói chung và quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp nói riêng.
Tuy nhiên các nghiên cứu đều khẳng định vai trò của quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp với việc đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và phát triển giáo dục mầm non nước ta giai đoạn hiện nay. Như vậy, những năm gần đây đội ngũ nhà giáo, đặc biệt là giáo viên mầm non đã được các cấp các ngành quan tâm nhiều hơn, do đó đã thêm những công trình nghiên cứu chuyên sâu về công tác quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp. Tuy nhiên, chưa có nhiều đề tài nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp một cách toàn diện và chưa có biện pháp được áp dụng triệt để, thường xuyên nên chất lượng đội ngũ giáo viên mầm non của các trường mầm non vẫn chưa cao. Trên cơ sở những kết quả đã nghiên cứu đi trước, tác giả đi sâu vào nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp trên địa bàn Thành phố Phủ lý theo chuẩn nghề nghiệp”.
Một số khái niệm cơ bản có liên quan đến quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên các trường mầm non theo chuẩn nghề nghiệp 1. Bồi dưỡng, quản lý bồi dưỡng - Khái niệm bồi dưỡng: Theo Đại từ điển Tiếng Việt (2008): “Bồi dưỡng là làm cho tốt hơn, giỏi hơn”[30]. 9 Tuy nhiên, khái niệm bồi dưỡng còn có những cách hiểu khác nhau. Theo tác giả Nguyễn Hữu Độ (2011): “Bồi dưỡng là quá trình cập nhật kiến thức và kỹ năng còn thiếu hoặc đã lạc hậu trong một cấp học, bậc học và thường được xác nhận bằng một chứng chỉ”[20].
Nhiều học giả quan niệm bồi dưỡng là nâng cao nghề nghiệp. Như vậy, có thể hiểu: Bồi dưỡng là quá trình hoàn thiện sự thiếu hụt về kiến thức, các năng lực chuyên môn, tiếp thu những cái mới để hoàn thiện hệ thống kiến thức, năng lực chuyên môn nghiệp vụ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. - Khái niệm quản lý bồi dưỡng: “Quản lý bồi dưỡng là quản lý một quá trình với tư cách bao gồm các hệ thống toàn vẹn, có sự thống nhất, mối quan hệ biện chứng và gồm nhiều tầng bậc khác nhau, luôn có mối liên hệ, đan xen giữa các thành tố cơ bản đó là: “Mục tiêu bồi dưỡng, nội dung bồi dưỡng, các phương pháp và phương tiện bồi dưỡng, các hình thức tổ chức bồi dưỡng, hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả bồi dưỡng” [13, tr. Như vậy, có thể rút ra khái niệm: Quản lý bồi dưỡng là hoạt động của chủ thể quản lý thực hiện tác động có chủ đích tới hoạt động bồi dưỡng với các nội dung gồm: quản lý mục tiêu bồi dưỡng, nội dung bồi dưỡng, các điều kiện phục vụ bồi dưỡng, kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng và xây dựng môi trường bồi dưỡng tích cực và hiệu quả.để đảm bảo đạt được mục tiêu đã đề ra.
Giáo viên mầm non Theo từ điển Tiếng Việt thì “Giáo viên” được định nghĩa là “Chức danh nghề nghiệp của người dạy học trong các trường phổ thông, trường nghề và trường mầm non, đã tốt nghiệp các trường sư phạm sơ cấp, trung cấp, đại học hoặc sư phạm mẫu giáo” [30, tr. Luật giáo dục (sửa đổi năm 2019) quy định tại điều 70: “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, trong các cơ sở 10 giáo dục khác” [35]. Có thể nói những nghiên cứu đã đưa ra các khái niệm về giáo viên được định nghĩa khác nhau song đều có sự thống nhất cơ bản: Giáo viên mầm non là những người làm công tác giảng dạy trong các trường mầm non. Chuẩn nghề nghiệp của giáo viên Mầm non Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non ban hành kèm theo Theo Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non bao gồm 5 tiêu chuẩn với 15 tiêu chí [4].
Tiêu chuẩn về phẩm chất nhà giáo - Tiêu chí 1: Đạo đức nhà giáo - Tiêu chí 2: Phong cách làm việc Tiêu chuẩn về phát triển chuyên môn, nghiệp vụ Giáo viên mầm non phải nắm vững chuyên môn, thường xuyên làm mới kiến thức giáo dục và chăm sóc trẻ.