Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN 1. Cơ sở lý luận về quản lý bán đấu giá tài sản 1. Những vấn đề cơ bản về bán đấu giá tài sản 1. Khái niệm Trên thế giới, bán đấu giá không phải là một khái niệm mới, mà đã hình thành từ các nền văn minh thời cổ đại.
Những người Babylon đã bán đấu giá những người vợ; những người Hy lạp cổ đại đã bán đấu giá việc nhượng quyền khai thác mỏ; giới quý tộc cổ đại còn có những cuộc bán đấu giá nô lệ; người La Mã thì bán đấu giá tất cả mọi thứ từ các chiến lợi phẩm của các cuộc chiến tranh cho đến tài sản của các con nợ. Trong thế giới hiện đại, các cuộc bán đấu giá thường được tiến hành đối với một số lượng lớn về giao dịch về kinh tế và dân sự. Chính phủ các nước sử dụng việc bán đấu giá để bán trái phiếu kho bạc, các quyền khai thác khoáng sản, dầu mỏ, tài nguyên, những công ty được tư nhân hóa và những tài sản khác. Nhà cửa, xe cộ, các tác phẩm nghệ thuật, đồ cổ và nhiều loại tài sản khác của tư nhân và của các tổ chức thường được bán giá tăng lên một cách nhanh chóng thông qua hình thức thương mại điện tử.
Như vậy, có thể thấy rằng bán ĐGTS đã có từ rất lâu đời và liên tục phát triển cùng với sự phát triển của kinh tế thế giới. Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử, bán đấu giá có nhiều thay đổi về hình thức, phương thức tổ chức nhưng về bản chất vẫn không thay đổi. Bán đấu giá của bất kỳ thời kỳ nào cũng luôn là một hình thức mua bán, được tổ chức thông qua việc trả giá công khai, cạnh tranh và bình đẳng. Hình thức mua bán thường diễn ra một cách đơn giản, tiến hành trong một phạm vi hẹp giữa hai bên mua bán với nhau, bên bán và bên mua thỏa thuận, thương lượng với nhau về giá cả, chất lượng, giao hàng.
Đối với bán đấu giá, yêu cầu đầu tiên là tính công khai, tức là việc thỏa thuận, thương lượng được tiến hành công khai, đặc biệt về giá mua bán tài sản thì người muốn mua tài sản phải tham gia trả giá một cách cạnh tranh và theo những thủ tục, trình tự nhất định. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Về phương diện kinh tế, bán đấu giá là một trong những cách để xác định giá trị của món hàng chưa biết giá hoặc giá trị thường thay đổi. Trong một số trường hợp, có thể tồn tại một mức giá tối thiểu hay còn được gọi là giá sàn; nếu sự ra giá không đạt được giá sàn, món hàng sẽ không được bán (những người đưa tài sản ra đấu giá vẫn phải trả chi phí cho người tổ chức bán đấu giá). Đấu giá có thể áp dụng cho nhiều loại mặt hàng: đồ cổ, bộ sưu tập (tem, tiền cổ, xe cổ, tác phẩm nghệ thuật), bất động sản, các mặt hàng đã qua sử dụng, hàng hóa thương mại và các cuộc bán đấu giá bắt buộc (thanh lý, phát mãi tài sản).
Theo từ điển kinh tế học hiện đại: Đấu giá là một thị trường trong đó người mua tiềm tàng đặt giá cho hàng hóa chứ không phải đơn thuần trả giá theo giá công bố của người bán (Nguyễn Văn Ngọc, 2015). Theo từ điển luật học: ĐGTS là hình thức bán tài sản thông qua thủ tục trả giá công khai giữa nhiều người muốn mua và người trả giá cao nhất là người được quyền mua tài sản đó. Thông thường, để ĐGTS, người bán đấu giá phải đưa ra giá khởi điểm của tài sản muốn bán và phải trưng bày tài sản đó để những người muốn mua xem trước. Những người muốn mua sẽ tham gia trả giá theo một thủ tục nhất định, người trả giá cao nhất sẽ là người được quyền mua tài sản.
ĐGTS có thể là bắt buộc (theo Quyết định của Tòa án hoặc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền) hoặc tự nguyện (theo yêu cầu của chủ sở hữu) (Vụ Bổ trợ tư pháp - Bộ Tư pháp, 2006). Theo Luật Đấu giá (2016): “ĐGTS là hình thức bán tài sản có từ hai người trở lên tham gia đấu giá theo nguyên tắc, trình tự và thủ tục được quy định tại Luật này, trừ trường hợp quy định tại Điều 49 của Luật này.” Từ những khái niệm trên, chúng ta có thể đưa ra khái niệm cơ bản về bán ĐGTS như sau: Bán ĐGTS là một hình thức bán tài sản đặc biệt để người mua tự trả giá, không thấp hơn giá thấp nhất do người bán đưa ra. Người nào trả giá cao nhất sẽ được quyền mua bán tài sản đấu giá. Bán đấu giá được tổ chức công khai, theo những nguyên tắc, trình tự và thủ tục nhất định.
Đặc điểm và bản chất của bán ĐGTS Hoạt động bán ĐGTS là một hoạt động thương mại dịch vụ trong nền kinh tế thị trường, hoạt động này có những đặc điểm cơ bản sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Thứ nhất, tính công khai của việc bán ĐGTS nghĩa là hầu hết các quan hệ mua bán tài sản, hàng hóa đều diễn ra công khai. Trong quan hệ mua bán tài sản, hàng hóa thông thường tính công khai không mang tính bắt buộc và phạm vi công khai tùy thuộc vào ý chí của người bán. Đối với bán ĐGTS, tính công khai là một đặc trưng cơ bản đồng thời cũng là một nguyên tắc quan trọng. Dù tổ chức đấu giá theo bất kỳ phương thức nào, đối với bất kỳ loại tài sản nào, đấu giá bắt buộc hay đấu giá tự nguyện đều luôn đòi hỏi tính công khai một cách triệt để.
Mọi thông tin liên quan đến cuộc bán đấu giá phải được người bán đấu giá thông báo công khai trước và trong phiên đấu giá theo những thủ tục nhất định, nhằm đảm bảo sự khách quan và trung thực trong suốt quá trình tổ chức bán đấu giá, cụ thể: - Công khai đối với tài sản bán đấu giá: Tài sản bán đấu giá phải được trưng bày và thông báo niêm yết công khai trước khi đấu giá, người bán đấu giá có trách nhiệm thông báo, mô tả đầy đủ, chính xác về tình trạng, chất lượng, số lượng tài sản. Những người tham gia đấu giá đều được tạo mọi điều kiện thuận lợi như nhau để được xem xét tài sản đấu giá trước khi trả giá. - Công khai đối với phương thức tổ chức, thời gian tổ chức, địa điểm tổ chức bán đấu giá. Phiên đấu giá được tổ chức theo phương thức nào, vào lúc nào và tại đâu là do người bán đấu giá quyết định, nhưng phải được thông báo công khai rộng rãi để mọi người tham gia.
- Phiên đấu giá phải được tổ chức công khai. Thủ tục và trình tự đấu giá phải được thực hiện trước sự chứng kiến và giám sát của tất cả mọi người tham gia đấu giá. Mọi diễn biến của phiên đấu giá, người trúng đấu giá, giá bán tài sản đều được công khai. Thứ hai, bán ĐGTS là một hoạt động bán hàng thông qua trung gian.
Trong quan hệ bán ĐGTS, trừ trường hợp người bán đấu giá (người có tài sản) tự mình tổ chức bán đấu giá, các trường hợp khác, ngoài bên bán, bên mua còn có sự tham gia của bên trung gian là người làm dịch vụ bán đấu giá. Bên bán là chủ sở hữu của tài sản hoặc người được chủ sở hữu ủy quyền hoặc là người có trách nhiệm, lợi ích liên quan đến tài sản bán đấu giá. Bên mua là những tổ chức, cá nhân có nhu cầu mua tài sản và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật để tham gia trả giá. Người LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 làm dịch vụ bán đấu giá là những người tổ chức được người có quyền bán tài sản ủy quyền tiến hành bán đấu giá.
Như vậy, quan hệ bán đấu giá có thể diễn ra giữa các đối tượng sau: - Người có tài sản với người bán tài sản (người được chủ sở hữu tài sản ủy quyền bán tài sản hoặc người có quyền bán tài sản theo quy định của pháp luật) và giữa người có tài sản với người mua tài sản bán đấu giá. Đây là quan hệ cơ bản nhất trong mua bán đấu giá. Người có tài sản và người mua chính là hai chủ thể trong hợp đồng mua bán đấu giá. Hợp đồng đấu giá được giao kết và có hiệu lực sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ này theo nội dung của hợp đồng.
- Người có tài sản với người tổ chức bán đấu giá (thương nhân, pháp nhân kinh doanh dịch vụ bán ĐGTS). Đây là mối quan hệ đại diện được xác lập thông qua hợp đồng ủy quyền. Người có tài sản sẽ ủy quyền cho tổ chức bán đấu giá đại diện cho mình trong việc giao kết hợp đồng bán đấu giá với người mua tài sản. Theo đó, bên bán đấu giá sẽ nhân danh người bán tài sản trong phạm vi ủy quyền.
Khi người bán đấu giá giao kết hợp đồng với người mua tài sản trong phạm vi ủy quyền sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của người ủy quyền (người có tài sản) với người mua tài sản. - Người bán đấu giá với người mua tài sản bán đấu giá. Đây là quan hệ giữa người được ủy quyền với người thứ ba. Người bán đấu giá là người được ủy quyền và đại diện cho người có tài sản trong việc xác lập giao dịch với người mua tài sản.
Giao dịch này được xác lập sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của người có tài sản và người mua tài sản. Thứ ba, đối tượng của bán ĐGTS có thể là những tài sản thông thường, tuy nhiên, do tính chất đặc thù của việc bán ĐGTS thì không phải tài sản nào cũng được các chủ sở hữu quyết định bán bằng phương thức đấu giá. Tài sản trong đấu giá rất đa dạng tùy theo nhu cầu của chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật. Mọi tài sản đều có thể tổ chức bán đấu giá như: đồ cổ, các tác phẩm nghệ thuật, đồ sưu tầm, phương tiện giải trí, tài sản công.Các tài sản bán đấu giá bao gồm tài sản để thi hành án theo quy định về thi hành án; tài sản là tang vật phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu sung công quỹ Nhà nước; tài sản đảm bảo theo quy định của pháp luật về LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.