Luận văn thạc sĩ về quan hệ Nga - Trung từ năm 2001 đến năm 2013

Khám phá luận văn thạc sĩ về quan hệ Nga - Trung giai đoạn 2001 - 2013, phân tích các yếu tố chính và tác động đến chính trị quốc tế.

• Tác giả: Trần Văn Lợi
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Hà Mỹ Hương
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Quan hệ Nga - Trung từ năm 2001 đến năm 2013
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ NGA – TRUNG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỶ XX VÀ ĐẦU THẾ KỶ XXI
• 1.1. Những nhân tố bên trong
• 1.1.1. Tình hình nội bộ nước Nga
• 1.1.2. Tình hình nội bộ Trung Quốc
• 1.2. Những nhân tố bên ngoài
• 1.2.1. Bối cảnh thế giới sau chiến tranh Lạnh và tác động của nó đến quan hệ Nga – Trung
• 1.2.2. Tình hình khu vực Châu Á – Thái Bình Dương
• 1.2.3. Tác động của nhân tố Mỹ trong quan hệ Nga – Trung
• 1.3. Những kết quả và tồn tại trong quan hệ Nga – Trung những năm cuối thế kỷ XX
• 1.3.1. Những kết quả đạt được trong quan hệ hai nước
• 1.3.2. Những tồn tại trong quan hệ hai nước
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ NGA – TRUNG TỪ SAU KHI KÝ HIỆP ƯỚC HỢP TÁC HỮU NGHỊ ĐẾN NĂM 2013
• 2.1. Mục tiêu, lợi ích của Nga, Trung Quốc và các nguyên tắc trong quan hệ Nga – Trung
• 2.1.1. Mục tiêu và lợi ích chiến lược của Nga trong quan hệ với Trung Quốc
• 2.1.2. Mục tiêu và lợi ích chiến lược của Trung Quốc trong quan hệ với Nga
• 2.2. Những nguyên tắc trong quan hệ Nga – Trung
• 2.3. Quan hệ Nga – Trung trên các lĩnh vực
• 2.3.1. Quan hệ Nga – Trung trên lĩnh vực chính trị, ngoại giao
• 2.3.2. Quan hệ Nga – Trung trên lĩnh vực kinh tế, năng lượng
• 2.3.3. Quan hệ Nga – Trung trên lĩnh vực quân sự-quốc phòng
• 2.3.4. Hợp tác trong các vấn đề quốc tế
• 2.3.5. Quan hệ Nga – Trung trong các lĩnh vực khác
• 2.4. Một số hạn chế trong quan hệ Nga - Trung
• 2.4.1. Hạn chế về kinh tế - thương mại
• 2.4.2. Vấn đề biên giới
• 2.4.3. Vấn đề quân sự - quốc phòng
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA MỐI QUAN HỆ NGA - TRUNG
• 3.1. Triển vọng mối quan hệ Nga – Trung trong 10 năm tới
• 3.2. Tác động của quan hệ Nga – Trung tới khu vực Châu Á- Thái Bình Dương
• 3.2.1. Thúc đẩy sự phát triển và đảm bảo an ninh khu vực
• 3.2.2. Tạo nên những mâu thuẫn tiềm ẩn tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương
• 3.2.3. Tác động tới lợi ích Mỹ
• 3.2.4. Tác động tới lợi ích Việt Nam
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Nga Trung giai đoạn 2001 2013

Giai đoạn từ năm 2001 đến 2013 đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ trong quan hệ giữa Nga và Trung Quốc. Hai nước đã ký kết nhiều hiệp định quan trọng, tạo nền tảng cho mối quan hệ đối tác chiến lược. Sự thay đổi trong bối cảnh chính trị toàn cầu, cùng với những lợi ích kinh tế và an ninh đã thúc đẩy quan hệ Nga - Trung trở nên chặt chẽ hơn. Mối quan hệ này không chỉ ảnh hưởng đến hai nước mà còn có tác động lớn đến khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và thế giới.

1.1. Những yếu tố thúc đẩy quan hệ Nga Trung

Nhiều yếu tố đã thúc đẩy quan hệ Nga - Trung trong giai đoạn này, bao gồm sự tương đồng về lợi ích chiến lược, nhu cầu hợp tác trong lĩnh vực năng lượng và an ninh. Cả hai nước đều tìm kiếm sự ổn định và phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự cạnh tranh gia tăng từ các cường quốc khác.

1.2. Các hiệp định quan trọng giữa Nga và Trung Quốc

Trong giai đoạn này, Nga và Trung Quốc đã ký kết nhiều hiệp định quan trọng, bao gồm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác năm 2001, cùng với các thỏa thuận trong lĩnh vực kinh tế, năng lượng và quân sự. Những hiệp định này đã tạo ra khung pháp lý vững chắc cho sự phát triển quan hệ giữa hai nước.

II. Thực trạng quan hệ Nga Trung từ 2001 đến 2013

Thực trạng quan hệ Nga - Trung trong giai đoạn này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế đến quân sự. Hai nước đã hợp tác chặt chẽ trong các vấn đề quốc tế, đồng thời cũng đối mặt với một số thách thức nhất định. Sự hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích cho hai bên mà còn ảnh hưởng đến an ninh khu vực.

2.1. Hợp tác chính trị và ngoại giao giữa Nga và Trung Quốc

Hợp tác chính trị giữa Nga và Trung Quốc đã được củng cố thông qua các cuộc gặp gỡ cấp cao và các diễn đàn quốc tế. Hai nước đã cùng nhau tham gia vào các tổ chức như SCO (Tổ chức Hợp tác Thượng Hải) để tăng cường hợp tác an ninh và chống khủng bố.

2.2. Quan hệ kinh tế Nga Trung Tăng trưởng và thách thức

Mối quan hệ kinh tế giữa Nga và Trung Quốc đã có sự tăng trưởng đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số thách thức như sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng và các vấn đề thương mại chưa được giải quyết.

III. Những thách thức trong quan hệ Nga Trung giai đoạn 2001 2013

Mặc dù quan hệ Nga - Trung đã có nhiều tiến triển, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức đáng kể. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến mối quan hệ song phương mà còn tác động đến an ninh khu vực và toàn cầu.

3.1. Vấn đề biên giới và an ninh

Mặc dù hai nước đã giải quyết nhiều vấn đề biên giới, nhưng vẫn còn tồn tại một số tranh chấp nhỏ. Sự gia tăng quân sự của cả hai bên cũng tạo ra những lo ngại về an ninh trong khu vực.

3.2. Cạnh tranh trong lĩnh vực năng lượng

Cạnh tranh trong lĩnh vực năng lượng giữa Nga và Trung Quốc đã trở thành một vấn đề quan trọng. Cả hai nước đều muốn tối ưu hóa lợi ích từ nguồn tài nguyên này, dẫn đến những căng thẳng trong quan hệ.

IV. Triển vọng quan hệ Nga Trung trong tương lai

Triển vọng quan hệ Nga - Trung trong tương lai có thể sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong bối cảnh các thách thức toàn cầu ngày càng gia tăng. Sự hợp tác trong các lĩnh vực như năng lượng, an ninh và thương mại sẽ là những yếu tố chính thúc đẩy mối quan hệ này.

4.1. Tác động của quan hệ Nga Trung đến khu vực Châu Á Thái Bình Dương

Mối quan hệ Nga - Trung có thể tạo ra những tác động lớn đến khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt trong việc đảm bảo an ninh và ổn định khu vực. Sự hợp tác này có thể giúp giảm thiểu căng thẳng giữa các cường quốc khác trong khu vực.

4.2. Dự báo về sự phát triển quan hệ Nga Trung đến năm 2025

Dự báo rằng quan hệ Nga - Trung sẽ tiếp tục phát triển đến năm 2025, với sự gia tăng hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, quân sự và chính trị. Sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho cả hai nước.

V. Kết luận Tương lai của quan hệ Nga Trung

Kết luận, quan hệ Nga - Trung từ năm 2001 đến 2013 đã có những bước tiến quan trọng, nhưng cũng không thiếu thách thức. Tương lai của mối quan hệ này sẽ phụ thuộc vào khả năng giải quyết các vấn đề còn tồn tại và sự hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược.

5.1. Những bài học từ quan hệ Nga Trung

Những bài học từ quan hệ Nga - Trung có thể giúp các quốc gia khác trong việc xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược. Sự hợp tác chặt chẽ và tôn trọng lẫn nhau là yếu tố quan trọng để duy trì mối quan hệ bền vững.

5.2. Tầm quan trọng của quan hệ Nga Trung đối với Việt Nam

Quan hệ Nga - Trung không chỉ ảnh hưởng đến hai nước mà còn có tác động lớn đến Việt Nam. Việc theo dõi và phân tích mối quan hệ này sẽ giúp Việt Nam có những chiến lược phù hợp trong chính sách đối ngoại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ giữa Liên bang Nga và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa trong giai đoạn 2001 - 2013 chứng kiến bước chuyển mình mang tính lịch sử, đưa kim ngạch thương mại song phương từ mức 10 tỷ USD năm 2001 vượt ngưỡng 88,15 tỷ USD vào năm 2012, tăng trưởng hơn 8,8 lần. Sau khi trật tự hai cực sụp đổ, nền kinh tế Nga trải qua giai đoạn khủng hoảng sâu sắc với tăng trưởng GDP âm 18,5% năm 1992 và nợ nước ngoài lên đến 103 tỷ USD năm 1991, trong khi Trung Quốc duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 9,8%/năm trong hơn 20 năm liên tục. Bối cảnh đó đặt ra vấn đề nghiên cứu cấp thiết: làm thế nào hai cường quốc láng giềng có sự khác biệt về ý thức hệ và từng tồn tại xung đột biên giới lịch sử lại có thể thiết lập nên một "mối quan hệ đặc biệt" nhằm tái định hình cấu trúc an ninh khu vực và toàn cầu.

Mục tiêu cụ thể của công trình là phân tích toàn diện thực trạng quan hệ đối tác chiến lược Nga - Trung từ khi ký Hiệp ước láng giềng thân thiện, hữu nghị và hợp tác năm 2001 đến năm 2013 trên các trụ cột: ngoại giao - chính trị, kinh tế - năng lượng, an ninh - quân sự; đồng thời đánh giá tác động chiến lược của trục quan hệ này đối với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, lợi ích của Mỹ và chính sách đối ngoại của Việt Nam. Không gian nghiên cứu tập trung vào tương tác song phương giữa Moscow và Bắc Kinh trong mối liên hệ với không gian địa chính trị Á - Âu và Châu Á - Thái Bình Dương trong khung thời gian 13 năm (2001 - 2013). Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được đo lường bằng việc cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách đánh giá chuẩn xác xu hướng dịch chuyển quyền lực quốc tế, trong bối cảnh Nga phục hồi với mức tăng trưởng GDP bình quân 6,4%/năm giai đoạn 2000 - 2008 và Trung Quốc vươn lên vị trí nền kinh tế thứ hai thế giới vào năm 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng kết hợp hai lý thuyết nền tảng trong quan hệ quốc tế là Chủ nghĩa Hiện thực (Realism) và Chủ nghĩa Thể chế Mới (Neoliberal Institutionalism). Theo lăng kính Chủ nghĩa Hiện thực, quan hệ Nga - Trung được lý giải thông qua mô hình cân bằng quyền lực (Balance of Power) và việc tối đa hóa lợi ích quốc gia - dân tộc. Khi Mỹ chiếm giữ vị trí siêu cường duy nhất với quy mô kinh tế chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu, sự liên kết Nga - Trung đóng vai trò như một cơ chế cân bằng mềm nhằm kiềm chế xu hướng đơn cực hóa. Đồng thời, Chủ nghĩa Thể chế Mới giúp giải thích cách thức hai nước xây dựng lòng tin thông qua các khuôn khổ thể chế đa phương như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và cơ chế đối thoại cấp cao định kỳ.

Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Đối tác chiến lược: Mô hình quan hệ hợp tác toàn diện, linh hoạt, dựa trên nguyên tắc "không liên minh, không đối kháng, không chĩa vào nước thứ ba".
• Ngoại giao nước lớn: Định hướng chiến lược của Trung Quốc xác lập vị thế cường quốc có trách nhiệm, lấy quan hệ với các nước lớn làm then chốt.
• Trật tự thế giới đa cực: Cấu trúc quyền lực quốc tế phân bổ cho nhiều trung tâm quyền lực, phản đối sự áp đặt đơn phương.
• An ninh phi truyền thống: Các thách thức an ninh xuyên biên giới bao gồm khủng bố quốc tế, tội phạm có tổ chức và an ninh năng lượng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hơn 80 văn bản pháp lý chính thức, các tuyên bố chung song phương từ năm 2001 đến 2013, cùng kho dữ liệu thống kê ngoại thương từ Cơ quan Thương mại Nga tại Trung Quốc và Niên giám thống kê quốc tế.

Về phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu mục đích (Purposive Sampling) với cỡ mẫu gồm 13 mốc năm liên tục (2001 - 2013), bao quát toàn bộ các sự kiện ngoại giao thượng đỉnh, các hiệp định kinh tế - năng lượng và các hợp đồng chuyển giao kỹ thuật quân sự lớn. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích lịch sử kết hợp phân tích logic và đối chiếu định lượng xuất phát từ yêu cầu phải đặt từng biến cố ngoại giao vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể, từ đó lượng hóa được sự dịch chuyển trong cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu, nơi tỷ trọng tài nguyên thô của Nga xuất sang Trung Quốc chiếm từ 72,2% đến 88,5% tổng kim ngạch.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nền tảng chính trị và an ninh biên giới được thể chế hóa vững chắc nhất trong lịch sử. Việc ký kết Hiệp ước năm 2001 đã tạo tiền đề pháp lý để giải quyết dứt điểm 4.300 km đường biên giới chung, tiêu biểu là thỏa thuận phân định các khu vực tranh chấp phức tạp như đảo Bolshoi Ussuriysky và Tarabarov vào năm 2004, biến đường biên giới từng căng thẳng quân sự thành vành đai hòa bình.

Thứ hai, quy mô thương mại song phương tăng trưởng nhảy vọt nhưng tồn tại tính bất đối xứng sâu sắc về cơ cấu sản phẩm. Kim ngạch hai chiều tăng từ 10 tỷ USD năm 2001 lên 55,9 tỷ USD năm 2008 và đạt 88,15 tỷ USD năm 2012. Tốc độ tăng trưởng mậu dịch giai đoạn 2008 - 2012 đạt trung bình 16,64%/năm, cao hơn 3,18% so với tốc độ tăng trưởng ngoại thương chung của Trung Quốc. Tuy nhiên, hàng công nghiệp chế tạo chiếm tới 86,6% xuất khẩu của Trung Quốc sang Nga năm 2012 (trong đó máy móc thiết bị chiếm 42,4%), ngược lại khoáng sản và năng lượng thô chiếm tới 72,2% cơ cấu xuất khẩu của Nga sang Trung Quốc.

Thứ ba, trụ cột năng lượng và kỹ thuật quân sự đóng vai trò là "chất keo gắn kết chiến lược". Giai đoạn 2000 - 2004, hai nước ký các hợp đồng vũ khí trị giá tới 20 tỷ USD, bao gồm chuyển giao máy bay Su-27, Su-30MKK và tàu ngầm. Về dầu khí, thỏa thuận năm 2008 đã cấp khoản tín dụng 25 tỷ USD cho các tập đoàn Nga để đổi lấy cam kết cung cấp 15 triệu tấn dầu thô mỗi năm giai đoạn 2011 - 2030, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ tăng từ 6,8 triệu thùng/ngày (2005) lên 11 triệu thùng/ngày (2013) của nền kinh tế Trung Quốc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi thúc đẩy quan hệ Nga - Trung phát triển vượt bậc bắt nguồn từ sự hội tụ lợi ích chiến lược và áp lực địa chính trị từ phương Tây. Việc NATO mở rộng sang phía Đông kết nạp 10 quốc gia Đông Âu trong giai đoạn 1999 - 2004 cùng việc Mỹ triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa đã thúc đẩy Nga chuyển dịch mạnh mẽ sang chính sách "hướng Đông". Tương tự, chiến lược tái cân bằng của Mỹ tại Châu Á - Thái Bình Dương thúc đẩy Trung Quốc củng cố hậu phương chiến lược phía Bắc.

So với các công trình nghiên cứu phương Tây thường xem mối quan hệ này là "liên minh vì sự tiện lợi" tạm thời, dữ liệu nghiên cứu chứng minh mối quan hệ đã đạt đến chiều sâu thể chế cao qua việc thành lập Quỹ đầu tư chung 4 tỷ USD năm 2012 và cơ chế thanh toán song phương bằng đồng Rúp và Nhân dân tệ. Các kết quả này có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ đường thể hiện quỹ đạo tăng trưởng kim ngạch 2001 - 2012 kết hợp biểu đồ tròn phân tích cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu để làm nổi bật sự bổ trợ kinh tế mang tính cấu trúc giữa hai quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện chiến lược cân bằng linh hoạt trong quan hệ đối ngoại. Bộ Ngoại giao cần thiết lập cơ chế tham vấn chiến lược định kỳ 6 tháng một lần, nhằm theo dõi sát sao các thỏa thuận cấp cao giữa Moscow và Bắc Kinh, đảm bảo giữ vững thế cân bằng chiến lược độc lập, tự chủ và không rơi vào tình thế bị động trước các thỏa hiệp giữa các nước lớn.

Thứ hai, mở rộng hợp tác năng lượng và hiện đại hóa kỹ thuật quốc phòng. Bộ Công Thương cùng Tập đoàn Dầu khí Việt Nam cần đẩy mạnh liên doanh thăm dò và khai thác dầu khí với các đối tác Nga tại thềm lục địa, đồng thời Bộ Quốc phòng cần đa dạng hóa các kênh tiếp cận chuyển giao công nghệ kỹ thuật quân sự tiên tiến, đặt mục tiêu nâng cao tỷ lệ tự chủ bảo dưỡng vũ khí thêm khoảng 15% đến 20% trong giai đoạn 2015 - 2025.

Thứ ba, tăng cường năng lực nghiên cứu và dự báo địa chính trị khu vực. Các viện nghiên cứu chiến lược và trường đại học chuyên ngành cần xây dựng bộ chỉ số cảnh báo rủi ro an ninh Á - Âu, thực hiện mục tiêu xuất bản tối thiểu 4 đến 6 báo cáo tư vấn chính sách chuyên sâu mỗi năm phục vụ Ủy ban Đối ngoại và Hội đồng Quốc phòng và An ninh.

Thứ tư, đẩy mạnh tận dụng các cơ chế thương mại song phương và đa phương. Bộ Công Thương và cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chủ động khai thác các ưu đãi từ Hiệp định thương mại tự do với Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) và khu vực ASEAN - Trung Quốc, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu vào hai thị trường này từ 10% đến 12%/năm trong 5 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ hoạch định chính sách và chuyên viên ngoại giao: Cung cấp tư liệu thực chứng và phân tích chiến lược để xây dựng các kịch bản đối ngoại song phương và đa phương trong kỷ nguyên cạnh tranh nước lớn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Quan hệ Quốc tế: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật chuẩn xác với hệ thống 83 danh mục trích dẫn pháp lý và số liệu thống kê thương mại phục vụ nghiên cứu, giảng dạy chuyên sâu.
• Chuyên gia nghiên cứu an ninh và chiến lược quân sự: Khai thác các bài học thực tiễn về cơ chế phân định 4.300 km biên giới trên bộ và các hình thức chuyển giao công nghệ kỹ thuật quốc phòng công nghệ cao.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế: Nắm bắt quy luật vận động của dòng chảy thương mại, biến động thị trường năng lượng và xu hướng thanh toán bằng bản tệ để tối ưu hóa chiến lược thâm nhập thị trường Á - Âu.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệp ước láng giềng thân thiện năm 2001 có ý nghĩa như thế nào đối với quan hệ Nga - Trung?
Hiệp ước năm 2001 xác lập khuôn khổ pháp lý cao nhất, chuyển hóa quan hệ hai nước từ láng giềng hữu nghị thành đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, giải quyết dứt điểm các tranh chấp trên 4.300 km đường biên giới chung và cam kết nguyên tắc không liên minh quân sự chống lại nước thứ ba.

2. Điểm hạn chế lớn nhất trong hợp tác kinh tế Nga - Trung giai đoạn 2001 - 2013 là gì?
Hạn chế căn bản nằm ở cơ cấu thương mại bất cân xứng khi 72,2% đến 88,5% giá trị xuất khẩu của Nga sang Trung Quốc là khoáng sản và năng lượng thô, trong khi hơn 86% hàng hóa Trung Quốc xuất sang Nga là hàng công nghiệp chế tạo và máy móc công nghệ cao.

3. Yếu tố Mỹ tác động như thế nào đến việc Nga và Trung Quốc xích lại gần nhau?
Chiến lược mở rộng NATO sang Đông Âu gồm 10 nước thành viên mới và việc Mỹ duy trì hiện diện quân sự tại Đông Á đã tạo áp lực an ninh đồng thời lên cả Nga và Trung Quốc, thúc đẩy hai nước tăng cường hợp tác chiến lược nhằm duy trì trật tự thế giới đa cực.

4. Hai nước đã đạt được bước đột phá nào trong lĩnh vực năng lượng?
Đột phá tiêu biểu là thỏa thuận vay 25 tỷ USD đổi lấy dầu thô năm 2008, cùng dự án xây dựng tuyến đường ống dẫn dầu Đông Siberia - Thái Bình Dương (ESPO) nhánh Skovorodino - Đại Khánh, cung cấp 15 triệu tấn dầu thô mỗi năm cho Trung Quốc đến năm 2030.

5. Sự phát triển của quan hệ Nga - Trung mang lại bài học gì cho ngoại giao Việt Nam?
Bài học cốt lõi là kiên định đường lối ngoại giao độc lập, đa phương hóa, đa dạng hóa; khéo léo đan xen lợi ích với các nước lớn trên nền tảng luật pháp quốc tế và bảo đảm tối cao lợi ích an ninh, chủ quyền biển đảo của quốc gia.

Kết luận

• Hoàn thiện khung thể chế đối tác chiến lược toàn diện thông qua Hiệp ước lịch sử năm 2001 và phân định trọn vẹn 4.300 km biên giới.
• Mở rộng quy mô kinh tế vượt bậc với kim ngạch thương mại tăng từ 10 tỷ USD năm 2001 lên hơn 88,15 tỷ USD năm 2012.
• Kiến tạo trục năng lượng - an ninh then chốt với các dự án đường ống dẫn dầu chiến lược và các hợp đồng kỹ thuật quân sự trị giá hàng chục tỷ USD.
• Gia tăng tiếng nói đối trọng trên trường quốc tế thông qua thể chế SCO và vai trò Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
• Đặt nền móng vững chắc định hình trật tự thế giới đa cực và tạo tiền đề lý luận thực tiễn sâu sắc cho giai đoạn phát triển sau năm 2014.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh và phân tích chuyên sâu mối quan hệ giữa hai cường quốc Á - Âu trong giai đoạn then chốt 2001 - 2013 dưới góc độ quan hệ quốc tế. Độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách có thể tiếp tục mở rộng đề tài này cho giai đoạn 2014 - 2025 để nhận diện các xu hướng địa chính trị mới. Hãy khai thác ngay kho tri thức học thuật này để phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu và xây dựng định hướng ngoại giao thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề ưu tiên phát triển kinh tế lên hàng đầu trong chương trình hành động của mình [16,137]. Điểm nổi bật của kinh tế thế giới sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc là sự tăng trưởng tương đối liên tục, tuy không cao và chưa thật ổn định. Nguyên nhân là do Chiến tranh lạnh kết thúc đã phá vỡ bức tường ngăn chia kinh tế thế giới thành hai hệ thống kinh tế đối lập nhau để đưa nền kinh tế thế giới trở thành một thị trường thống nhất cùng với khoa học công nghệ không ngừng phát triển, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ. Xu hướng lớn nhất, bao trùm nền kinh tế thế giới là xu hướng toàn cầu hoá kinh tế, tự do hoá thương mại.

Sự liên kết hoá, toàn cầu hoá đã đẩy mạnh quá trình giao lưu kinh tế. Trong quá trình cạnh tranh và phát triển, các nước đều đã thấy rõ toàn cầu hoá kinh tế không chỉ tạo ra những cơ hội, mà còn có cả những thách thức lớn lao. Trong xu thế ấy, các quốc gia không thể đặt mình nằm ngoài vòng xoáy phát triển của thế giới. Vì vậy, cục diện kinh tế thế giới có tác động căn bản tới việc hoạch định chính sách đối ngoại của các nước.

Về tương quan lực lượng trên thế giới sau Chiến tranh lạnh: Nếu như trong Chiến tranh lạnh, tương quan lực lượng trên thế giới được phân tuyến rõ ràng, một bên là CNXH, một bên là CNTB, mọi mối quan hệ quốc tế đều bị chi phối bởi trật tự hai cực, thì sau năm 1991 cục diện thế giới cũng như cấu trúc quyền lực quốc tế và thế cân bằng chiến lược trên phạm vi toàn cầu đã có những thay đổi căn bản. CNTB - đứng đầu là Mỹ - đã chi phối mạnh mẽ đời sống quốc tế. Trật tự thế giới mới đang trong quá trình thai nghén, không phải là đơn cực nhưng cũng không hẳn là đa cực. Vì vậy, nói đến tương quan lực lượng trên thế giới hiện nay là nói đến thực lực của các trung tâm quyền lực, tương quan lực lượng và quan hệ giữa các trung tâm này [16, 138].

Tuy nhiên, từ năm 2001 đến nay, trong tương quan lực lượng của thế giới đã có những biến động mạnh mẽ, Mỹ vẫn là siêu cường duy nhất, song bên cạnh 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] "nhất siêu" Mỹ, các "đa cường" đã không ngừng lớn mạnh. Trung Quốc và Nga ngày càng nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia, từng bước vô hiệu hoá sức ép của Mỹ. Các nước EU và Nhật Bản cũng không ngừng vươn lên, tuy vẫn gắn bó với Mỹ nhưng các quốc gia này cũng đều đã muốn độc lập hơn, kiềm chế bớt sự lộng quyền của Mỹ và thúc đẩy xu thế đa cực hoá thế giới [6,102]. Sự thay đổi về tư duy quan hệ quốc tế của các nước: Xuất phát từ sự thay đổi về tư duy chiến lược là đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, các khái niệm trong chính sách đối ngoại và quan hệ quốc tế cũng đã hoàn toàn thay đổi, khái niệm liên minh được thay bằng khái niệm đối tác và hình thức quan hệ vừa hợp tác vừa cạnh tranh trở thành phổ biến trong quan hệ quốc tế [15,19].

Với tư duy mới trong quan hệ quốc tế, sự cạnh tranh giữa các nước ngày càng mạnh mẽ, song chính yếu tố cạnh tranh này lại là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự hợp tác giữa các nước phát triển. Có thể thấy, mâu thuẫn cơ bản của thế giới sau Chiến tranh lạnh là mâu thuẫn giữa xu hướng đơn cực và xu hướng đa cực giữa Mỹ với các cường quốc [06,102]. Vì vậy, mối quan hệ giữa các nước lớn từ sau Chiến tranh lạnh đến nay đã thay đổi cả về hình thức lẫn nội dung. Tuy vẫn tồn tại những mâu thuẫn, nhưng các nước lớn đã tìm mọi cách để giải quyết các mâu thuẫn, xây dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác và can dự.

Sự thay đổi về cục diện kinh tế, chính trị thế giới, về tương quan lực lượng và về tư duy quan hệ quốc tế đã đưa đến đặc điểm nổi bật của quan hệ quốc tế giai đoạn này là hòa hoãn để phát triển, đối thoại thay cho đối đầu, nhưng có rất nhiều nguyên nhân khiến cho hòa bình thế giới vẫn bị đe dọa. Sự hình thành của trật tự thế giới mới đang ở chặng đường quá độ nên đã tạo ra sự cạnh tranh quyết liệt giữa các nước lớn nhằm tìm kiếm địa vị chính trị của mình. Bên cạnh đó, xu thế toàn cầu hoá ngày càng phát triển sâu rộng, đặt ra yêu cầu cho các nước phải tăng cường hợp tác. Hoàn cảnh mới của thế giới đã đặt ra yêu cầu với các nước là phải điều chỉnh chính sách đối ngoại của mình, đặc biệt là với các nước lớn.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình khu vực Châu Á – Thái Bình Dương Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương là khu vực có vị trí địa – chiến lược quan trọng với dân số chiếm khoảng 1/2 dân số thế giới và được coi là khu vực phát triển kinh tế năng động nhất thế giới và tương đối ổn định về mặt chính trị [10, 37]. Dự báo thế kỷ XXI là kỷ nguyên châu Á – Thái Bình Dương. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc, Ấn Độ cùng với Mỹ được xem là những nhân tố quan trọng hàng đầu để nói đến điều đó.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, châu Á – Thái Bình Dương được Liên hợp quốc đánh giá là khu vực dẫn đầu thế giới về phục hồi kinh tế. Trong "Chiến lược quốc gia cho thế kỷ XXI", Mỹ xác định khu vực châu Á - Thái Bình Dương là một địa bàn quan trọng đối với an ninh quốc gia của nước Mỹ. Thực tế ở khu vực này đang tập trung sự chú ý của nhiều nước lớn và nhiều tổ chức quốc tế quan trọng. Bước sang thế kỷ XXI, khu vực châu Á-Thái Bình Dương có những thay đổi mang tính căn bản: Thứ nhất, sức mạnh chính trị và tốc độ phát triển kinh tế của khu vực này tăng lên nhanh chóng so với các khu vực khác trên thế giới.

Hiện nay, xuất khẩu của khu vực châu Á-Thái Bình Dương chiếm 30% tổng lượng xuất khẩu của thế giới, kim ngạch thương mại mỗi năm giữa khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Mỹ vượt 1000 tỉ USD, dự trữ ngoại hối chiếm 2/3 tổng lượng của thế giới; Thứ hai, sự trỗi dậy của Trung Quốc một mặt đã đem đến cơ hội để kinh tế các nước xung quanh phát triển, mặt khác lại làm cho họ cảm thấy e ngại và lo lắng trước sự cạnh tranh gay gắt thậm chí là sự lấn át trên nhiều phương diện; Thứ ba, các quốc gia sở hữu hạt nhân ở khu vực châu Á- Thái Bình Dương không ngừng tăng lên, sự theo đuổi của các tổ chức phi chính phủ đối với vũ khí hủy diệt hàng loạt và việc triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo của Mỹ ở khu vực này, đều có khả năng dẫn đến cuộc chạy đua vũ trang ở khu vực thêm gay gắt; Thứ tư, cơ chế hợp tác đa phương khu vực không ngừng tăng làm cho khả năng xuất hiện nhất thể hóa khu vực cũng có phần tăng lên, cho dù để điều đó trở thành hiện thực còn là câu chuyện của tương lai [3] 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Những thay đổi trên làm cho tính chất quan hệ “hợp tác – đấu tranh” giữa Mỹ - Trung – Nhật – Nga thể hiện rõ nét. Ngoài ra, tại khu vực còn này sinh một số nguy cơ an ninh mới trong tiến trình khu vực hóa và toàn cầu hóa, chẳng hạn như sự gia tăng các vấn đề toàn cầu hóa và an ninh phi truyền thống (căng thẳng chính trị, mâu thuẫn xung đột sắc tộc ở một số quốc gia, vấn đề môi trường, nguồn nước, an ninh kinh tế, khủng bố quốc tế, tội phạm quốc tế, buôn bán vũ khí…). Cụ thể với Trung Quốc đó là vấn đề Đài Loan, Tây Tạng. Cả Nga và Trung Quốc đều nằm trong khu vực có các lực lượng khủng bố quốc tế hoạt động mạnh, nhất là ở các nước láng giềng Afganistan, Pakistan và một số nước Trung Á khác.

Tác động của nhân tố Mỹ trong quan hệ Nga – Trung Sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ trở thành siêu cường duy nhất. Về kinh tế, Mỹ là nền kinh tế đứng đầu trên thế giới với GDP chiếm khoảng 30% GDP của toàn thế giới, dẫn đầu thế giới về đầu tư trực tiếp của nước ngoài. Về quân sự, Mỹ có tiềm lực quân sự to lớn, có khoa học công nghệ hiện đại, ngân sách quốc phòng luôn đứng thứ nhất thế giới. Về chính trị, trở thành siêu cường duy nhất thế giới đã tạo cơ hội cho Mỹ thực hiện âm mưu đơn cực hoá thế giới.

Ngoài ra, Mỹ đứng đầu thế giới về công nghệ cao, điện ảnh và giáo dục Đại học. Chính vì thế để đạt được mục đích thiết lập nên một trật tự thế giới mới theo hướng đơn cực, Mỹ không thể cho phép các nước khác ngang bằng hoặc vượt Mỹ về sức mạnh hay vị trí [7,185]. Vì vậy, những năm qua, Mỹ luôn đặt mục đích kiềm chế Nga và Trung Quốc lên hàng đầu và Mỹ coi đó là một trong những yếu tố quyết định cho sự thành công của mình trên con đường đơn cực hoá thế giới [08,42]. * Đối với Nga, ngay từ sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ đã thực hiện chống phá quyết liệt sự liên kết của Nga trong cộng đồng các nước SNG, tạo sức ép với Nga từ nhiều phía, đẩy Nga vào tình thế hết sức bất lợi.

Mỹ thực hiện mở rộng NATO về phía Đông là trọng điểm chiến lược kiềm chế và bao vây Nga [08,42], cụ thể từ năm 1999 đến năm 2004, NATO đã kết nạp thêm 10 nước 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đông Âu vốn thuộc khu vực ảnh hưởng truyền thống của Nga. Những động thái của Mỹ nhằm trực tiếp vào Nga đã đặt nước này vào tình thế phải đối mặt với những nguy cơ lớn đe doạ từ nhiều hướng: hướng Tây là thế mạnh của NATO, hướng Đông là những mâu thuẫn với Nhật Bản xoay quanh vấn đề quần đảo Curin và sự tăng cường của liên minh quân sự Mỹ - Nhật, hướng Nam là khu vực Kavkaz và vùng Trung Á đầy bất ổn [08,42]. Có thể nói, Mỹ - Nga là hai cường quốc thiếu lòng tin đối với nhau, nhưng hai nước này lại cần đến nhau để giải quyết các vấn đề quốc tế.