CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ NGA - GRUZIA 1. Nhân tố lịch sử 1. Thời kỳ Nga Sahoàng (trước năm 1917) Nga và Gruzia là hai quốc gia nằm ở khu vực Kavkaz, đây là khu vực có lịch sử, văn hóa, tôn giáo, dân tộc rất đa dạng và phức tạp. Về dân tộc - tôn giáo: Kavkaz là vùng đất có sự đa dạng về sắc tộc với các tộc người chính: người Nga, Armenia, Gruzia, Azerbaijan, Abkhazia.Người Nga, Armenia, Gruzia chủ yếu theo đạo Chính thống giáo; người Azerbaijan, Abkhazia.
theo Hồi giáo.Sự đa dạng còn được thể hiện ở ngôn ngữ: Người Nga nói tiếng Nga ;người Gruzia nói tiếng Kavkaz; người Ossetia nói gần giống với tiếng Batư. Khu vực Kavkaz là vùng đất có lịch sử rất lâu đời. Vào khoảng thiên niên kỷ I TCN, nơi đây đã là địa bàn sinh sống của nhiều tộc người: Gruzia, Armenia.Đây cũng là địa bàn tranh giành ảnh hưởng của nhiều cường quốc trong lịch sử: Vào thế kỷ thứ VII TCN, khu vực này nằm trong vùng ảnh hưởng của đế quốc Batư cổ đại. Sau đó, dưới triều đại của vua Macedonia Alesander Đại đế (năm 336 đến 323 TCN), Kavkaz lại trở thành vùng đất của đế quốc này.
Năm 324 SCN, Hoàng đế Lamã là Constantin đã chọn Constantinople làm thủ đô Lamã, chia tách Lamã thành Lamã phương Tây và Lamã phương Đông, đồng thời Thiên chúa giáo cũng bị tách làm Cơ đốc giáo phương Tây (Cơ đốc giáo Lamã) và Cơ đốc giáo phương Đông (Cơ đốc giáo chính thống). Cơ đốc giáo chính thống với thủ đô được lựa chọn là Constantinople (nay là Istanbul thuộc Thổ Nhĩ Kỳ), đây chính là tiền đề quan trọng hình thành đế quốc Bizantin [7, tr. Trong thời kỳ cai trị của của đế chế Byzantin (324 - 1453), đế chế này có lãnh thổ trải dài đến Armenia và Gruzia ở phía Đông và nam bán đảo Italia ở phía Tây, trùm lên toàn bộ Balkan và vùng Tiểu Á trong đó có nước Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay (dưới triều đại của vua Basil II - 1025) [7, tr. Sau khi đế chế Byzantil sụp đổ năm 1453, đã xuất hiện một đế chế mới là Ốttôman.
Trong giai đoạn phồn thịnh nhất của mình từ cuối thế kỷ XVI đến cuối thế kỷ XVII, đế chế này đã trở thành một trong những cường quốc ở châu Âu, chiếm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lĩnh toàn bộ vùng Balkan, Bắc Phi, trải đến tận Kavkaz ở phía Đông và tới tận vương quốc Ba Lan - Litva ở phía Bắc [7, tr. Vào cuối thế kỷ XV, lịch sử châu Âu đã xuất hiện một đế quốc mới Đế chế Nga Sahoàng. Nền tảng của đế chế này được dựng lên trong thời kỳ trị vì của Ivan III (1462 - 1505) người đã loại bỏ sự cai trị của Mông Cổ và lập ra một nhà nước sắc tộc Nga tập trung hóa; con trai ông Vassili (1505 - 1533) người đã hoàn thành việc “thu lại những mảnh đất Nga” bằng việc thêm vào các công quốc Smolensk, Pskov và Ryzan; cháu trai ông Ivan IV (1533 - 1584) người đã thông qua các cuộc chinh phục Kazan và Astrakhan, đã biến nhà nước sắc tộc Nga với giáo hội Cơ đốc giáo chính thống thành một đế chế đa sắc tộc với yếu tố Hồi giáo đáng kể - và tuy thế, ngày càng Nga hóa. Năm 1703, Pie Đạiđế lên nắm quyền ở nước Nga và trong suốt 70 năm sau khi ông lên nắm quyền, người Nga đã thực dân hóa Siberi và vươn tới bờ biển Thái Bình Dương.
Trong thế kỷ XIX, Nga đã cạnh tranh gay gắt với các nước về quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ nằm giữa họ. Phần Lan và các nhà nước Baltic; Ba Lan và các nước Balkan; khu vực Kavkaz và Trung Á; Mông Cổ và Mãn Châu Lý [37, tr. Do có vị trí xung yếu và đặc biệt quan trọng ở châu Âu nên trong suốt thế kỷ XIX, Kavkaz đã trở thành địa bàn tranh giành ảnh hưởng giữa các cường quốc: Anh, Nga, Ốttôman, Pháp.quyết liệt là giữa đế quốc Nga và Ốttôman. Năm 1807 - 1812, cuộc chiến tranh kéo dài 5 năm giữa Nga - Ốttôman đã diễn ra và nước Nga giành thắng lợi trong cuộc chiến này.
Tại Hội nghị Viên (Áo) năm 1815, 3 cường quốc thắng trận trong cuộc chiến với đế chế Napênêông I là: Anh, Áo, Phổ đã yêu cầu Ốttôman phải trao cho đế quốc Nga vùng Batumi…nước Nga đã giành được từ Ốttôman những vùng đất này. Năm 1853 - 1856, Nga và Ốttôman diễn ra cuộc chiến tranh lần I, với sự hậu thuẫn của Anh, Phổ, Pháp, Áo - Hung.Ốttôman đã giành thắng lợi trong cuộc chiến này và giành lại vùng Batumi từ tay Nga Sahoàng. Nước Nga vẫn không có lối ra Biển Đen và Địa Trung Hải. Năm 1877 - 1878, Nga và Ốttôman diễn ra cuộc chiến tranh lần II và đế quốc Nga đã giành thắng lợi.
Tại Hội nghị 7 cường quốc (Anh, Pháp, Nga, Đức, Ý, Áo - Hung, Ốttôman) ở Berlin (Đức) năm 1878, Ốttôman đã phải trả lại cho nước Nga vùng Batumi (Gruzia ngày nay). Từ sau cuộc chiến này, đến khi Cách mạng tháng 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mười Nga thành công (7/11/1917), vùng Batumi và Kavkaz thuộc chủ quyền của nước Nga Sahoàng. Thời kỳ Liên Xô (1917 - 1991) 1. Những đóng góp của Nga, Gruzia đối với sự phát triển Liên Xô Ngày 7/11/1917, Cách mạng tháng 10 Nga đã thành công.
Ngày 21/12/1922, Liên bang Xôviết ra đời với các thành viên: Nga, Ucraina, Belarus, Ngoại Kavkaz. Như vậy, Nga và Gruzia đều là những thành viên sáng lập Liên Xô. Trong 74 năm tồn tại, phát triển của Liên Xô (1917 - 1991), Nga và Gruzia đều có những đóng góp quan trọng trên các mặt chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, thể thao. Về văn hóa: Cả Nga và Gruzia có những đóng góp quan trọng vào sự đa dạng sắc tộc, văn hóa của Liên Xô: Nước Nga có 80% dân số theo đạo Chính thống, 15% theo Hồi giáo, 5% theo Thiên chúa và các tôn giáo khác, nói tiếng Nga, thuộc chủng tộc Slavơ.
Còn Gruzia có 83,9% dân số theo đạo Chính thống giáo, nói tiếng Kavkaz; người Abkhazia, Atgiaria theo Hồi giáo. Về thể thao: Gruzia có những đóng góp quan trọng cho thể thao Xôviết, đặc biệt là môn bóng đá: CLB DinamoTbilisi từng 2 lần giành chức vô địch Liên Xô năm 1976, 1981; vô địch Cúp C2 châu Âu năm 1981.Trong khi Nga có đóng góp quan trọng hầu hết các môn: Cờ vua có G.Karpov, giữ vị trí số 1 thế giới từ 1975 - 1985. Môn bóng đá, Nga có các CLB: Spartak Moscow, CSKA Moscow.giúp cho Liên Xô vô địch EURO 1960; 2 lần vô địch Olimpic Merbern 1956, Seun 1988. Về chính trị: Nga và Gruzia có những đóng góp quan trọng đối với nền chính trị Liên Xô.
Nước Nga là quê hương của Lenin, người sáng lập Đảng Cộng sản, Nhà nước Liên Xô. Trong khi Gruzia là quê hương của Stalin, người đã lãnh đạo nhân dân Liên Xô đánh bại chủ nghĩa phát xít Đức, Ý, Nhật trong Chiến tranh II và đưa Liên Xô trở thành siêu cường quân sự, chính trị…hàng đầu thế giới trong thế kỷ XX; Beria, Bộ trưởng nội vụ; Shevarnadze, Ngoại trưởng Liên Xô… Về quân sự: “Tính đến những năm cuối thập niên 80 thế kỷ XX, Liên Xô đã sở hữu 40000 đầu đạn hạt nhân, 60.000 xe tăng, hơn 2000 máy bay chiến đấu, 5000 tên lửa vượt đại châu, hơn 2,5 triệu quân chính qui, 14 tàu sân bay, 300 tàu ngầm và 4 hạm đội: Hắc Hải, Biển Bắc, Thái Bình Dương, Baltic” [35, tr. Những thành tựu vĩ đại về công 3 nghiệp quân sự của Liên Xô có sự đóng góp to lớn của cả hai 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nước cộng hòa Nga và Gruzia. Sau khi Liên Xô tan rã, Liên bang Nga là quốc gia kế thừa duy nhất kho vũ khí hạt nhân khổng lồ mà Liên Xô đã để lại.
Về lĩnh vực kinh tế - khoa học kỹ thuật: Gruzia có nhiều điểm du lịch, nghỉ dưỡng rất có giá trị ở Gori, Batumi, Sokhumi.đồng thời cung cấp cho Liên Xô các sản phẩm nông nghiệp nổi tiếng: nho, ôliu, thuốc lá.Còn với Nga, đóng góp của họ với nền kinh tế Liên Xô rất to lớn: chiếm 60% sản lượng nông nghiệp, 70% công nghiệp, 70% nguồn tài nguyên của toàn liên bang. Những thành tựu vĩ đại của nền khoa học Xôviết: vệ tinh SPUTNIK 1; tàu vũ trụ Phương Đông 1.là niềm tự hào của nhân dân Liên Xô và của cả nhân loại. Tên tuổi của các nhà khoa học: Sukhoi, Tubonev, Gagarin…sẽ mãi được lịch sử nhân loại ghi danh. Liên Xô tan rã và sự ra đời của nhà nước Liên bang Nga, Gruzia Đầu thập niên 70 của thế kỷ XX, trên thế giới đã diễn ra cuộc khủng hoảng năng lượng do ảnh hưởng của cuộc chiến tranh Trung Đông lần 4 (năm 1973), các nước Arập thuộc OPEC đã tiến hành cấm vận dầu lửa các đồng minh phương Tây của Israel và đẩy giá dầu tăng cao chưa từng có trong lịch sử từ 2 USD/thùng lên 32 USD/thùng vào cuối năm 1973.
Tháng 2/1979, cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran do Đại giáo chủ Khomeni lãnh đạo đã lật đổ nhà độc tài Palevi thân Mỹ, sự kiện này đã đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng năng lượng lần thứ 2 trong vòng chưa đầy 1 thập kỷ. Để đối phó với tình trạng khủng hoảng năng lượng các nước tư bản đã đi sâu vào cải cách kinh tế, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất. nhờ vậy họ đã từng bước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế, xã hội. Trong khi đó các nhà lãnh đạo các nước Xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô lại cho rằng, cuộc khủng hoảng năng lượng này không ảnh hưởng đến mình nên chậm đổi mới về kinh tế, khoa học công nghệ.Đến cuối thập niên 70, đầu thập niên 80, hầu hết các nước Đông Âu và Liên Xô đều lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội.
Tại Liên Xô, sau khi Brezhnev mất năm 1982, Liên Xô liên tục có sự thay đổi lãnh đạo, trong khi kinh tế cũng lâm vào tình trạng khủng hoảng trì trệ. Tại Đại hội Đảng Cộng sản Liên Xô lần thứ XXVIII vào tháng 3/1985, Gorbachev được bầu làm Tổng bí thư. Ngay sau khi nắm quyền, Gorbachev đã thi hành hàng loạt các chính sách cải cách đối nội và đối ngoại. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chính sách đối nội: Sau khi lên nắm quyền, mượn cớ chống tham nhũng và tình trạng thiếu năng lực trong tổ chức Đảng, Gorbachev nhanh chóng đưa phe cánh của ông ta vào các vị trí chủ chốt.
Tiêu biểu là Shevarnadze vào chức Bộ trưởng Ngoại giao và Yakovlev vào chức Trưởng ban Tư tưởng văn hóa. Gorbachev tiến hành như vậy nhưng mạnh mẽ hơn ở cấp địa phương.