Mở đầu là chuyến viếng thăm 5 ngày tại Ấn Độ của Tồng thống Bill Clinton. Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 được coi là nghiêm trọng nhất kể từ Đại khủng hoảng (1929- 1933) lại khởi đầu từ Mỹ. Tính đến hết 10/2008, tổng nợ quốc gia đã vượt qua con số 10.000 tỷ đô la, trong đó là 25% nợ nước ngoài. Điều này dường như đang làm lung lay vai trò trung tâm của Mỹ.
Năm 2009, nước Mỹ đã có dấu hiệu hồi phục nhưng còn chậm. Tốc độ giảm của nền kinh tế lớn nhất thế giới này chỉ còn 1,5% quý này sau khi đã giảm 5,5% trong 3 tháng đầu tiên của năm 2009. Theo báo cáo của Bộ Thương mại Mỹ cho thấy, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế lớn nhất thế giới này nhích từng bước “nặng nề” với chỉ số lần lượt của 3 quý đầu năm 2011 là 0,4%, 1,3% và 1,8%. Bước sang quý IV, GDP chưa đạt 3%.
Những con số đáng ngại đó đã khiến Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) liên tục phải hạ mức dự báo tăng trưởng của Mỹ và đến cuối năm định chế này quyết định để mức GDP của Mỹ ở mức 1,5% [11]. Kinh tế Mỹ đang đi xuống như một quy luật của tự nhiên. Một nền văn minh đã phát triển đến một đỉnh cao nào đó sẽ cũng có lúc lụi tàn. Mỹ cũng không thoát khỏi cái quy luật xã hội ấy.
Điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến mục tiêu chiến lược của Mỹ trong tương lai khi mà nền kinh tế bị suy thoái sẽ kéo sự đi xuống của một loạt vấn đề, trong đó chính là sự đe dọa vị trí bá chủ của Hoa Kỳ. Khi bắt đầu nắm giữ vị trí Tổng thống Mỹ, Chính quyền Obama phải đối mặt với nhiều thách thức khi phải giải quyết những khó khăn mà Hoa Kỳ hiện đang đối mặt. Đó là sự sa lầy trong cuộc chiến chống khủng bố ở Afganishtan, hay khủng hoảng tài chính ngân hàng năm 2009 đã làm suy 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giảm sức mạnh kinh tế của Mỹ. Theo đó, chính quyền Obama sẽ phải thay đối chính sách đối ngoại cho phù hợp, hành động sẽ có phần hợp tác, hỗ trợ chứ không đứng ở vị trí lãnh đạo thế giới như các chính quyền Mỹ trước đây Tình hình khó khăn về tài chính trong nước, cộng với sự nổi lên của các quốc gia Châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, cùng những mối đe dọa an ninh phi truyền thống từ bên ngoài, buộc chính quyền Obama từ bỏ cách tiếp cận đơn phương của chính quyền Bush, đề cao tính đa phương và ôn hòa, đồng thuận trong giải quyết các vấn đề quốc tế.
Tổng thống Obama cho rằng, mặc dù Mỹ tiếp tục là quốc gia giàu có và hùng mạnh nhất thế giới, nhưng Mỹ chỉ là một quốc gia và những gì mà nước Mỹ phải đối phó-cho dù là nạn ma túy, khủng bố hay biến đổi khí hậu- sẽ không thể giải quyết bởi một quốc gia. Theo xu hướng đó, Mỹ sẽ hành động không phải như một nhà lãnh đạo thế giới, mà chỉ như một người hỗ trợ, cộng tác toàn cầu; không phải như một người cứu giúp mà là một đối tác có trách nhiệm trong cộng động quốc tế. Xu thế ôn hòa trong chính sách của Mỹ thời Tổng thống Obama là một lợi thế cho Ấn Độ khi phát triển quan hệ với cường quốc Mỹ trong thời gian này. Có thể suy ra, Ấn Độ sẽ có những mối quan hệ hợp tác bình đẳng cùng có lợi cho hai bên.
Cũng như Ấn Độ cũng có quyền lên tiếng phản đối hay ủng hộ các hoạt động ngoại giao của Mỹ với các quốc gia khác mà không sợ bị trừng phạt hay cấm vận kinh tế như Mỹ đã làm trước đây với Ấn Độ vì vụ thử hạt nhân năm 1998. Cụ thể cho xu thế này là Tổng thống Obama đã ký hiệp định hợp tác và giúp đỡ hạt nhân dân sự cho Ấn Độ để thể hiện chỉ ngăn cấm sản xuất vũ khí hạt nhân chứ không ngăn cản mà còn khuyến khích việc sử dụng năng lượng hạt nhân vào các hoạt động và mục đích hòa bình.2 Tình hình Ấn Độ Trong gần hai thập kỉ qua, Ấn Độ đã có những thành tích đáng tự hào trong phát triển kinh tế. Sự phát triển nhanh chóng đã góp phần làm cho kinh 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tế Ấn Độ vươn lên đứng thứ 3 trên thế giới sau Mỹ và Trung Quốc. Nền kinh tế Ấn Độ trở thành điểm thu hút cho thị trường đầu tư và buôn bán của Mỹ.
Tại khu vực Nam Á, Mỹ muốn khai thác thị trường khổng lồ này, tranh thủ nguồn nhân tài trong lĩnh vực công nghệ thông tin của Ấn Độ, từ đó xây dựng quan hệ hợp tác chiến lược giữa hai nước. Tình hình an ninh và chiến lược mới của Mỹ sau Chiến tranh lạnh cũng buộc Mỹ đánh giá lại vai trò của Ấn Độ trên cơ sở thực tế hơn. Thị trường Ấn Độ với số dân đông thứ hai trên thế giới cùng với những bước tiến về kinh tế sau kế hoạch cải cách năm 1991 sẽ là một trong những cơ sở quan trọng cho quan hệ Mỹ-Ấn được cải thiện. Hơn nữa, Ấn Độ là một nước đông dân và có nhiều triển vọng sẽ vượt Trung Quốc trong thập kỷ tới.
Đồng thời, hệ thống chính trị của Ấn Độ có nhiều điểm tương đồng với Mỹ. Tổng sản phẩm quốc nội của Ấn Độ tăng lên không ngừng. Năm 1991 chỉ số tăng trưởng GDP chỉ đạt 1,2% đến năm 1999 đã lên tới 5,5%.1: Gdp - real growth rate (%) Country 1999 2000 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 India 5.4 Nguồn: CIA world factbook Chính sách nổi bật trong đường lối xây dựng kinh tế của Ấn Độ là đẩy mạnh phát triển nông nghiệp. Từ giữa những năm 1960, chính sách nông 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp của Ấn Độ đã chuyển từ phát triển chiều rộng sang phát triển chiều sâu.
Biện pháp nổi tiếng là tiến hành cuộc “cách mạng xanh”, áp dụng các thành tựu khoa học tiên tiến vào nông nghiệp. Sản lượng lương thực của Ấn Độ không ngừng được nâng lên, nhất là trong những năm thực hiện cải cách kinh tế từ năm 1991. Ngành chăn nuôi Ấn Độ cũng khá phát triển. Từ chỗ phải nhập khẩu sữa, Ấn Độ đã vươn lên trở thành quốc gia sản xuất sữa hàng đầu thế giới với sản lượng 91 triệu tấn (năm 2005).
Ấn Độ cũng trở thành nước xuất khẩu các sản phẩm chăn nuôi: đứng thứ 5 về sản xuất trứng, thứ 6 về sản xuất cá. Đầu tư n- ước ngoài vào ngành sản xuất và chế biến sữa trong 6 năm qua đã lên tới 80 triệu USD Ngành công nghiệp của Ấn Độ trước cải cách bị trói buộc nặng nề bởi chính sách công nghiệp mang nặng tính tập trung, quan liêu của nhà nước. Các ngành công nghiệp nặng thuộc độc quyền của nhà nước. Các ngành công nghiệp khác vừa là đối tượng bị hạn chế bởi hệ thống cấp phép công nghiệp vừa là đối tượng thuộc quy định của khu vực quy mô nhỏ.
Hiện nay, hai thách thức chủ yếu đối với an ninh của Ấn Độ là xung đột với Pakistan và quan hệ với Trung Quốc. Trong thời gian gần đây, giữa Ấn Độ và Trung Quốc đã cải thiện quan hệ. Tuy nhiên, giữa hai nước luôn tồn tại mối hiềm khích và nghi kỵ. Hơn nữa, Trung Quốc hiện là nước cung cấp vũ khí chủ yếu cho Pakitan.
Trong khi đó, vốn là đồng minh từ thời chiến tranh lạnh của Mỹ, Pakistan vẫn được Mỹ trợ giúp và bán cho các kỹ thuật quân sự tiên tiến. Môi trường an ninh vẫn còn nhiều bất ổn buộc Ấn Độ phải chú trọng tăng cường khả năng phòng vệ. Ngoài lực lượng thông thường, từ năm 1998, Ấn Độ đã trở thành một nước có vũ khí hạt nhân. Mặc dù theo đuổi chính sách giải trừ vũ khí hạt nhân từ những năm 1960, nhưng đứng trước sự lớn mạnh của Trung Quốc và khả 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com năng Pakistan phát triển vũ khí hạt nhân với sự trợ giúp của Trung Quốc, Ấn Độ đã quyết định giành cho mình khả năng răn đe hạt nhân tối thiểu.
Mặc dù so với Trung Quốc và các cường quốc quân sự khác, Ấn Độ còn nhiều hạn chế về kỹ thuật cũng như tài chính, nhưng rõ ràng tiềm lực quân sự của Ấn Độ đã được cải thiện và là nước có sức mạnh quân sự vượt hơn hẳn các nước khác trong khu vực Nam Á. Sự sụp đổ của Liên Xô đã khiến cho Ấn Độ mất đi một chỗ dựa vững chắc về mọi mặt. Chính thời điểm này buộc Ấn Độ phải xem xét lại vị thế ngoại giao của đất nước, hơn nữa thế giới hai cực trước đây không còn trong khi Trung Quốc lớn mạnh. Trật tự thế giới mới buộc Ấn Độ phải xích lại gần với Mỹ và bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc.
Đồng thời Ấn Độ phải giữ quan hệ tốt với Nga, nước vẫn là một nhà cung cấp vũ khí và công nghệ quan trọng, và tăng cường sự có mặt của mình trong cái được gọi là "khu vực láng giềng mở rộng", một không gian trải dài từ Trung Đông đến Đông Nam Á, từ Trung Á đến Ấn Độ Dương. Do không tìm thấy được điểm chung trong chính sách đối ngoại suốt thời kỳ Chiến tranh lạnh, mối quan hệ giữa hai quốc gia Mỹ-Ấn Độ đã bỏ lỡ nhiều cơ hội. Trong suốt thời kỳ này, do vai trò của Ấn Độ tại Nam Á bị xem nhẹ trong chính sách của Mỹ đã dẫn đến sự lạnh nhạt trong mối quan hệ giữa hai quốc gia. Mỹ tìm kiếm quan hệ với Pakistan để chống lại sự bành trướng của chủ nghĩa cộng sản.
Ngược lại, chính thái độ đó của Mỹ đã khiến Ấn Độ xích lại gần Liên Xô hơn. Song, thế giới luôn có những biến động bất ngờ. Và một trong những biến động lớn nhất là sự sụp đổ của Liên Xô vào tháng 12-1991. Mỹ đột nhiên không còn đối thủ cạnh trạnh và Ấn Độ cũng mất đi một đồng minh, đối tác lớn.
Bên cạnh đó, xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa bắt đầu phát triển. Các quốc gia dần phát triển theo chiều hướng hợp tác, hòa dịu. Tiến bộ khoa học 26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kỹ thuật cũng thúc đẩy các nước phát triển và các cường quốc bắt đầu xuất hiện. Trật tự thế giới từ song cực chuyển thành đa cực.
Trong đó, nổi bật nhất là Trung Quốc với tốc độ phát triển về kinh tế lẫn quân sự đều rất nhanh. Cùng lúc đó, các vấn đề phi truyền thống cũng bắt đầu nổi lên.