Luận án tiến sĩ về quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Sê Kông từ năm 1997 đến năm 2015

Luận án tiến sĩ phân tích quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Sê Kông từ năm 1997 đến 2015, nêu bật những thành tựu và thách thức.

• Tác giả: Lê Minh Đức
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Thu Hương
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quan Hệ Hợp Tác Giữa Tỉnh Quảng Nam (CHXHCN Việt Nam) Với Tỉnh Sê Kông (CHDCND Lào) Từ Năm 1997 Đến Năm 2015
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về mối quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, Lào - Việt Nam
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu đề cập đến quan hệ Việt Nam - Lào trên một số lĩnh vực cụ thể và hợp tác tại một số địa phương
• 1.1.3. Các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông
• 1.2. Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những nội dung luận án tập trung giải quyết
• 1.2.1. Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2.2. Những nội dung luận án tập trung giải quyết
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: QUAN HỆ HỢP TÁC GIỮA TỈNH QUẢNG NAM VỚI TỈNH SÊ KÔNG TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2005
• 2.1. Những yếu tố tác động tới quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông từ năm 1997 đến năm 2005
• 2.1.1. Điều kiện địa lý tự nhiên, đặc điểm kinh tế và truyền lịch sử thống văn hóa - xã hội
• 2.1.2. Bối cảnh thế giới và trong nước tác động đến quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI
• 2.2. Quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông trước năm 1997
• 2.2.1. Liên minh đoàn kết chiến đấu trong lịch sử và 30 năm chiến tranh cách mạng (1945-1975)
• 2.2.2. Mối quan hệ Quảng Nam - Sê Kông trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ năm 1975 đến năm 1996
• 2.3. Quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông từ năm 1997 đến năm 2005
• 2.3.1. Trên lĩnh vực chính trị, ngoại giao
• 2.3.2. Trên lĩnh vực quốc phòng, an ninh và công tác biên giới
• 2.3.3. Trên lĩnh vực kinh tế
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: BƯỚC PHÁT TRIỂN MỚI TRONG QUAN HỆ HỢP TÁC GIỮA TỈNH QUẢNG NAM VỚI TỈNH SÊ KÔNG TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2015
• 3.1. Những yếu tố tác động đến quan hệ hợp tác giữa hai nước trong tình hình mới
• 3.1.1. Bối cảnh thế giới, khu vực
• 3.1.2. Quan hệ hợp tác giữa hai nước Việt Nam, Lào trong thời kỳ mới
• 3.1.3. Yêu cầu thực tiễn đẩy mạnh quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông
• 3.2. Quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông từ năm 2006 đến năm 2015
• 3.2.1. Trên lĩnh vực chính trị, đối ngoại
• 3.2.2. Trên lĩnh vực quốc phòng, an ninh, công tác biên giới
• 3.2.3. Trên lĩnh vực kinh tế
• 3.2.4. Trên lĩnh vực giáo dục - đào tạo
• 3.2.5. Trên lĩnh vực văn hóa, thông tin, y tế và một số hoạt động hợp tác khác
• 3.2.6. Công tác kết nghĩa giữa các địa phương của tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. Chương 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Những thành tựu, hạn chế
• 4.1.1. Những thành tựu nổi bật
• 4.1.2. Một số hạn chế
• 4.2. Một số đặc điểm quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông
• 4.3. Một số kinh nghiệm
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông 1997 2015

Mối quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam (CHXHCN Việt Nam) và tỉnh Sê Kông (CHDCND Lào) từ năm 1997 đến năm 2015 đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển quan trọng. Hai tỉnh có chung đường biên giới dài 157,422 km, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao lưu và hợp tác. Sự gắn bó này không chỉ thể hiện qua các hoạt động chính trị, kinh tế mà còn trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục. Những thành tựu đạt được trong giai đoạn này đã góp phần củng cố mối quan hệ hữu nghị, truyền thống giữa hai dân tộc.

1.1. Những yếu tố hình thành quan hệ hợp tác

Mối quan hệ hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông được hình thành từ nhiều yếu tố, bao gồm lịch sử, văn hóa và điều kiện địa lý. Hai tỉnh có nhiều điểm tương đồng về văn hóa và truyền thống, tạo nền tảng vững chắc cho sự hợp tác. Ngoài ra, chính sách đối ngoại của hai nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ này.

1.2. Các lĩnh vực hợp tác chính

Trong giai đoạn 1997-2015, quan hệ hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, giáo dục và văn hóa. Các hoạt động hợp tác này không chỉ giúp nâng cao đời sống nhân dân mà còn củng cố mối quan hệ hữu nghị giữa hai tỉnh.

II. Những thành tựu nổi bật trong quan hệ hợp tác 1997 2015

Giai đoạn từ 1997 đến 2015 chứng kiến nhiều thành tựu nổi bật trong quan hệ hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông. Các chương trình hợp tác đã được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân hai tỉnh. Những thành tựu này không chỉ thể hiện qua các chỉ số kinh tế mà còn trong lĩnh vực giáo dục và văn hóa.

2.1. Thành tựu trong lĩnh vực kinh tế

Hợp tác kinh tế giữa Quảng Nam và Sê Kông đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Các dự án đầu tư, thương mại giữa hai tỉnh đã được triển khai, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Sự phát triển này không chỉ thúc đẩy kinh tế địa phương mà còn góp phần vào sự phát triển chung của cả hai tỉnh.

2.2. Thành tựu trong lĩnh vực giáo dục và văn hóa

Trong lĩnh vực giáo dục, nhiều chương trình hợp tác đã được thực hiện, giúp nâng cao trình độ học vấn cho học sinh, sinh viên hai tỉnh. Các hoạt động văn hóa, thể thao cũng được tổ chức thường xuyên, tạo cơ hội giao lưu, học hỏi giữa nhân dân hai bên.

III. Những thách thức trong quan hệ hợp tác 1997 2015

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng quan hệ hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông cũng gặp phải không ít thách thức. Những khó khăn này chủ yếu đến từ sự khác biệt về điều kiện kinh tế, chính sách và văn hóa giữa hai tỉnh. Việc giải quyết những thách thức này là cần thiết để duy trì và phát triển mối quan hệ hợp tác.

3.1. Thách thức về chính sách và quản lý

Sự khác biệt trong chính sách quản lý và điều hành giữa hai tỉnh có thể gây khó khăn trong việc triển khai các chương trình hợp tác. Cần có sự thống nhất và đồng bộ trong các chính sách để đảm bảo hiệu quả của các hoạt động hợp tác.

3.2. Thách thức về văn hóa và xã hội

Sự khác biệt về văn hóa và phong tục tập quán giữa hai tỉnh cũng là một thách thức lớn. Việc hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau là rất quan trọng để xây dựng mối quan hệ hợp tác bền vững.

IV. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác

Để nâng cao hiệu quả hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc tăng cường giao lưu, hợp tác trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa sẽ giúp củng cố mối quan hệ này. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ hai nước để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động hợp tác.

4.1. Tăng cường giao lưu và hợp tác

Các hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao và giáo dục cần được tổ chức thường xuyên hơn. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiểu biết lẫn nhau mà còn tạo cơ hội cho nhân dân hai tỉnh giao lưu, học hỏi.

4.2. Hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức

Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ hai nước trong việc triển khai các chương trình hợp tác. Các tổ chức quốc tế cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai tỉnh.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu về quan hệ hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông từ năm 1997 đến 2015 không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn. Những bài học kinh nghiệm từ quá trình hợp tác có thể được áp dụng để nâng cao hiệu quả trong tương lai. Việc đánh giá đúng đắn những thành tựu và thách thức sẽ giúp định hướng cho các hoạt động hợp tác tiếp theo.

5.1. Bài học kinh nghiệm từ quá trình hợp tác

Quá trình hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc duy trì mối quan hệ chặt chẽ, thường xuyên trao đổi thông tin là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả hợp tác.

5.2. Định hướng cho tương lai

Để phát triển mối quan hệ hợp tác trong tương lai, cần có những định hướng rõ ràng và cụ thể. Việc xây dựng các chương trình hợp tác dài hạn sẽ giúp củng cố mối quan hệ giữa hai tỉnh.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ hợp tác

Mối quan hệ hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông từ năm 1997 đến 2015 đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, nhưng cũng không thiếu thách thức. Triển vọng tương lai của quan hệ này phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả hai bên trong việc duy trì và phát triển mối quan hệ hợp tác. Cần có sự đồng lòng và quyết tâm từ cả hai tỉnh để xây dựng một mối quan hệ bền vững.

6.1. Tầm quan trọng của quan hệ hợp tác

Mối quan hệ hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông không chỉ có ý nghĩa đối với hai tỉnh mà còn đối với sự phát triển chung của hai nước. Việc duy trì mối quan hệ này sẽ góp phần vào sự ổn định và phát triển trong khu vực.

6.2. Những cơ hội trong tương lai

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, có nhiều cơ hội để tăng cường hợp tác giữa Quảng Nam và Sê Kông. Việc khai thác các tiềm năng và lợi thế của mỗi tỉnh sẽ giúp nâng cao hiệu quả hợp tác trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Sử học với đề tài "Quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam (CHXHCN Việt Nam) với tỉnh Sê Kông (CHDCND Lào) từ năm 1997 đến năm 2015" do nghiên cứu sinh Lê Minh Đức thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (bảo vệ năm 2022, chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, mã số 9229013), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trần Thị Thu Hương và TS Phạm Văn Hồ.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, quan hệ giữa Việt Nam và Lào là mối quan hệ hữu nghị truyền thống, đoàn kết đặc biệt được hình thành và thử thách qua tiến trình lịch sử với hơn 2.000 km đường biên giới chung. Tỉnh Quảng Nam và tỉnh Sê Kông có chung đường biên giới trên bộ dài 157,422 km, có nhiều nét tương đồng về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, truyền thống lịch sử, văn hóa và kinh tế - xã hội. Sau năm 1975, quan hệ giữa hai nước nói chung và giữa hai tỉnh nói riêng chuyển từ trọng tâm liên minh chiến đấu sang hợp tác toàn diện. Đặc biệt từ năm 1997, khi tỉnh Quảng Nam được tái lập, quan hệ hợp tác song phương bước vào thời kỳ mới gắn liền với công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. Mặc dù mối quan hệ Việt Nam – Lào đã được tiếp cận ở nhiều cấp độ, song việc nghiên cứu quan hệ giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Sê Kông từ năm 1997 đến năm 2015 trước đó chỉ dừng lại ở các báo cáo hành chính hoặc bài viết phân tích đơn lẻ theo sự kiện, thiếu một công trình chuyên khảo lịch sử mang tính toàn diện và hệ thống.

Mục đích nghiên cứu của luận án là tái hiện và phân tích quá trình thực hiện quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông từ năm 1997 đến năm 2015, qua đó tổng kết thực tiễn quan hệ đối ngoại giữa hai nước Việt Nam – Lào ở cấp độ địa phương và cung cấp cơ sở khoa học nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác song phương trong giai đoạn tiếp theo. Để đạt được mục đích đó, luận án xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.
2. Làm rõ những yếu tố tác động tới quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông từ khi tái lập tỉnh đến năm 2015.
3. Tái hiện quá trình thực hiện quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông từ năm 1997 đến năm 2015 trên các lĩnh vực cụ thể.
4. Đánh giá những thành tựu nổi bật và hạn chế trong quá trình triển khai thực hiện quan hệ hợp tác giữa hai tỉnh.
5. Rút ra một số đặc điểm và bài học kinh nghiệm từ thực tiễn quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Lịch sử quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam (Việt Nam) với tỉnh Sê Kông (Lào) từ năm 1997 đến năm 2015.
• Phạm vi không gian: Không gian lãnh thổ tỉnh Quảng Nam (CHXHCN Việt Nam) và tỉnh Sê Kông (CHDCND Lào), trọng tâm là khu vực biên giới tiếp giáp giữa hai địa phương.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1997 (thời điểm tái lập tỉnh Quảng Nam) đến năm 2015, được phân kỳ thành hai giai đoạn: 1997–2005 (giai đoạn đầu sau tái lập tỉnh) và 2006–2015 (giai đoạn đẩy mạnh hợp tác toàn diện).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các hoạt động hợp tác trên các lĩnh vực: chính trị, đối ngoại; quốc phòng, an ninh và công tác biên giới; kinh tế (thương mại, đầu tư xây dựng, nông - lâm nghiệp, du lịch); giáo dục - đào tạo; văn hóa, thông tin, y tế; công tác kết nghĩa và phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể địa phương.

Tiêu chí	Nội dung xác định trong luận án
Tên đề tài	Quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam (CHXHCN Việt Nam) với tỉnh Sê Kông (CHDCND Lào) từ năm 1997 đến năm 2015
Tác giả & Người hướng dẫn	NCS Lê Minh Đức; PGS.TS Trần Thị Thu Hương, TS Phạm Văn Hồ
Cơ sở đào tạo & Năm bảo vệ	Học viện Khoa học Xã hội (Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam), 2022
Chuyên ngành & Mã số	Lịch sử Việt Nam; Mã số: 9229013
Độ dài đường biên giới chung	157,422 km
Địa bàn giáp ranh chính	Huyện Nam Giang, Tây Giang (Quảng Nam) – Huyện Đắc Chưng, Kà Lừm (Sê Kông)
Cửa khẩu trọng điểm	Cửa khẩu Nam Giang – Đắc Tà Ọoc (nối Quốc lộ 14D với Quốc lộ 16B)

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả tiến hành khảo sát và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài thành ba nhóm chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu về quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, Lào – Việt Nam. Nhóm này gồm các công trình nghiên cứu lịch sử, chính trị cấp quốc gia như: Kỷ yếu Hội thảo quốc tế do Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì (2007) với các bài viết của Đại sứ CHDCND Lào tại Việt Nam, Vũ Xuân Hồng, Lê Công Phụng; Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam và Viện Khoa học Xã hội quốc gia Lào (2007); công trình sưu tầm của Nguyễn Văn Khoan (2008); tập sách của Vũ Dương Huân (2009); các kỷ yếu hội thảo quốc tế năm 2010 về khu kháng chiến Tây Bắc Lào và chiến dịch Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng với các nghiên cứu của Trịnh Nhu. Đặc biệt là bộ công trình 6 sản phẩm "Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào; Lào - Việt Nam (1930 - 2007)" do Bộ Chính trị hai Đảng chỉ đạo biên soạn (2011), cuốn "Quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào (1930 – 2017)" của Ban Tuyên giáo Trung ương (2017), cuốn sách của Lê Đình Chỉnh (2017), các bài viết của Nguyễn Xuân Thắng (2017, 2021), luận án tiến sĩ của Nguyễn Viết Xuân (2021), cùng các bài nghiên cứu của Nguyễn Phú Trọng (2012), Chummaly XayNhaXỏn (2012), Sủnthon Xaynhachắc (2010), Đinh Quang Hải (2017).

Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu quan hệ song phương theo từng lĩnh vực và tại các địa phương khác.

• Về quốc phòng, an ninh: Các bài viết của Lê Đình Chỉnh (2002), Nguyễn Hồng Thao (2006), Vi Lay Đuông Mạ Ni (2007), Trịnh Vương Hồng (2007), Trần Xuân Hiệp (2010), Nguyễn Chí Vịnh (2012), Nguyễn Mạnh Hà (2012), Đỗ Thị Ánh (2013), Trần Thị Thu Hương (2014) và luận án tiến sĩ của Cáp Văn Đang (2022).
• Về kinh tế, ngoại giao: Các nghiên cứu của Vũ Dương Huân (2007), Xổmphon Xỉchalơn (2012), Trương Duy Hòa (2018), Kim Ngọc (2012), Đỗ Thị Ánh (2015), Sủnthon Xaynhachắc (2011), Nguyễn Duy Dũng (2012), Lê Xuân Cương (2015).
• Về giáo dục - đào tạo: Công trình của KiKẹo Khảy KhămPhiThun (2011, 2015), Lê Hữu Nghĩa (2011), Nguyễn Thiện Nhân (2011), Tạ Ngọc Tấn (2012), Trần Quang Quý (2012), Đinh Ngọc Giang và Lê Thị Minh Hà (2015).
• Về quan hệ cấp địa phương: Luận án tiến sĩ của Bùi Văn Hào (2011) về quan hệ giữa Nghệ An, Hà Tĩnh với các tỉnh Trung Lào; luận án của Nguyễn Trọng Tứ (2013) về Hà Tĩnh với Bôlykhămxay và Khăm Muộn; các nghiên cứu của Nguyễn Công Soái (Hà Nội - Viêng Chăn), Nguyễn Thế Trung (Nghệ An - các tỉnh giáp biên Lào), Trịnh Long Biên (Điện Biên - Bắc Lào), cùng các bài viết của Phạm Quang Nghị, Chu Văn Đạt, Vũ Hoàng Hà, Nguyễn Văn Lợi, Y Vêng (Kon Tum - Áttapư, Sê Kông), Ngô Đức Vượng, Nguyễn Viết Nên, Nguyễn Công Khanh và Trần Hải Định (2011), Bùi Văn Hào (2013), Nguyễn Viết Xuân.

Nhóm 3: Các công trình liên quan trực tiếp đến quan hệ giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Sê Kông. Bao gồm các tài liệu lịch sử địa phương như "Lịch sử Đảng bộ huyện Nam Giang (1945 – 1975)" (2004) và giai đoạn 1975–2005 (2009); "Lịch sử lực lượng vũ trang nhân dân tỉnh Quảng Nam (1975 – 2005)" (2008); "Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng (1975 – 1996)" (2005); luận án tiến sĩ kinh tế của Pheng Sy Sylavy (2012) về doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Sê Kông; bài viết của Nguyễn Đức Hải (2011) về quan hệ Quảng Nam – Sê Kông trong sách tài liệu của Trung ương; cùng các báo cáo, bài viết trên báo chí về hoạt động cắm mốc biên giới và hỗ trợ phát triển kinh tế.

Khoảng trống học thuật mà luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù các công trình đi trước đã cung cấp nền tảng tư liệu quan trọng, nhưng mối quan hệ giữa Quảng Nam và Sê Kông từ năm 1997 đến năm 2015 chưa từng được nghiên cứu một cách độc lập, có hệ thống và đầy đủ theo tiến trình thời gian dưới góc độ của khoa học Lịch sử. Luận án được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết và phương pháp luận, luận án dựa trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ quốc tế và tinh thần quốc tế vô sản trong sáng ("giúp bạn là tự giúp mình"). Đồng thời, luận án quán triệt các quan điểm, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào trong thời kỳ đổi mới; các chủ trương hợp tác chiến lược được ghi nhận trong Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam – Lào (ký ngày 18/7/1977), Hiệp định về Quy chế biên giới quốc gia (ký ngày 01/3/1990), cùng các hiệp định, thỏa thuận hợp tác kinh tế, văn hóa, khoa học - kỹ thuật giữa hai Chính phủ.

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, luận án là công trình nghiên cứu lịch sử theo hướng định tính, sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện các sự kiện, quá trình hợp tác giữa hai tỉnh Quảng Nam và Sê Kông theo đúng trình tự thời gian và bối cảnh cụ thể từ năm 1997 đến năm 2015.
• Phương pháp logic: Phân tích, tổng hợp bản chất, quy luật vận động, mối liên hệ nhân quả giữa các giai đoạn và các lĩnh vực hợp tác nhằm rút ra các đặc điểm và bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp bổ trợ: Phương pháp phân tích - tổng hợp tư liệu, phương pháp so sánh lịch sử (đối chiếu giữa các thời kỳ và giữa các địa phương biên giới khác) và phương pháp khảo sát thực tiễn tại địa bàn các huyện vùng biên giới của hai tỉnh.

Về nguồn tư liệu, luận án khai thác hệ thống văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào; các văn bản thỏa thuận, hiệp định giữa hai Nhà nước; văn kiện các kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Nam (từ Đại hội XVIII năm 1997, giai đoạn 2000–2005, 2006–2010, 2010–2015); các báo cáo tổng kết đối ngoại định kỳ của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Quảng Nam; báo cáo chuyên đề của các sở, ban, ngành, lực lượng vũ trang tỉnh Quảng Nam; tài liệu lịch sử của huyện Nam Giang, Tây Giang; tư liệu thực địa và các bài nghiên cứu chuyên ngành đã công bố.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này thực hiện việc hệ thống hóa toàn bộ các công trình nghiên cứu liên quan đến mối quan hệ hợp tác Việt Nam – Lào theo ba cấp độ: quan hệ toàn diện hai nước, quan hệ theo lĩnh vực chuyên ngành/địa phương, và quan hệ trực tiếp giữa Quảng Nam với Sê Kông. Tác giả chỉ ra các thành tựu học thuật đã đạt được, đồng thời khẳng định việc nghiên cứu toàn diện tiến trình lịch sử quan hệ hợp tác giữa hai tỉnh Quảng Nam và Sê Kông giai đoạn 1997–2015 là đề tài chưa có công trình khoa học lịch sử nào thực hiện trọn vẹn trước đó.

Chương 2: Quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông từ năm 1997 đến năm 2005

Chương 2 làm rõ các yếu tố tác động và tiến trình hợp tác trong giai đoạn đầu tái lập tỉnh Quảng Nam:

• Yếu tố tác động: Vị trí địa lý tiếp giáp với 157,422 km đường biên giới; địa hình miền núi hiểm trở nhưng có mối quan hệ thân tộc, láng giềng lâu đời giữa cư dân biên giới (huyện Nam Giang, Tây Giang của Quảng Nam giáp huyện Đắc Chưng, Kà Lừm của Sê Kông). Truyền thống đoàn kết chiến đấu trong 30 năm chiến tranh cách mạng (1945–1975) tiêu biểu bằng việc thành lập Khu đặc biệt tại Tà Ngô (huyện Bến Giằng, nay là Nam Giang) ngày 10/7/1948 do đồng chí Phạm Văn Đồng ký quyết định nhằm chi viện cho chiến trường Hạ Lào; sự kiện Hoàng thân Xuphanuvông cử đồng chí Khăm Tày Xi Phăn Đon và Xi Thôn Com Ma Đăm sang làm việc với phía Việt Nam vào tháng 2/1949. Bối cảnh quốc tế khi hai nước tham gia ASEAN (Việt Nam năm 1995, Lào năm 1997), AFTA, Tiểu vùng Mê Công mở rộng (GMS) và Hành lang kinh tế Đông – Tây.
• Yêu cầu thực tiễn: Sau khi tái lập tỉnh năm 1997, Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Nam lần thứ XVIII xác định nhiệm vụ cấp bách là mở thông tuyến đường ra biên giới, nâng cấp Quốc lộ 14D (đoạn Bến Giằng đi biên giới) nối với Quốc lộ 16B của Lào. Năm 1999, hai Chính phủ cho phép lập cửa khẩu phụ Nam Giang – Đắc Tà Ọoc, và đến năm 2004 nâng cấp thành cửa khẩu quốc gia.
• Kết quả triển khai: Duy trì các cuộc tiếp xúc cấp cao giữa lãnh đạo hai tỉnh nhằm ký kết các biên bản thỏa thuận hợp tác; phối hợp lực lượng vũ trang trong công tác tuần tra bảo vệ đường biên, mốc giới, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và xử lý vấn đề di cư tự do, hôn nhân không giá thú; bước đầu mở rộng trao đổi thương mại biên mậu, cung ứng vật liệu xây dựng, hàng hóa thiết yếu và hỗ trợ nông - lâm nghiệp.

Chương 3: Bước phát triển mới trong quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông từ năm 2006 đến năm 2015

Chương 3 tái hiện bước chuyển biến mạnh mẽ về chất và lượng trong quan hệ song phương:

• Chính trị, đối ngoại: Thiết lập cơ chế trao đổi đoàn định kỳ giữa Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Mặt trận và các đoàn thể hai tỉnh; tổ chức các sự kiện kỷ niệm Năm Đoàn kết hữu nghị.
• Quốc phòng, an ninh và công tác biên giới: Hoàn thành công tác tăng dày và tôn tạo mốc quốc giới trên thực địa; tăng cường tuần tra song phương giữa Bộ Chỉ huy Quân sự, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Nam với lực lượng an ninh, quân sự tỉnh Sê Kông; giữ vững an ninh trật tự khu vực cửa khẩu Nam Giang – Đắc Tà Ọoc.
• Kinh tế: Các doanh nghiệp Quảng Nam sang Sê Kông triển khai các dự án đầu tư trồng cây bời lời đỏ, cao su, phát triển nông - lâm nghiệp và thăm dò, khai thác khoáng sản tại huyện Đắc Chưng và Kà Lừm; thúc đẩy hoạt động thương mại hai chiều thông qua hệ thống đường bộ kết nối.
• Giáo dục - đào tạo: Tỉnh Quảng Nam hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực cho Sê Kông bằng việc cấp học bổng, tiếp nhận lưu học sinh sang học tiếng Việt và các chuyên ngành đại học, cao đẳng, trung cấp; tổ chức bồi dưỡng tiếng Lào cho cán bộ làm công tác đối ngoại của Quảng Nam.
• Văn hóa, thông tin, y tế và hoạt động khác: Phối hợp khám chữa bệnh cho cư dân biên giới; tài trợ trang thiết bị làm việc, xây dựng trường học, trạm y tế và công trình dân sinh cho tỉnh bạn; tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ.
• Công tác kết nghĩa: Đẩy mạnh kết nghĩa giữa các huyện biên giới (Nam Giang, Tây Giang) với các huyện Đắc Chưng, Kà Lừm; triển khai mô hình kết nghĩa thôn - bản hai bên biên giới nhằm củng cố khối đoàn kết cộng đồng cư dân.

Chương 4: Một số nhận xét và kinh nghiệm

Chương 4 tổng kết và khái quát các nội dung đánh giá:

• Thành tựu nổi bật: Xây dựng đường biên giới hòa bình, ổn định; hạ tầng giao thông và cửa khẩu từng bước được nâng cấp; mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực từ chính trị, an ninh đến kinh tế, giáo dục và giao lưu nhân dân.
• Hạn chế: Quy mô thương mại và đầu tư còn khiêm tốn; hạ tầng giao thông kết nối liên vùng vẫn còn khó khăn; hiệu quả khai thác tiềm năng kinh tế biên giới chưa tương xứng với quan hệ chính trị.
• Đặc điểm quan hệ: Mang tính toàn diện, xuất phát từ quan hệ láng giềng tự nhiên gắn bó chặt chẽ về địa - chính trị và mối quan hệ thân tộc lâu đời; chuyển dịch từ hỗ trợ mang tính nghĩa vụ sang hợp tác bình đẳng, cùng có lợi theo cơ chế thị trường.
• Bài học kinh nghiệm: (1) Quán triệt sâu sắc đường lối đối ngoại của hai Đảng, hai Nhà nước; (2) Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng - an ninh biên giới; (3) Coi trọng công tác đào tạo nhân lực và ngoại giao nhân dân; (4) Đầu tư đồng bộ kết cấu hạ tầng giao thông và cửa khẩu để thúc đẩy giao thương.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt khoa học và lý luận, luận án làm rõ cơ sở lịch sử, điều kiện tự nhiên, bối cảnh kinh tế - xã hội tác động đến sự hình thành và phát triển của quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Sê Kông giai đoạn 1997–2015. Luận án góp phần cung cấp cứ liệu lịch sử khẳng định tính đúng đắn trong đường lối, chủ trương đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với Lào trong công cuộc đổi mới ở một địa bàn địa phương cụ thể.

Về mặt thực tiễn, luận án tái hiện một cách hệ thống và toàn diện quá trình tổ chức triển khai các hoạt động hợp tác trên từng lĩnh vực cụ thể (chính trị, quốc phòng - an ninh, kinh tế, giáo dục, văn hóa, y tế, kết nghĩa địa phương). Trên cơ sở phân tích khách quan các thành tựu và hạn chế, tác giả rút ra các đặc điểm đặc thù và bài học kinh nghiệm, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học phục vụ việc hoạch định chính sách, hoàn thiện cơ chế chỉ đạo và tổ chức thực hiện hợp tác toàn diện giữa tỉnh Quảng Nam với tỉnh Sê Kông trong giai đoạn tiếp theo.

Về giải pháp và kiến nghị, tác giả đề xuất tiếp tục đầu tư hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông kết nối hai tỉnh, trọng tâm là nâng cấp đồng bộ tuyến đường qua Cửa khẩu Nam Giang – Đắc Tà Ọoc kết nối với Hành lang kinh tế Đông – Tây; tăng cường các chính sách ưu đãi thúc đẩy đầu tư nông - lâm nghiệp, khai khoáng; nâng cao chất lượng công tác đào tạo cán bộ, lưu học sinh và củng cố vững chắc mô hình kết nghĩa thôn - bản khu vực biên giới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu trong khung thời gian từ năm 1997 (thời điểm tái lập tỉnh Quảng Nam) đến năm 2015. Do đó, các biến chuyển trong hợp tác song phương sau năm 2015 (đặc biệt là tiến trình nâng cấp Cửa khẩu quốc tế Nam Giang - Đắc Tà Ọoc những năm gần đây) chưa được phản ánh chi tiết trong công trình. Đồng thời, việc tiếp cận nguồn dữ liệu thứ cấp từ phía các cơ quan địa phương của tỉnh Sê Kông còn có những giới hạn nhất định do điều kiện lưu trữ tại địa bàn miền núi.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng giai đoạn nghiên cứu từ năm 2016 đến nay để đánh giá tác động của các hiệp định thương mại mới và sự hoàn thiện của tuyến Hành lang kinh tế Đông – Tây đối với quan hệ hai tỉnh.
• Thực hiện các nghiên cứu so sánh chuyên sâu giữa mô hình hợp tác Quảng Nam – Sê Kông với mô hình hợp tác của các cặp tỉnh biên giới khác thuộc khu vực miền Trung và Tây Nguyên (như Quảng Trị - Savannakhet, Kon Tum - Attapeu).
• Đánh giá sâu hơn về hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự án đầu tư nông nghiệp và trồng cây công nghiệp dài ngày của doanh nghiệp Việt Nam tại địa bàn tỉnh Sê Kông.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là nguồn tài liệu hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách đối ngoại: Giúp các cơ quan tham mưu của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Quảng Nam và các cơ quan ngoại vụ địa phương nắm bắt tiến trình lịch sử, từ đó xây dựng kế hoạch hợp tác song phương sát hợp với điều kiện thực tế.
• Lực lượng vũ trang và quản lý biên giới: Lực lượng Biên phòng, Quân sự và Công an hai tỉnh có thể tham khảo nguồn tư liệu về lịch sử cắm mốc, phối hợp tuần tra và mô hình kết nghĩa cụm dân cư biên giới để nâng cao hiệu quả quản lý, giữ vững an ninh trật tự.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên: Là tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy và nghiên cứu các chuyên đề về Lịch sử Việt Nam hiện đại, Lịch sử quan hệ quốc tế, Lịch sử đối ngoại địa phương và Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào.
• Thế hệ trẻ và lưu học sinh hai tỉnh: Phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống đoàn kết, gắn bó lịch sử giữa cộng đồng cư dân hai địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chiều dài đường biên giới chung giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Sê Kông là bao nhiêu và tiếp giáp qua những đơn vị hành chính nào?
Trả lời: Hai tỉnh có chung đường biên giới dài 157,422 km. Phía Quảng Nam gồm hai huyện miền núi Nam Giang và Tây Giang, tiếp giáp trực tiếp với hai huyện Đắc Chưng và Kà Lừm của tỉnh Sê Kông.

2. Cửa khẩu Nam Giang – Đắc Tà Ọoc có vai trò gì và các mốc thời gian nâng cấp chính diễn ra như thế nào?
Trả lời: Cửa khẩu Nam Giang – Đắc Tà Ọoc là cửa ngõ giao thương quan trọng, nằm trên tuyến đường ngắn nhất nối Quốc lộ 14D (Việt Nam) với Quốc lộ 16B (Lào) ra biển Đông, kết nối với Hành lang kinh tế Đông – Tây. Cửa khẩu được thành lập dưới hình thức cửa khẩu phụ vào năm 1999 và được nâng cấp lên cửa khẩu quốc gia vào năm 2004.

3. Sự kiện lịch sử nào vào năm 1948 đánh dấu sự hình thành liên minh chiến đấu giữa Quảng Nam và vùng Hạ Lào?
Trả lời: Ngày 10 tháng 7 năm 1948, đồng chí Phạm Văn Đồng thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ký quyết định thành lập Khu đặc biệt, đóng tại Tà Ngô, huyện Bến Giằng (nay là huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam) nhằm đưa lực lượng sang giúp cách mạng Hạ Lào.

4. Doanh nghiệp tỉnh Quảng Nam đã đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế cụ thể nào tại tỉnh Sê Kông?
Trả lời: Các doanh nghiệp Quảng Nam đã sang tỉnh Sê Kông đầu tư trồng cây bời lời đỏ, trồng cao su, canh tác cây nông nghiệp, cây công nghiệp và khảo sát, đầu tư khai thác khoáng sản tại địa bàn hai huyện Đắc Chưng và Kà Lừm.

5. Luận án chia tiến trình hợp tác giữa hai tỉnh từ năm 1997 đến năm 2015 thành những giai đoạn nào?
Trả lời: Luận án chia thành hai giai đoạn chính: giai đoạn 1997–2005 (thời kỳ đầu sau tái lập tỉnh Quảng Nam, tập trung mở đường, giải quyết an ninh biên giới và bước đầu thiết lập hợp tác) và giai đoạn 2006–2015 (giai đoạn đẩy mạnh hợp tác toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, giáo dục đào tạo, an ninh biên giới và kết nghĩa địa phương).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ Sử học của tác giả Lê Minh Đức là công trình khoa học chuyên khảo đã tái hiện đầy đủ, chân thực và có hệ thống tiến trình lịch sử quan hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Sê Kông giai đoạn 1997–2015. Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử và logic kết hợp nguồn tư liệu thực tiễn phong phú, công trình đã làm sáng tỏ các yếu tố tác động, kết quả đạt được trên từng lĩnh vực và chỉ ra những điểm còn hạn chế trong quá trình hợp tác song phương. Những bài học kinh nghiệm và luận cứ khoa học được đúc kết từ luận án có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoạch định chính sách đối ngoại địa phương, góp phần củng cố mối quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào trong bối cảnh mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Danh mục các công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án của tác giả, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận án gồm 4 chương. 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Trong suốt chiều dài lịch sử quan hệ hữu nghị hợp tác toàn diện giữa hai nước Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam là mối quan hệ hữu nghị, truyền thống, mẫu mực, thủy chung, trong sáng hiếm có trên thế giới. Do đó, quan hệ hợp tác giữa hai nước được các nhà lãnh đạo của hai Đảng, hai Nhà nước qua các thời kỳ, giới nghiên cứu, các học giả quan tâm nghiên cứu trên nhiều góc độ, lĩnh vực khác nhau, có thể nêu ra như sau: 1.

Các công trình nghiên cứu về mối quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, Lào - Việt Nam Năm 2007, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế Việt Nam - Lào do Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì tổ chức tại Hà Nội nhân dịp kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 30 năm ngày ký Hiệp ước hữu nghị và hợp tác Việt Nam - Lào. Tham gia Hội thảo có gần 40 tác giả nhà nghiên cứu là lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương của hai nước Việt Nam - Lào, các nhà lãnh đạo, nhà nghiên cứu trên các lĩnh vực của hai nước tham gia. Có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả đề cập đến quan hệ Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam trên các lĩnh vực, tiêu biểu là các bài viết Quan hệ giữa Đảng Nhân dân cách mạng Lào và Đảng Cộng sản Việt Nam là mối quan hệ thủy chung, trong sáng và đặc biệt của Đại sứ nước CHDCND Lào tại Việt Nam. Bài viết Đảng lãnh đạo công tác đối ngoại nhân dân thời kỳ đổi mới và quan hệ đối ngoại nhân dân với Lào của tác giả Vũ Xuân Hồng.

Bài viết Quan hệ giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào: Sự thủy chung trong sáng, quan hệ hữu nghị đặc biệt của tác giả Lê Công Phụng. Đây là những công trình nghiên cứu chuyên sâu, đề cập đến mối quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai Đảng, Nhà nước và nhân dân hai nước Việt Nam - Lào. Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế về mối quan hệ Việt Nam – Lào do Viện Khoa học Xã hội Việt Nam – Viện Khoa học Xã hội quốc gia Lào tổ chức năm 2007, do Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội xuất bản. Kỷ yếu gồm 27 tham luận của các 6 nhà khoa học, các chuyên gia, trong đó có 12 tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các đồng chí lãnh đạo của Việt Nam và 15 tham luận của đại diện các ban, ngành trực thuộc Trung ương, địa phương của nước CHDCND Lào.

Các tham luận của Hội thảo có nội dung phong phú, đề cập đến nhiều lĩnh vực trong quan hệ hợp tác Việt Nam – Lào trong quá khứ, hiện tại và hướng đến tương lai trên các lĩnh vực. Các tham luận Hội thảo đề cập đến truyền thống đoàn kết giúp đỡ lâu đời của nhân nhân Việt Nam và nhân dân Lào, mối quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào qua các giai đoạn đấu tranh cách mạng để giải phóng dân tộc của nhân dân hai nước, tình cảm đặc biệt của quân và dân hai nước trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nước, thành quả quan hệ hợp tác trên một số lĩnh vực như giáo dục, văn hóa, truyền thông đại chúng, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, quốc phòng, an ninh, công tác nghiên cứu khoa học, đối ngoại. Quan hệ hợp tác giữa các địa phương của Việt Nam với các địa phương của Lào, thành tựu công cuộc đổi mới của hai nước… Đây là công trình nghiên cứu có giá trị khoa học, giúp tác giả có cái nhìn tổng quát mối quan hệ Việt Nam – Lào trên các lĩnh vực cụ thể, từ đó giúp tác giả cơ cơ sở để đối chiếu, so sánh, phân tích những nội dung liên quan đến luận án. Cuốn sách Việt - Lào hai nước chúng ta của tác giả Nguyễn Văn Khoan (Sưu tầm và chủ biên), do Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2008.

Công trình nghiên cứu đã khái quát chặng đường quan hệ hợp tác giữa hai nước Việt Nam - Lào như Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên với việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Lào, đường biên giới Việt – Lào ngày nay - sản phẩm của truyền thống hữu nghị giữa hai dân tộc và tư tưởng Hồ Chí Minh; một số vấn đề trong mối quan hệ đoàn kết chiến đấu Việt – Lào thời cận đại (1858 – 1930), thắng lợi trong kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954), đồng thời tác giả rút ra một số đặc trưng của mối quan hệ Việt – Lào trong cách mạng giải phóng dân tộc thời kỳ 1954 – 1975. Tác giả Vũ Dương Huân trong cuốn sách Một số vấn đề quan hệ quốc tế chính sách đối ngoại và ngoại giao Việt Nam, Tập 3, Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội năm 2009, trong phần viết về mối quan hệ Việt Nam – Lào, tác giả đã đề cập đến một số vấn đề như tác giả đã khái quát mối quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào: thành tựu và triển vọng được thể hiện qua các giai đoạn lịch sử (1930 – 1945), 7 (1945 – 1954), (1954 – 1975), (1975 – 1991) và từ năm 1991 đến 2007. Đồng thời, tác giả làm rõ một số đặc điểm và cơ sở quan hệ đặc biệt Việt – Lào, thành tựu hợp tác trên các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế, giáo dục, khoa học công nghệ, và chỉ ra một số hạn chế trong quan hệ hai nước và rút ra một số kinh nghiệm, dự báo triển vọng quan hệ hợp tác Việt Nam – Lào. 45 năm (1962 – 2007) ngày thiết lập quan hệ ngoại giao và 30 năm ký kết Hiệp ước Hữu nghị Việt – Lào.

Tác giả đã khái quát tình đoàn kết đặc biệt và liên minh chiến đấu Việt – Lào trong đấu tranh giành, củng cố độc lập dân tộc, thành tựu trong quan hệ đặc biệt Việt – Lào trong thời kỳ đổi mới thể hiện trên các lĩnh vực hợp tác: chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế và hợp tác giữa các địa phương, đồng thời rút ra một số đặc điểm quan hệ đặc biệt Việt – Lào. Quan hệ đặc biệt Việt – Lào trong lĩnh vực đối ngoại. Tác giả khái quát, đúc rút những đặc điểm trong quan hệ đặc biệt Việt – Lào, thành tựu trong hợp tác đối ngoại, trong đấu tranh giành và củng cố độc lập dân tộc, quan hệ đặc biệt về đối ngoại trong thời kỳ đổi mới và một số hạn chế và triển vọng hợp tác đối ngoại giữa Việt Nam và Lào. Tác giả đã nêu bật những thành tựu, hạn chế, đặc điểm trong hợp tác đối ngoại giữa hai nước trong đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, từ đó nêu lên triển vọng trong quan hệ hợp tác Việt Nam – Lào.

Kỷ yếu Hội thảo quốc tế tình đoàn kết Việt Nam - Lào trong xây dựng và phát triển khu kháng chiến Tây Bắc Lào, năm 2010. Hội thảo có gần 20 tác giả tham gia nghiên cứu và có tham luận. Đáng chú ý là bài viết Khơi dậy ý chí tự lực tự cường, kết hợp tinh thần quốc tế trong sáng - Một thành tố của tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh của cách mạng Đông Dương của tác giả Trịnh Nhu. Trong bài viết này, tác giả cho rằng, cách mạng Đông Dương phải do nhân dân Đông Dương tự tiến hành, kết hợp với sự ủng hộ và giúp đỡ của bạn bè quốc, đồng thời, cách mạng Đông Dương cần xây dựng mối liên hiệp, đoàn kết với các lực lượng cách mạng thế giới.

Kỷ yếu Hội thảo quốc tế với chủ đề tình đoàn kết liên minh chiến đấu Việt Nam - Lào đánh bại chiến dịch "Cù Kiệt" của đế quốc Mỹ tại cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng (năm 2010). Với gần 30 bài nghiên cứu đề cập đến tình đoàn kết liên 8 minh chiến đấu Việt Nam - Lào trong chiến dịch cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng. Trong kỷ yếu hội thảo đã có nhiều bài nghiên cứu về mối quan hệ Việt Nam – Lào, như bài viết Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, thành quả quan trọng của hai dân tộc Việt Nam - Lào trong thời đại Hồ Chí Minh của tác giả Trịnh Nhu. Trong bài viết này, tác giả nghiên cứu làm rõ vai trò của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đối với việc thiết lập quan hệ hợp tác đặc biệt Việt Nam - Lào.

Bản chất quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào và quan điểm, nguyên tắc xây dựng, phát triển mối quan hệ đó. Nhằm tái hiện toàn diện lịch sử quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, Lào – Việt Nam và gìn giữ những giá trị truyền thống, lịch sử, đúc kết những vấn đề lý luận, thực tiễn, rút ra những bài học kinh nghiệm, tiếp tục vun đắp và nâng cao hiệu quả mối quan hệ, hữu nghị, hợp tác toàn diện giữa hai nước, Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa X) và Bộ Chính trị Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (khóa VIII) đã quyết định hợp tác cùng biên soạn công trình Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào; Lào - Việt Nam (1930- 2007) do Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội xuất bản năm 2011. Đây là công trình nghiên cứu toàn diện, công phu, có giá trị to lớn đối với mối quan hệ hữu nghị hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, Lào - Việt Nam. Công trình gồm có 6 sản phẩm: Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào; Lào - Việt Nam 1930 -2007; Văn kiện Đảng và Nhà nước; Biên niên sự kiện; Hồi ký; tập Sách ảnh tư liệu và bộ phim “Bản anh hùng ca quan hệ Việt - Lào”.

Ðây là công trình nghiên cứu lịch sử có quy mô lớn nhất từ trước tới nay về mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước, được Bộ Chính trị và Ban Bí thư của hai Ðảng trực tiếp chỉ đạo biên soạn. Công trình này đã tái hiện sinh động lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam; làm rõ quy luật tất yếu, yêu cầu khách quan hai dân tộc phải đoàn kết, nương tựa vào nhau, chống lại kẻ thù chung trong cách mạng giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay.