Chương 1 tập trung vào các nhân tố chủ quan và nhân tố khách quan tác động tới quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự. Theo đó các nhân tố này vừa là động lực, vừa là chất xúc tác đẩy quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự gần nhau hơn; Chương 2: Thực trạng quan hệ an ninh, quân sự giữa Philippines và Mỹ từ 2001 -2017. Chương 2 làm rõ các cơ chế pháp lý và thể chế hợp tác của Philippines – Mỹ. Đây là cơ sở để tăng cương quan hệ hai nước trên lĩnh vực an ninh, quân sự.
Từ cơ sở đó, Chương 2 chỉ ra hợp tác trong lĩnh vực an ninh: triển khai chiến dịch tự do bên vững đảm bảo an ninh nội địa; hợp tác chống lại mối đe dọa từ Trung Quốc và an ninh phi truyền thống (thiên tai). Trong khi đó, quan hệ quân sự tập trung vào diễn tập trung hai nước và viện trợ quân sự của Mỹ cho Philippines; Chương 3: Đánh giá về quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự từ đầu thế kỷ 21 tới nay và triển vọng trong những năm sắp tới. Chương 3 đã chỉ ra 4 đặc điểm trong hợp tác Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự trong giai đoạn 2001-2017: Tiếp tục phát triển mối quan hệ với mức độ rộng hơn, sâu hơn; mối quan hệ không ổn định; phụ thuộc vào cá nhân lãnh đạo Philippines và yếu tố Trung Quốc. Từ đó, Chương 3 cũng chỉ rõ những tác động của quan hệ này tới bản thân Philippines và Mỹ đồng thời tác động tới Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam.
Từ việc chỉ ra tác động, tác giả cũng đã đưa ra dự báo chiều hướng phát triển hiện nay của hợp tác Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự thời gian tới. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ PHILIPPINES – MỸ TRONG LĨNH VỰC AN NINH, QUÂN SỰ TỪ 2001-2017 1. Nhân tố khách quan 1.1 Môi trường chính trị-an ninh quốc tế 1. Sự kiện 11/9 và chủ nghĩa khủng bố Chủ nghĩa khủng bố quốc tế được Mỹ xem như là một trong những mối đe dọa chủ yếu đối với an ninh quốc gia và an ninh thế giới.
Cuộc tấn công khủng bố nhằm vào nước Mỹ ngày 11/9/2001 là sự kiện mang tính biến đổi đối với nước Mỹ vì nó cho thấy các xu hướng diễn ra ngoài lãnh thổ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của người dân Mỹ. Các cuộc tấn công đã nhằm vào chính vị thế siêu cường của nước Mỹ, gây tổn hại đến lợi ích của Mỹ ở cả trong nước và nước ngoài. Mỹ cho rằng những kẻ cực đoan đang phát động một cuộc chiến toàn cầu để giành quyền lực, coi Mỹ và phương Tây là trở lực chủ yếu ngăn chặn chúng; rằng những kẻ cực đoan sẽ sử dụng mọi phương tiện để tấn công khủng bố vào Mỹ cũng như các xã hội “mở” và “tự do” khác. Lực lượng khủng bố tìm cách sử dụng mọi phương tiện, kể cả vũ khí hủy diệt hàng loạt, nhằm vào các mục tiêu ở trong và ngoài nước Mỹ, đặc biệt “sự tiếp cận của các phần tử khủng bố với các thiết bị hạt nhân có khả năng gây ra những hậu quả tàn phá đối với nước Mỹ”1.
Theo đánh giá của Mỹ, các mạng lưới khủng bố phân tán hơn và ít tập trung hơn. Lực lượng khủng bố đã tấn công ở nhiều nơi kể cả ở Afghanistan, Ai Cập, Indonesia, Iraq, Israel, Jorrdan, Marocco, Pakistan, Nga, Arab Saudi, Tây Ban Nha và Anh. Mối đe dọa của chủ nghĩa cực đoan bạo lực không chỉ bó hẹp ở Nam Á. Các nhóm như Al-Qeada ở Bán đảo Ảrập, Al-Qeada trong tổ chức Islamic Maghreb, tổ chức al-Shabaab, tổ chức Lashkar-e-Tayyiba và những tổ chức khác có nguồn gốc từ Somali, Yemen và những nơi khác trên toàn thế giới đều là những mối 1 US Department of Defense (2012), Sustaining US Global Leadership: Priorities for 21st Century Defense, January 2012, pg 3.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đe doạ đến Mỹ2. Mỹ nhận định một số chế độ “độc tài” hậu thuẫn cho chủ nghĩa khủng bố, “một số nhà nước như Syria và Iran tiếp tục trở thành nơi ẩn náu của lực lượng khủng bố và đỡ đầu cho hoạt động khủng bố ở nước ngoài” 3 đe doạ trực tiếp an ninh cũng như những lợi ích của Mỹ. Trước sự nguy hiểm của chủ nghĩa khủng bố, chiến lược an ninh quốc gia Mỹ năm 2002 nhấn mạnh: “Nước Mỹ đang tiến hành một cuộc chiến chống khủng bố trên phạm vi toàn cầu. Ưu tiên hàng đầu của Mỹ là đập tan và tiêu diệt các tổ chức khủng bố trên phạm vi toàn cầu, tấn công vào hàng ngũ cầm đầu, chỉ huy, kiểm soát, thông tin liên lạc; các nguồn hỗ trợ vật chất và tài chính của các tổ chức đó”4.
Mỹ cho rằng, việc tiêu diệt Osama Bin Laden và bắt giữ hoặc tiêu diệt nhiều lãnh đạo cao cấp khác của Al Qaeda đã làm cho tổ chức này giảm bớt khả năng. Tuy nhiên, Al Qaeda và các chi nhánh của nó vẫn hoạt động ở Pakistan, Afghanistan, Yemen, Somali và những nơi khác, tiếp tục đe dọa những lợi ích, các đồng minh, các đối tác và nước Mỹ5. Trong Chiến lược an ninh quốc gia năm 2015, Tổng thống Obama cam kết nước Mỹ tiếp tục lãnh đạo liên minh quốc tế gồm hơn 60 đối tác trong chiến dịch toàn cầu nhằm làm suy yếu và cuối cùng là đánh bại Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) ở Iraq và Syria, trong đó có việc ngăn chặn các chiến binh nước ngoài đổ về hai nước này và tiếp tục gây áp lực với Al-Qaeda6. “Chống khủng bố” trở thành một ngọn cờ triệu tập lực lượng mới của Mỹ và cụm từ này như một ranh giới phân chia khu vực bạn – thù với Washington: hoặc đứng về phía Mỹ chống chủ nghĩa khủng bố, hoặc là những kẻ khủng bố (dù chỉ cung cấp vũ khí, hay chứa chấp hoặc chỉ đơn giản là không ủng hộ Mỹ trong cuộc chiến mới do Tổng thống Bush phát động)7.
Theo đó, Mỹ chủ trương củng cố sức mạnh đồng minh, ngăn chặn kẻ thù không đe dọa đến Mỹ và đồng minh, đặc biệt là 2 Joint Chiefs of Staff of the US (2011), The National Military Strategy of the United States of America, 02/2011. 3 The White House (2006), The National Security Strategy of the United States of America, 03/2006. 4 The White House (2002), The National Security Strategy of the United States of America, 09/2002. 5 US Department of Defense (2012), Sustaining US Global Leadership: Priorities for 21st Century Defense, 01/ 2012, pg 1 6 The White House (2015), National Security Strategy, 02/2015 7 Đào Minh Hồng – Lê Hồng Hiệp (2013), Khoa QHQT-Đại học KHXH&NV, Sổ tay Thuật ngữ Quan hệ quốc tế 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bằng vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD).
Với chiến lược “đánh đòn phủ đầu”, Mỹ đã khởi xướng và lôi kéo các đồng minh của mình vào các cuộc tấn công vào Afghanistan (2001) và Iraq (2003) để truy đuổi tàn quân Taliban và Al-Qaeda. Chính những cuộc chiến sa lầy, đầy tốn kém và nhiều thương vong này mà nước Mỹ từ chỗ được cộng đồng thế giới ủng hộ “chống khủng bố” đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng về uy tín – cả trên phương diện quốc tế và trong nước. Philippines, một trong những nước được Mỹ liệt vào danh sách có những tổ chức dính líu đến mạng lưới khủng bố của Al Qaeda, đồng thời cũng là nạn nhân của hàng loạt các hành động khủng bố diễn ra thường xuyên những năm qua. Chính phủ Philippines đã có nhiều nỗ lực đấu tranh chống khủng bố, chú trọng đến tăng cường hợp tác khu vực và quốc tế.
Nhờ đó Philippines đã đảm bảo được sự ổn định chính trị, xã hội, không để xảy ra những biến động lớn. Sự trỗi dậy của Trung Quốc i) Sự trỗi dậy của Trung Quốc Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc cải cách mở cửa, đến đầu thế kỷ 21, Trung Quốc đã trỗi dậy mạnh mẽ về mọi phương diện, nhất là kinh tế và quân sự. Về kinh tế, mức tăng trưởng trung bình trong suốt thập kỷ đầu tiên, thế kỷ 21 của Trung Quốc đạt mức 9,5%, cao nhất thế giới. Tính đến 2010, Trung Quốc vươn lên đứng thứ 2 thế giới về kinh tế.
Tổng GDP từ năm 2001- 2011 tăng 4,72 lần (theo đồng NDT), tăng khoảng 6 lần (theo USD). Năm 2009, xuất khẩu của Trung Quốc vượt qua Đức, đứng đầu thế giới. Như vậy, chỉ trong vòng 1 thập kỷ, kinh tế Trung Quốc đã từ vị trí thứ 9 tăng lên vị trí thứ 2, chỉ đứng sau Mỹ.8 Song song với sự phát triển kinh tế, Trung Quốc luôn quan tâm tới việc hiện đại hóa quân đội để nâng cao sức mạnh quân sự. Ngân sách quốc phòng của Trung Quốc vào năm 1990 mới là 6,06 tỷ USD , đến năm 2009 đã lên tới 70,30 tỷ USD9.
Như vậy, chỉ trong vòng 20 năm, ngân sách quốc phòng của nước này đã tăng gấp 11,6 lần. Theo Bộ Quốc phòng Mỹ, năm 2015, ngân sách quốc phòng của Trung 8 Viện kinh tế và chính trị thế giới, Trung Quốc và Ấn Độ trỗi dậy, tác động đối với chính sách của các nước ĐNA, trang 42-44 9 Koichi Sato (2010), “Biển Đông: Sự trỗi dậy của Trung Quốc và tác động tới hợp tác an ninh, truy cập tại http://nghiencuubiendong.vn/trung-tam-du-lieu-bien-dong/doc_details. Ngày truy cập 12/8/2017 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quốc là 144 tỷ USD, khoảng 40% chi tiêu quân sự của Trung Quốc dùng cho phát triển vũ khí công nghệ cao, hải quân và không quân .10 Còn theo tạp chí quốc phòng Jane, ngân sách quốc phòng của Trung Quốc, tăng hàng năm 7%, dự kiến năm 2020 sẽ là 260 tỷ USD11. Nguồn nhân sách quốc phòng khổng lồ đó được tập trung vào hiện đại hóa quân đội với mục tiêu: xây dựng một đội quân lớn mạnh của Đảng trong tình hình mới; tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội; từ bỏ hoàn toàn mô hình quân đội hiện nay (vốn theo mô hình của Liên Xô cũ); nâng cao năng lực tác chiến, xây dựng một quân đội tinh nhuệ, có thể giành chiến thắng trong chiến tranh hiện đại, tương xứng với vị thế quốc tế, bảo vệ lợi ích an ninh và phát triển của Trung Quốc.