mở đầu bằng việc trích dẫn sử liệu, sau đó là trình bày tiểu sử, hành trạng của nhân vật suốt từ khi sinh ra cho đến lúc chết. Các truyện thường ghi rõ ngày, tháng, địa điểm xảy ra sự kiện. Chức hiệu cao nhất của nhân vật được triều đình ban tặng sau khi chết thường được lấy đặt tên cho truyện. Để tăng cường tính chân thực cho tác phẩm của mình, Lý Tế Xuyên thường đưa vào truyện các nhân vật lịch sử có thật, bổ sung cho các truyện viết về cái kì ảo của mình các giá trị lịch sử như sau các lần hiển linh phù trợ các thần đều được các triều đình phong tặng danh hiệu cao quí” [58, tr.
Như vậy, đã có những nghiên cứu chú ý đến nhân vật và việc xây dựng các nhân vật kì ảo trong hai tác phẩm Lĩnh Nam chích quái lục và Việt điện u linh tập. Nhưng những công trình này chưa đi sâu vào các phương thức xây dựng nhân vật kì ảo. Chính vì vậy, trên tinh thần tiếp thu những công trình nghiên cứu đã có trước đây, trong luận văn này chúng tôi sẽ đi sâu vào nghiên cứu phương thức xây dựng nhân vật kì ảo trong hai tác phẩm trên với nỗ lực đưa lại những phát hiện góp phần mở rộng, đào sâu thêm giá trị của hai tác phẩm văn xuôi Việt Nam đầu tiên này. Mục đích nghiên cứu Tiến hành nghiên cứu phương thức thể hiện nhân vật kì ảo trong Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục, chúng tôi nhằm: - Chỉ ra những phương thức mà Lý Tế Xuyên và Trần Thế Pháp đã dùng để thể hiện nhân vật kì ảo trong tác phẩm của mình.
- Chỉ ra những thành tựu trong xây dựng nhân vật kì ảo của Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam trích quái lục. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nhận thức được đặc điểm nghệ thuật của thể loại truyện chí quái Việt Nam giai đoạn đầu. Từ đó, chúng ta sẽ có những hình dung thêm về con đường đi của văn xuôi kì ảo Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tượng Luận văn của chúng tôi nghiên cứu phương thức thể hiện nhân vật kì ảo của truyện chí quái (qua Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục). Phạm vi nghiên cứu 4. Phạm vi nội dung Luận văn chỉ đi sâu nghiên cứu phương thức thể hiện nhân vật kì ảo của truyện chí quái (qua Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục) chứ không đi sâu nghiên cứu vào các phương diện nghệ thuật khác của hai tác phẩm này. Phạm vi tư liệu Chúng tôi đi vào khảo sát các văn bản Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên do Trịnh Đình Rư dịch theo bản A.
751 của Thư viện Khoa học xã hội. Đinh Gia Khánh hiệu đính và bổ sung trong lần tái bản, Nhà xuất bản văn học, năm 1972. Kết hợp với ba thiên: 1.“Bố cái, phu hựu, Chương tín, Sùng nghĩa đại vương”; 2.“Bảo quốc, Trấn linh, Định bang, Quốc đô thành hoàng đại vương”; 3. “Xung thiên, Dũng liệt, Chiêu ứng, Uy tín đại vương” do nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Na dịch từ bản A.
1919 của Viện Hán Nôm in trong cuốn Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại. Ngoài ra, chúng tôi còn tham khảo thêm bản dịch truyện “Bố Cái đại vương” in trong Tinh tuyển thơ văn Hán Nôm của Bùi Duy Tân – Nguyễn Kim Sơn – Phạm Vân Dung – Bùi Thiên Thai. Về văn bản Lĩnh Nam chích quái lục, chúng tôi khảo sát 7 truyện do ông Nguyễn Đăng Na dịch từ bản HV. 486 hiện lưu trữ tại viện Sử học (theo ông đây là bản chưa bị Kiều Phú sửa đổi để giới thiệu).
Ngoài ra chúng tôi còn 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu bản dịch Lĩnh Nam chích quái do Đinh Gia Khánh, Nguyễn Ngọc San dịch từ bản kí hiệu A.33 của Thư viện khoa học. Đồng thời, chúng tôi còn tham khảo thêm các truyện “Hồng Bàng Thị”; “Bánh chưng”; “Hai vị thần ở Long Nhãn, Như Nguyệt”; “Hà Ô Lôi” theo bản dịch của Lĩnh Nam chích quái của nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 1990. Phƣơng pháp nghiên cứu Trong luận văn này chúng tôi sẽ sử dụng: - Phương pháp tiếp cận thi pháp học: sử dụng phương pháp này nghiên cứu sâu về nghệ thuật xây dựng nhân vật của hai tác phẩm. - Phương pháp văn học sử: đặt Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục trong bối cảnh ra đời thế kỉ thứ XIV thời Trần người nghiên cứu sẽ thấy được âm hưởng thời đại trong tác phẩm, sẽ hiểu thêm về giá trị của tác phẩm.
Và đặc biệt việc sử dụng phương pháp này sẽ giúp người nghiên cứu hình dung ra được phần nào tư duy và tâm lí của người sáng tạo ra chúng. - Phương pháp tiếp cận văn hóa: để thấy được những trầm tích văn hóa chứa đựng trong hai tác phẩm. Ngoài ra, chúng tôi còn kết hợp với các thao tác: + Phân tích: đi sâu phân tích chất văn, sự thay đổi của yếu tố kì và thực trong Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục. + Thống kê các nhân vật trong Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục để hình dung cụ thể về hệ thống nhân vật kì ảo trong tác phẩm.
+ So sánh: để thấy được sự phát triển của phương thức xây dựng nhân vật kì ảo giữa hai tác phẩm. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn Nếu thực hiện tốt luận văn chúng tôi sẽ chỉ ra được các phương thức thể hiện nhân vật kì ảo của Việt điện u linhtập và Lĩnh Nam chích quái lục. Điều này sẽ hoàn thiện thêm cho việc tiếp cận hai tác phẩm này dưới góc độ nghệ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ngoài ra, việc chỉ ra được cụ thể, rõ ràng sự phát triển giữa Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục sẽ góp phần vào việc nghiên cứu hành trình của văn học kì ảo Việt Nam.
Nghiên cứu các phương thức thể hiện nhân vật kì ảo trong Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục còn cung cấp những tư liệu phục vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy hai tác phẩm này. Đóng góp của luận văn Luận văn Phương thức thể hiện nhân vật kì ảo trong truyện chí quái Việt Nam (qua Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục) sẽ đóng góp vào việc nghiên cứu văn xuôi kì ảo trung đại Việt Nam nói chung và nghiên cứu hai tác phẩm Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục nói riêng. Cấu trúc luận văn Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, phần Nội dung chính của luận văn bao gồm ba chương, cụ thể như sau: Chương 1: Những vấn đề chung về Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục. Chương 2: Nhân vật kì ảo trong Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục.
Chương 3: Sự vận động của phương thức xây dựng nhân vật kì ảo từ Việt điện u linh tập đến Lĩnh Nam chích quái lục. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VIỆT ĐIỆN U LINH TẬP VÀ LĨNH NAM CHÍCH QUÁI LỤC 1. Các khái niệm - Phương thức: là cách thức và phương pháp (nói một cách tổng quát) (Theo Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê (chủ biên)). - Phương thức thể hiện nhân vật: là những kĩ thuật, những thủ pháp nghệ thuật mà người sáng tác sử dụng để xây dựng nên nhân vật.
Hay nói cách khác muốn khắc họa nên một nhân vật với những đặc tính thế nào thì nhà văn phải sử dụng những hình thức nghệ thuật phù hợp để xây dựng nên nhân vật đó. - Nhân vật kì ảo: là nhân vật chứa yếu tố li kì và siêu nhiên. Quan niệm về cái “kì ảo” không thể không đi liền với quan niệm của chúng ta về hiện thực. Tuy nhiên, quan niệm về hiện thực của chúng ta không cố định mà thay đổi không ngừng theo trình độ phát triển nhận thức của con người và thay đổi theo quan niệm của từng không gian văn hóa khác nhau.
Ở Đông Á thời cổ - trung đại, do cuộc sống gần gũi với thiên nhiên và do chưa giải thích được nhiều hiện tượng tự nhiên và xã hội nên đối với con người, bên cạnh cuộc sống hiện thực, họ còn có một đời sống tâm linh phong phú với các vị thần, với những điều kì lạ, siêu nhiên và một quan niệm về thế giới bên kia… Quan niệm này xuất phát từ cái nhìn nhị nguyên luận trước vũ trụ của con người thời đó. Thế giới trần gian và thế giới siêu nhiên song song tồn tại, tác động lẫn nhau một cách nhân quả. Sang đến thời hiện đại khi nhận thức của con người về hiện thực khoa học hơn thì “cái kì ảo” cũng được nhìn một cách duy lí hơn. Nó có thể là một hiện tượng mà người ta không thể giải thích được bằng các quy luật của thế giới thân thuộc.
Vì thế nó tạo cảm giác do dự, hoang mang đối với con người. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Truyện chí quái: là thể loại truyện ghi chép việc quái dị, kì lạ. Nhân vật chủ yếu là thần linh, ma quái. Ngôn ngữ kể chuyện của thể loại này đơn giản, chủ yếu là ghi chép, chưa điêu luyện như truyền kì, chưa nhiều yếu tố tâm lí.
Các nhà nghiên cứu thường coi chí quái là một trong những nguồn gốc quan trọng của truyền kì. Tiền đề cho sự ra đời Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục 1. Văn hóa và văn học dân gian Việt Nam 1. Tôn giáo, tín ngưỡng và phong tục dân gian Bên cạnh văn học dân gian Việt Nam, văn học kì ảo Trung Quốc, văn xuôi lịch sử thì tôn giáo, tín ngưỡng và phong tục dân gian cũng là tiền đề quan trọng cho sự ra đời Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục.
Ở Việt Nam, các tôn giáo được truyền vào từ rất sớm. Ông Nguyễn Duy Hinh cho rằng các nhà truyền giáo Ấn Độ đã xuất hiện ở Luy Lâu (Dâu) vào thời Sĩ Nhiếp thông qua tư liệu là bức thư Viên Huy gửi Tuân Húc nói về Sĩ Nhiếp: “giữ vẹn được một quận hơn 20 năm, bờ cõi không xảy ra việc gì, dân không mất nghiệp, những bọn khách xa đến trú chân ( ky lữ chi đồ) đều được nhờ ơn… Anh em ông làm quan coi quận, hùng trưởng một châu, ở lánh ngoài muôn dặm, uy tín không ai hơn.