MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Dự án đầu tư xây dựng được triển khai nhằm mục đích thực hiện mục tiêu đầu tư, phát triển, tạo cơ sở vật chất cho xã hội, đặc điểm của loại hình công trình này là thường có thời gian tổ chức thực hiện dài, chịu tác động trực tiếp từ môi trường xung quanh như chính trị, kinh tế, xã hội, tự nhiên, pháp luật, công nghệ,…Trong đó rủi ro về chi phí là loại rủi ro thường gặp và liên quan đến mọi giai đoạn, mọi công việc của dự án. Các loại rủi ro diễn ra trong giai đoạn lập dự án liên quan đến các thông tin cung cấp cho việc lựa chọn mục tiêu đầu tư, các phương án đầu tư, chất lượng công tác lập dự án lựa chọn, thẩm định dự án phục vụ cho công tác ra quyết định phê duyệt dự án. Đặc biệt là vấn đề không chắc chắn trong việc đảm bảo thời gian và giá cả trong công tác giải phóng mặt bằng, khảo sát thiết kế.
Những rủi ro trong lựa chọn nhà thầu, hợp đồng xây dựng và thi công xây dựng công trình với những vấn đề liên quan đến công tác giải ngân, chậm tiến độ, việc chậm trễ trong công tác nghiệm thu, thanh toán,… khiến việc đưa công trình vào khai thác bị chậm. Ngoài ra còn có các rủi ro do các yếu tố như yếu tố thiên nhiên, giá cả, lạm phát, yếu tố thị trường xây dựng. Rủi ro xuất hiện luôn gây thiệt hại cho hiệu quả đầu tư của dự án. Vấn đề đặt ra để chúng ta nghiên cứu, giải quyết là sớm chủ động nhận dạng, phân tích, đánh giá, có biện pháp kiểm soát và giảm thiểu các tác động xấu của rủi ro là hết sức cần thiết nhằm đảm bảo khả thi, hiệu quả của dự án.
Từ những lý do trên, Tác giả chọn đề tài “Nghiên cứu Phương pháp xác định chi phí rủi ro trong xây dựng công trình: Đường quy hoạch trung tâm Thị trấn Thanh Sơn, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang" làm luận văn tốt nghiệp. Mục đích của đề tài Mục đích nghiên cứu của luận văn là tìm phương pháp xác định Chi phí rủi ro trong xây dựng công trình. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu tổng quan về phương pháp xác định chi phí rủi ro trong xây dựng công trình. Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về phương pháp xác định chi phí rủi ro trong xây dựng công trình.
Từ đó áp dụng vào tính chi phí rủi ro trong xây dựng Công trình đường quy hoạch vào trung tâm thị trấn Thanh Sơn, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang. Hướng tiếp cận và phương pháp nghiên cứu Hướng tiếp cận: - Tiếp cận trên cơ sở lý luận khoa học về quản lý chất lượng công trình. - Cách tiếp cận thực tế trên cơ sở những công trình đã gặp rủi ro dẫn đến phải thay đổi chi phí trong tổng mức đầu tư xây dựng công trình. Phương pháp nghiên cứu: - Nghiên cứu lý thuyết.
- Kế thừa những nghiên cứu trước. - Thu thập phân tích tài liệu. Kết quả dự kiến đạt được Đánh giá, xác định Chi phí rủi ro trong xây dựng công trình Đường quy hoạch trung tâm Thị trấn Thanh Sơn, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang. Đề xuất một số ý kiến và phương pháp giải quyết rủi ro về chi phí trong xây dựng công trình Đường quy hoạch trung tâm Thị trấn Thanh Sơn, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang.
TỔNG QUAN VỀ CÁC LOẠI RỦI RO TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1. Tình hình xây dựng công trình giao thông trên địa bàn nghiên cứu, những thay đổi về chi phí trong quá trình thực hiện 1. Đặc điểm thi công các công trình giao thông. Nhiều dạng công tác với khối lượng lớn và vừa: Để xây dựng công trình giao thông phải thực hiện nhiều dạng công tác khác nhau với khối lượng công tác đất đá, công tác đổ bê tông, công tác khoan phụt xi măng, khai thác cốt liệu… Kết cấu công trình: Các công trình giao thông thường được xây dựng trong những địa hình, địa chất, khí hậu thủy văn… trên mỗi địa điểm xây dựng hoàn toàn khác nhau với các thông số thiết kế như tần suất thiết kế, kết cấu áo đường, độ dốc ngang mặt đường, độ dốc dọc, vận tốc thiết kế.
Điều đó sẽ dẫn đến sự khác biệt về kết cấu giữa các công trình. Mặt khác ngay trong một công trình kết cấu của nó cũng đa dạng, kích thước khác nhau và phức tạp. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên: Các công trình giao thông được xây dựng ở mọi địa hình từ đơn giản đến phức tạp để phục vụ nhu cầu đi lại, giao lưu văn hóa xã hội và giao thương hàng hóa giữa các nơi trong vùng, vì vậy việc tổ chức thi công gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp và chịu ảnh hưởng rất lớn của các điều kiện tự nhiên trong vùng xây dựng như: điều kiện địa hình, điều kiện địa chất và thủy văn, điều kiện thời tiết, khí hậu. Mức độ cơ giới hóa, công nghiệp hóa và tự động hóa trong xây dựng: Muốn hoàn thành xây dựng công trình giao thông với khối lượng thi công đúng thời hạn quy định thì phải tiến hành thi công với cường độ cao, sử dụng nhiều máy móc, thiết bị thi công có năng suất cao.
Đồng thời phải tiến tới công nghiệp hóa và tự động hóa trong sản xuất và thi công với mức độ cần thiết có thể, nhất là đối với những công việc nặng nhọc, khó khăn, nguy hiểm. 4 Hình thành khu dân cư và khu công nghiệp mới: Trên các công trường xây dựng giao thông, tùy theo quy mô công trình thường phải xây dựng các cơ sở sản xuất phụ trợ nhỏ vừa về nhiều mặt để phục vụ cho quá trình thi công và phải sử dụng một lượng lao động vừa đủ. Tất cả những người lao động này cùng với gia đình của họ đã tạo thành một khu vực dân cư vừa nhỏ. Từ những đặc điểm và tính chất phức tạp của việc thi công các công trình giao thông thì việc xác định Chi phí xây dựng công trình hợp lý là vô cùng quan trọng.
Tuy nhiên, trên địa bàn huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang thì giai đoạn triển khai thi công công trình giao thông chưa được chú ý đúng mức, giá cả một số loại vật tư xây dựng thay đổi, công tác giải phóng mặt bằng còn khó khăn ảnh hưởng đến kinh phí xây dựng các công trình. Bên cạnh đó trình độ nhân công, trình độ quản lý của nhân lực trong ngành xây dựng hiện nay cũng hạn chế, vẫn còn theo lề lối thủ công, không có tác phong làm việc và quản lý chuyện nghiệp dẫn đến việc quản lý và kiểm soát còn nhiều bất cập và bị động, các rủi ro thường gây ra những tổn thất đòi hỏi phải tốn kém những khoản chi phí để khắc phục. Nội dung kiểm soát rủi ro trong thi công xây dựng công trình bao gồm: Kiểm soát phòng chống thiên tai, Kiểm soát tiến độ xây dựng, kiểm soát chất lượng xây dựng, kiểm soát an toàn lao động trên công trường xây dựng, kiểm soát môi trường xây dựng. Trong một dự án xây dựng công trình thì giai đoạn triển khai thi công là giai đoạn dài nhất và rất nhạy cảm đối với các tác động của rất nhiều yếu tố so với tất cả các giai đoạn khác của một dự án đầu tư xây dựng.
Tình hình biến động về chính trị, kinh tế của thế giới đã tác động không nhỏ đến nền kinh tế nước ta, làm cho giá cả một số loại vật tư xây dựng thay đổi ảnh hưởng đến kinh phí xây dựng các công trình. Bên cạnh đó trình độ nhân công, trình độ quản lý của nhân lực trong ngành xây dựng hiện nay cũng hạn chế, vẫn còn theo lề lối thủ công, không có tác phong làm việc và quản lý chuyên nghiệp dẫn đến việc quản lý và kiểm soát còn nhiều bất cập và bị động, công tác giải phóng mặt bằng còn chậm tiến độ. Đó chính là nguyên nhân dẫn đến sự tồn tại rủi ro đối với quá trình xây dựng công trình giao thông. Các rủi ro thường gây 5 ra những tổn thất đòi hỏi phải tốn kém những khoản chi phí để khắc phục.
Công việc xây dựng thường tiến hành một cách tự phát không có ý đồ toàn cục, thường xảy ra những lãng phí lớn về sức lao động, về hiệu suất sử dụng thiết bị, kéo dài thời gian thi công, tăng chi phí. Những thay đổi về Chi phí trong quá trình thực hiện dự án Nhà thầu quan tâm đến giá dự thầu, giá hợp đồng giao nhận, giá đề nghị bổ sung, giá thanh toán, giá quyết toán, giá hạch toán nội bộ, giá ký kết hợp đồng giao nhận với nhà thầu phụ. Việc tính toán phải bắt đầu bằng việc nghiên cứu Hồ sơ mời thầu, tính tiến độ, nhu cầu chi phí cho tiến độ, dựa trên đơn giá các nguồn lực đem sử dụng, các định mức và chỉ tiêu tham khảo, dựa trên số liệu của các công trình đã thi công tương tự. Xác định giá dự thầu mang tính cá biệt và cạnh tranh đặc biệt trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay.
Trong quá trình xác định giá dự thầu Nhà thầu căn cứ vào yêu cầu Hồ sơ mời thầu, khả năng quản lý, năng lực thực tế, biện pháp tổ chức thi công xây dựng để đề xuất giá dự thầu có khả năng cạnh tranh do có quá nhiều Nhà thầu mà sự lựa chọn của Chủ đầu tư vô cùng khắt khe. Nhà thầu trong tính toán luôn có các biện pháp giảm chi phí như: Về chi phí vật liệu: Chọn nguồn mua, giá mua hợp lý, giảm chi phí vận chuyển, hao hụt vật tư, vật liệu xây dựng, chi phí bảo quản lưu kho. Về chi phí nhân công: Tổ chức lao động khoa học hợp lý, biện pháp thi công tổ chức thi công phù hợp, giảm thời gian ngừng chờ việc… Về chi phí máy thi công: Sử dụng thời gian huy động máy thi công hợp lý, tăng năng suất máy thi công, lựa chọn phương án hợp lý giữa giải pháp thuê máy hoặc mua máy phù hợp với yêu cầu của gói thầu, giảm các chi phí hao hụt nguyên liệu, vật tư trong quá trình sử dụng máy, đồng thời cải tiến công tác lập thiết kế tổ chức thi công, biểu đồ tiến độ thi công, biểu đồ huy động các nguồn lực thực hiện gói thầu một cách khoa học hợp lý là yếu tố hết sức quan trọng để giảm chi phí trong giá thầu. 6 Về chi phí chung (chi phí quản lý dự án) có thể giảm thông qua các biện pháp như quản lý gọn nhẹ, sử dụng các phương pháp quản lý khoa học, điều hành xử lý các tình huống phát sinh kịp thời.