Luận văn thạc sĩ: Đánh giá hiện trạng và giải pháp xây dựng đê Đông tỉnh Bình Định

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích chuyên ngành xây dựng công trình thủy đánh giá hiện trạng tuyến đê đông tỉnh bình định đề xuất giải, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trần Đình Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Dương Đức Tiến
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Công trình thủy
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng tuyến đê Đông tỉnh Bình Định, đề xuất giải pháp xây dựng đê đảm bảo ngăn mặn, nước dâng và thoát lũ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• BẢN CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN VUNG VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRONG, NGOÀI NƯỚC VE XÂY DUNG CÁC TUYẾN DE CUA SÔNG, DE BIEN
• 1.1. Tổng quan lưu vực sông Kone - Hà Thanh, các đặc trưng tự nhiên xã hội trong vùng, đặc điểm khí tượng, thủy văn, hải văn, địa hình, địa chất
• 1.2. Tổng quan hiện trạng tuyến đê Đông
• 1.3. Tổng quan về hiện trạng và định hướng phòng chống lũ, bão trong lưu vực
• 1.4. Quá trình nghiên cứu phòng chống lũ vùng
• 1.5. Tiêu chuẩn tiêu ting chống lũ vùng hạ lưu sông Hà Thanh
• 1.6. Định hướng phòng chống lũ vùng nghiên cứu
• 1.7. Tổng quan về các nghiên cứu trong và ngoài nước trong xây dựng các tuyến đê cửa sông, đê biển
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG TUYẾN ĐÊ ĐÔNG VÀ HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH, CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG LŨ, BÃO VÙNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. Hiện trạng mặt cắt từng đoạn đê trên tuyến
• 2.2. Hiện trạng công trình thủy lợi dưới đê (cống, tràn, kè, trạm bơm)
• 2.3. Đánh giá hiện trạng phòng chống lũ vùng nghiên cứu
• 2.4. Hiện trạng địa chất, địa hình tuyến đê và vùng nghiên cứu
• 2.5. Đặc điểm địa chất và đất đai thổ nhưỡng
• 2.6. Quá trình nâng cấp, tu bổ qua các thời kỳ
• 2.7. Đánh giá hiện trạng công tác quản lý tuyến đê, phòng chống lụt bão
• 2.8. Những tồn tại trong thiết kế và thi công tuyến đê và các công trình qua đê dẫn đến không đảm bảo nhiệm vụ và hư hỏng
• 2.9. Nguyên nhân thiết kế
• 2.10. Nguyên nhân thi công công trình
• 2.11. Nguyên nhân quản lý
• 2.12. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP XÂY DỰNG TUYẾN ĐÊ ĐẢM BẢO NGĂN MẶN, NƯỚC DÂNG VÀ THOÁT LŨ
• 3.1. Nghiên cứu giải pháp phòng chống lũ, bão được nghiên cứu và phê duyệt cho vùng
• 3.2. Nhiệm vụ tuyến đê Đông
• 3.3. Xác định mực nước triều, nước dâng với tần suất tính toán, mực nước lũ, lưu lượng lũ vùng theo phương án chống lũ
• 3.4. Đề xuất tính toán bố trí tuyến đê, các công trình qua đê, dưới đê theo điều kiện địa hình, dân sinh, đảm bảo ngăn mặn và thoát lũ
• 3.5. Đề xuất tuyến đê, công trình qua đê
• 3.6. Xây dựng mô hình thủy lực tính mực nước lũ thiết kế tuyến, quy mô công trình qua đê theo giải pháp đề xuất
• 3.7. Mực nước thiết kế đê lũ phía sông
• 3.8. Nghiên cứu đề xuất hình thức mặt cắt đê, kết cấu đê và công nghệ xây dựng đê các đoạn điển hình, các đoạn đê kết hợp tràn xả lũ
• 3.9. Đề xuất hình thức mặt cắt
• 3.10. Thiết kế các hạng mục công trình
• 3.11. Công nghệ xây dựng các đoạn điển hình
• 3.12. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Giới thiệu luận văn

Luận văn Thạc sĩ "Đánh giá hiện trạng tuyến đê Đông tỉnh Bình Định, đề xuất giải pháp xây dựng đê đảm bảo ngăn mặn, nước dâng và thoát lũ" được thực hiện nhằm mục tiêu nghiên cứu và cải thiện hệ thống đê Đông, một công trình quan trọng trong việc bảo vệ vùng đất nông nghiệp và cư dân trước các tác động của thiên nhiên. Bình Định, với vị trí địa lý đặc thù và thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt, triều cường, đã đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nâng cấp hệ thống đê. Luận văn không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về hiện trạng tuyến đê mà còn đưa ra các giải pháp thiết thực nhằm khắc phục những hạn chế hiện tại. Nghiên cứu này có giá trị không chỉ trong việc bảo vệ môi trường mà còn trong việc phát triển kinh tế - xã hội địa phương. "Mục tiêu nghiên cứu là đề xuất giải pháp tuyến đê, công trình thoát lũ, sơ bộ xác định hình thức mặt cắt đê hợp lý" - đây là một trong những điểm nhấn quan trọng trong luận văn.

II. Tổng quan vùng và các nghiên cứu trong ngoài nước

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về lưu vực sông Kone - Hà Thanh, bao gồm các đặc trưng tự nhiên, xã hội, khí tượng, thủy văn và địa chất. Vùng nghiên cứu có diện tích tự nhiên 175,472 km², với mạng lưới sông ngòi và lượng mưa hàng năm lớn, tạo ra áp lực lớn lên hệ thống đê. Các nghiên cứu trong và ngoài nước về xây dựng đê cũng được trình bày, giúp định hình các giải pháp phòng chống lũ, bão. Việc hiểu rõ đặc điểm địa lý và khí hậu là cơ sở quan trọng để đề xuất các biện pháp hiệu quả. "Bình quân mỗi năm có từ 1,55 đến 2 cơn bão đổ bộ từ Đà Nẵng trở vào" cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp chủ động để bảo vệ khu vực này.

III. Đánh giá hiện trạng tuyến đê Đông

Chương này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng của tuyến đê Đông và hệ thống công trình phòng chống lũ. Các vấn đề như sạt lở, hư hỏng công trình qua đê được phân tích chi tiết. "Đánh giá hiện trạng mặt cắt tuyến đê Đông, công trình thủy lợi qua đê như cống, tràn" giúp xác định những yếu kém trong thiết kế và thi công, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Việc đánh giá này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn mang lại ứng dụng thực tiễn cao trong việc nâng cấp hệ thống đê, nhằm đảm bảo an toàn cho cộng đồng và tài sản.

IV. Nghiên cứu đề xuất giải pháp xây dựng tuyến đê

Chương cuối cùng của luận văn là nghiên cứu và đề xuất các giải pháp xây dựng tuyến đê nhằm đảm bảo ngăn mặn, nước dâng và thoát lũ. Các giải pháp này bao gồm việc xác định nhiệm vụ của tuyến đê, đề xuất bố trí tuyến đê và hình thức mặt cắt kết cấu. "Nghiên cứu các giải pháp phòng chống lũ bão cho vùng" không chỉ giúp cải thiện khả năng chống chịu của tuyến đê mà còn góp phần vào phát triển bền vững cho khu vực. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng công nghệ và mô hình toán trong thiết kế, giúp đảm bảo tính chính xác và hiệu quả của các giải pháp đề xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bình Định, nằm ở miền Nam Trung Bộ Việt Nam, có diện tích đồng bằng ven biển nhỏ hẹp nhưng thường xuyên chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của lũ lụt, triều cường và nước dâng do bão. Mùa mưa bão diễn ra từ trung tuần tháng 9 đến trung tuần tháng 12 hàng năm, gây ngập lụt diện rộng tại các huyện Phù Cát, An Nhơn, Tuy Phước và các phường thuộc thành phố Quy Nhơn. Theo thống kê, thiệt hại về người và tài sản mỗi năm lên đến vài trăm tỷ đồng, với hàng nghìn ha lúa bị ngập, hàng chục nghìn ngôi nhà và công trình hạ tầng bị ảnh hưởng. Trận lũ tháng 11/1987 và 12/1993 đã gây ngập từ 1.000 đến 1.200 ha lúa, độ sâu ngập trên 1 m, kéo dài 2-3 ngày, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất.

Tuyến đê Đông tỉnh Bình Định được xây dựng nhằm ngăn mặn, chống bão và nước dâng từ biển, bảo vệ diện tích đất nông nghiệp khoảng 3.600 ha và tiêu úng cho 5.400 ha. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm sử dụng, tuyến đê đã xuất hiện nhiều đoạn sạt lở, hư hỏng công trình qua đê, ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ và khai thác vùng bãi ngoài đê. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá hiện trạng tuyến đê Đông, các công trình qua đê, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cấp, sửa chữa và bố trí lại tuyến đê, mặt cắt đê nhằm đảm bảo an toàn, ngăn mặn, chống nước dâng và thoát lũ hiệu quả.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ tuyến đê Đông tỉnh Bình Định, bao gồm các đoạn đê, công trình thủy lợi qua đê như cống, tràn, các đoạn đê tràn lũ, cùng với điều kiện địa hình, địa chất và dân sinh vùng hạ lưu sông Kone - Hà Thanh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả phòng chống thiên tai, bảo vệ sản xuất và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bằng ven biển Bình Định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu chuyên sâu về thủy lực, địa chất công trình và quản lý đê điều, bao gồm:

• Lý thuyết thủy lực sông và triều: Phân tích chế độ dòng chảy, mực nước lũ, triều cường và nước dâng do bão, dựa trên các mô hình Mike 11 và Mike Flood để mô phỏng thủy lực, tính toán lưu lượng lũ và mực nước thiết kế.
• Lý thuyết địa chất công trình: Đánh giá đặc điểm địa chất, đất đai, thấm nước và áp lực nước trong thân đê, sử dụng phần mềm Geo Slope để phân tích ổn định mái đê, nguy cơ sạt trượt và thấm qua đê.
• Khái niệm chính: Mực nước thiết kế, tần suất lũ, mặt cắt đê, công trình qua đê (cống, tràn), hệ thống thoát lũ, an toàn đê điều, và tiêu chuẩn phòng chống lũ bão.

Khung lý thuyết này giúp đánh giá toàn diện hiện trạng tuyến đê Đông, xác định các điểm yếu trong thiết kế và thi công, từ đó đề xuất giải pháp kỹ thuật phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, kết hợp điều tra thực địa, thu thập số liệu từ các cơ quan quản lý và các nghiên cứu trước đó, cùng với phân tích mô hình toán học và thủy lực.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu mưa, lũ, triều cường từ các trạm thủy văn như Quy Nhơn, Vân Canh; số liệu địa chất, địa hình; hiện trạng công trình đê, cống, tràn; báo cáo quản lý đê điều và phòng chống lũ bão tỉnh Bình Định.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng mô hình Mike 11 và Mike Flood để mô phỏng dòng chảy, tính toán mực nước lũ thiết kế với tần suất 5-10%; phần mềm Geo Slope phân tích ổn định đê; thống kê và phân tích số liệu mưa lũ, triều cường; đánh giá hiện trạng công trình qua đê.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Toàn bộ tuyến đê Đông dài khoảng 47 km được khảo sát, chia thành 4 đoạn theo đặc điểm địa hình và dòng chảy; các công trình qua đê gồm 55 cống và 21 tràn được kiểm tra chi tiết.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu và khảo sát thực địa trong vòng 6 tháng; phân tích mô hình và đánh giá hiện trạng trong 4 tháng; đề xuất giải pháp và hoàn thiện luận văn trong 2 tháng.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khoa học, chính xác và phù hợp với yêu cầu thực tiễn của công tác quản lý và nâng cấp tuyến đê Đông.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng tuyến đê Đông: Tuyến đê dài khoảng 47 km, chia làm 4 đoạn với cao trình đỉnh đê từ 1,2 đến 4,5 m, mặt đê rộng 3-5 m, mái đê phía biển được bảo vệ bằng bê tông hoặc đá lát khan, phía đồng trồng cỏ bảo vệ. Tuy nhiên, nhiều đoạn đê bị sạt lở, mái đê và chân đê bị xói mòn nghiêm trọng, đặc biệt sau các trận lũ lớn năm 1996, 1999 và 2009. Khoảng 40% chiều dài tuyến đê đã được sửa chữa kiên cố, còn lại trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng.

2. Công trình qua đê: Toàn tuyến có 55 cống và 21 tràn với tổng số cửa lên đến hàng trăm, kích thước cửa cống phổ biến 2 m. Nhiều công trình bị hư hỏng cửa vào, cửa ra, thiết bị cơ khí và kết cấu bê tông không còn đảm bảo năng lực thoát lũ, gây tắc nghẽn và ngập úng vùng đồng bằng. Ví dụ, tràn Quy Nhơn II có 122 cửa, cao trình ngưỡng tràn +0,63 m, nhưng nhiều cửa đã xuống cấp.

3. Mực nước thiết kế và tần suất lũ: Mực nước thiết kế lũ phía đồng với tần suất 10% khoảng +1,6 đến +1,7 m, mực nước triều cao nhất tại trạm Quy Nhơn lên đến 296 cm (khoảng +2,96 m so với mực nước chuẩn). Tuy nhiên, thiết kế ban đầu chưa tính đến nước dâng do bão và ảnh hưởng của hồ chứa Định Bình, dẫn đến mực nước thực tế có thể cao hơn, gây nguy cơ tràn đê.

4. Nguyên nhân hư hỏng: Thiết kế đê chưa tính toán đầy đủ các yếu tố thủy văn, địa chất và tác động của lũ thượng nguồn; công trình thi công chưa đảm bảo kỹ thuật, vật liệu không đồng bộ; hệ thống tràn, cống chưa bố trí hợp lý, gây ứ đọng nước và phá hủy chân đê; quản lý vận hành còn hạn chế do thiếu kinh phí và nhân lực.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tuyến đê Đông đã phát huy hiệu quả trong việc ngăn mặn, giữ ngọt và phòng chống bão, triều cường cho vùng đồng bằng ven biển Bình Định. Tuy nhiên, sự xuống cấp của công trình qua đê và các đoạn đê sạt lở làm giảm khả năng thoát lũ, gây ngập úng kéo dài và thiệt hại kinh tế.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước về đê biển và đê cửa sông, việc thiết kế và thi công cần dựa trên mô hình thủy lực chính xác, tính toán mực nước thiết kế bao gồm cả nước dâng do bão và ảnh hưởng của hồ chứa. Các nước phát triển như Hàn Quốc, Hà Lan đã áp dụng hệ thống công trình đồng bộ, kết cấu bê tông cốt thép kiên cố và hệ thống tràn, cống hiện đại để đảm bảo an toàn đê.

Việc sử dụng mô hình Mike 11 và Mike Flood trong nghiên cứu giúp mô phỏng chính xác dòng chảy, mực nước lũ và triều cường, từ đó đề xuất mặt cắt đê và bố trí công trình qua đê phù hợp. Phân tích địa chất bằng Geo Slope cũng chỉ ra các vị trí nguy cơ sạt trượt, thấm nước cần được gia cố.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ mực nước lũ thiết kế theo tần suất, bản đồ phân bố hiện trạng hư hỏng đê và công trình qua đê, bảng thống kê số lượng và trạng thái các cống, tràn. Điều này hỗ trợ trực quan cho việc đánh giá và đề xuất giải pháp nâng cấp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao cao trình đê và gia cố mái đê: Tăng cao trình đỉnh đê lên mức phù hợp với mực nước thiết kế mới, tối thiểu +1,8 m, đồng thời gia cố mái đê phía biển bằng bê tông cốt thép hoặc đá lát khan, mái phía đồng trồng cỏ và gia cố chân đê để chống xói mòn. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, do Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bình Định chủ trì.

2. Sửa chữa, nâng cấp hệ thống công trình qua đê: Thay thế, sửa chữa các cống, tràn bị hư hỏng, mở rộng khẩu độ cửa cống để đảm bảo thoát lũ hiệu quả, lắp đặt thiết bị cơ khí hiện đại để điều tiết nước. Ưu tiên các công trình có tần suất sử dụng cao như tràn Quy Nhơn II, tràn Cao Đoàn. Thời gian thực hiện 2-4 năm, phối hợp giữa Ban Quản lý Đê điều và các đơn vị thi công.

3. Xây dựng mô hình thủy lực và địa chất chi tiết: Áp dụng mô hình Mike 11, Mike Flood và Geo Slope để tính toán lại mực nước thiết kế, lưu lượng lũ, áp lực nước trong đê, từ đó xác định mặt cắt đê tối ưu và các vị trí cần gia cố đặc biệt. Nghiên cứu này nên được cập nhật định kỳ 5 năm/lần để thích ứng với biến đổi khí hậu.

4. Tăng cường công tác quản lý và vận hành: Đầu tư trang thiết bị, đào tạo nhân lực cho Hạt Quản lý Đê điều, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm lũ, bão; tổ chức kiểm tra, bảo trì định kỳ công trình đê và công trình qua đê. Thực hiện ngay và duy trì liên tục, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng dân cư.

5. Quy hoạch và di dời dân cư trong hành lang an toàn đê: Lập kế hoạch di dời các hộ dân xây dựng trái phép trên hành lang đê, xây dựng khu tái định cư phù hợp để đảm bảo an toàn cho tuyến đê và người dân. Thời gian thực hiện 5-7 năm, phối hợp giữa chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý đê điều và phòng chống thiên tai: Luận văn cung cấp dữ liệu hiện trạng, phân tích kỹ thuật và đề xuất giải pháp nâng cấp tuyến đê Đông, hỗ trợ công tác quản lý, bảo trì và phát triển hệ thống đê điều.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia thủy lợi, công trình thủy: Tài liệu chi tiết về mô hình thủy lực, địa chất công trình và phương pháp phân tích hiện trạng công trình qua đê giúp nghiên cứu sâu hơn về thiết kế và vận hành đê biển, đê cửa sông.

3. Chính quyền địa phương và các đơn vị phát triển kinh tế xã hội: Thông tin về tác động của lũ lụt, triều cường và giải pháp phòng chống giúp hoạch định chính sách phát triển bền vững, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và dân cư vùng ven biển.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội: Luận văn cung cấp kiến thức về nguy cơ thiên tai, vai trò của hệ thống đê và công trình thủy lợi, từ đó nâng cao nhận thức, tham gia quản lý và phòng chống thiên tai hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tuyến đê Đông tỉnh Bình Định có chiều dài bao nhiêu?
   Tuyến đê Đông dài khoảng 47 km, chia thành 4 đoạn theo đặc điểm địa hình và dòng chảy, phục vụ ngăn mặn, chống bão và thoát lũ cho vùng đồng bằng ven biển.

2. Hiện trạng công trình qua đê như thế nào?
   Toàn tuyến có 55 cống và 21 tràn, nhiều công trình bị hư hỏng, cửa cống xuống cấp, ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ và tiêu úng, cần được sửa chữa và nâng cấp.

3. Mực nước thiết kế lũ được xác định ra sao?
   Mực nước thiết kế lũ phía đồng với tần suất 10% khoảng +1,6 đến +1,7 m, mực nước triều cao nhất tại trạm Quy Nhơn lên đến 2,96 m, tuy nhiên cần tính toán lại với mô hình thủy lực hiện đại để đảm bảo an toàn.

4. Nguyên nhân chính gây hư hỏng tuyến đê là gì?
   Nguyên nhân gồm thiết kế chưa đầy đủ, thi công không đảm bảo kỹ thuật, vật liệu không đồng bộ, hệ thống tràn, cống chưa hợp lý, cùng với tác động của lũ thượng nguồn và quản lý vận hành còn hạn chế.

5. Giải pháp nâng cấp tuyến đê được đề xuất là gì?
   Nâng cao cao trình đê, gia cố mái đê, sửa chữa công trình qua đê, xây dựng mô hình thủy lực và địa chất chi tiết, tăng cường quản lý vận hành, đồng thời quy hoạch di dời dân cư trong hành lang an toàn đê.

Kết luận

• Tuyến đê Đông tỉnh Bình Định đóng vai trò quan trọng trong phòng chống lũ, bão và ngăn mặn, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và dân cư vùng ven biển.
• Hiện trạng đê và công trình qua đê còn nhiều đoạn xuống cấp, sạt lở, hư hỏng ảnh hưởng đến hiệu quả phòng chống thiên tai.
• Mực nước thiết kế và tần suất lũ cần được tính toán lại bằng mô hình thủy lực hiện đại, kết hợp phân tích địa chất công trình để đảm bảo an toàn.
• Đề xuất nâng cấp toàn diện tuyến đê, sửa chữa công trình qua đê, tăng cường quản lý và vận hành, đồng thời quy hoạch di dời dân cư trong hành lang an toàn.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai mô hình thủy lực, khảo sát chi tiết hiện trạng, lập kế hoạch nâng cấp và huy động nguồn lực thực hiện trong vòng 3-5 năm tới.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ vùng đồng bằng ven biển Bình Định trước nguy cơ thiên tai ngày càng gia tăng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN VÙNG VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRONG, NGOÀI NƯỚC VE XÂY DUNG CÁC TUYẾN DE CUA SÔNG, DE BIEN 1. Tổng quan lưu vực sông Kone - Hà Thanh, các đặc trưng tự nhiên xã hội trong vùng, đặc điểm khí tượng, thủy văn, hải văn, địa hình, địa chất. Vùng nghiên cứu nằm ở hạ lưu sông Kone - Hà Thanh, được giới hạn trong phạm vi ranh giới hành chính của các xã : Phước An, Phước Thanh, thị trấn Diêu trì, thị trấn Tuy Phước huyện Tuy Phước và các phường: Bùi Thị Xuân, Trần Quang Diệu, Nhơn Bình, Nhơn Phú, Đống Đa thuộc Thành phố Quy Nhơn với tổng diện tích tự nhiên 175,472 km’, dân số trung bình tính đến 31 tháng 12 năm 2009 là 147. Mạng lưới sông ngòi Sông Hà Thanh có diện tích lưu vực là 580 km’, chiều dai sông chính 48 km, độ cao bình quân toàn lưu vực là 179 m, độ dốc bình quân lưu vực là 18,3%, mật độ lưới sông 0,92 km/km”, lượng mưa bình quân cả năm khoảng 2000 mm, tổng lượng dòng chảy năm tính toán lưu vực khoảng 675 triệu m'.

Sông bắt nguồnở những đỉnh núi cao trên 1100 m thuộc huyện Vân Canh chảy theo hướng Tây Nam - Đông Bắc và khi chảy qua cầu Diêu Trì về phía hạ lưu khoảng 800 m sông chia thành hai nhánh. Một nhánh chảy về phía Bắc qua cửa Trường Uc đồ vào đầm Thị Nai và nhánh thứ 2 chảy về phía Nam qua cầu sông Ngang, sau chảy qua cầu Đôi đồ ra đầm Thị Nại tại cửa Hưng Thạnh. Sông Kone là con sông chính ảnh hưởng trực tiếp đến vùng hạ lưu. Đây là sông lớn nhất tỉnh Bình Định có diện tích lưu vực là 3.067 km” dai 178 km.

Sông bắt nguồn từ các dãy núi có các din h cao trên 1000 m. Sông chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam đến Thanh Quang - Vinh Phú sông chảy theo hướng Bắc Nam cho đến Bình Tường , Phú Phong, chảy theo hướng Tây Đông. Tại Bình Thạnh sông chia thành hai nhánh chính : Tân An và Đập Da. Nhánh Tân An có các nhánh con như Gò Chàm cách ngã ba về phía hạ lưư2 km nhập vào sông Tân An và dòng chính sông Tân An đồ ra cửa Gò Bồi- Tân Giảng.

Nhánh Đập Đá chảy ra cửa Đại An. Đặc trưng hình thai lưu vực sông vùng nghiên cứu STT Luu vực sông lưu vực (m) Sông Hà Thanh Lưu vực sông Kone II 3067 | 178 567 15,8 0,65 1,54 Từ nguồn - Biên 108° 45' QUANG NGAI TP. QUY NHƠN z 13 + 3n] 108? 30' 108° 45° 109° 00° TỶ LỆ I : 500000 Hình 1. Mạng sông suối lưu vực sông Kone — Hà Thanh b.

Tình hình bão li. Do tác dụng chắn gió của dai Trường Sơn nên hàng năm lưu vực sông Kone - Hà Thanh - La Tinh luôn bị bão tác động trực tiếp gây mưa to gió lớn làm ngập lụt nghiêm trọng vùng hạ lưu. Bình quân mỗi năm có từ 1,55 đến 2 cơn bão đồ bộ từ Đà Nẵng trở vào, trong vòng 48 năm gần đây (1961- 2009) số cơn bão dé bộ vào ngày càng gia tăng, trung bình mỗi năm có tới 2,7 đến 3 cơn, riêng bão vào khu vực Miền Trung chiếm 65% số cơn bão vào Việt Nam, trong đó có vùng sông Kone - Hà Thanh - La Tinh. Thời gian mưa của các trận mưa lớn thường kéo dài từ 5 đến 10 ngày nhưng lượng mưa lớn nhất trong trận chỉ từ 1 đến 3 ngày.

Qua tính toán thống kê lượng mưa lớn nhất thời đoạn 1, 3, 5, 7 ngày liên tục thường tập trung nửa cuối tháng X và tháng XI thời gian thường bị ảnh hưởng của bão và các đợt không khí lạnh, áp thấp nhiệt đới. Lượng mưa 1 ngày có thé đạt trên 300 mm ngày. Đặc biệt trận mưa lũ tháng X1/2009 do bão số 11 kết hợp với KKL đã gây ra mưa rất to trên địa bàn vùng nghiên cứu, trong đó mưa đặc biệt to trên lưu vực sông Hà Thanh với lượng mưa 24h (từ 13h ngày 2/XI đến 13h ngày 3/XI, lượng mưa tại Vân Canh đo được là 754 mm, lượng mua | ngày max đạt 503mm (ngày 3/X1/2009). Ngập lụt do cơn bão Mirinae ngày 4/11/2009 tại tinh Binh Định = Bảng 1.

Lượng mưa ngày lớn nhất ở các vị trí XI ngày max X3 ngày max X5 ngày max X7 ngày max Trạm mm" Thời gian mm Thời gian ‘Gun Thời gian ‘aa Thời gian Quy Nhơn| 365,0 26/X/1960| 576,2)9-11/XI/1981} 656,97-11/XU198I| 755,8} 8-14/X1/1981 337,8| 15/X/1988 An Nhơn 239,6 21/X/1998] 461,7 16- 570,7 15- 631,3 16-22/X1/1996 233.6 23/X/2005 18/X1/1996 19/X1/1996 Phu My 326,0 21/X/1998) 536,1/20-22/X/1998} 644,9)14-18/X/2003) 701,7 14-20/X/2003 325,5 14/X/1979 Phu Cat 390,0 17/X/1996 15- 15- 347,3| 16/X/1990| 675,0 17/XI/1996 | 848,0 19/XI/1996 | 916,5) 15-21/XI/1996 Dé Gi 444,1| 23/X/1991) 586,2)14-16/X/1990) 674,1)14-18/X/1990) 699,2) 13-19/X/1990 347,3| 16/X/1990 Hoai An 383,6 15/X/2003 376,5 21/X19/98| 720,615-17/X/2003| 890,9)15-19/X/2003} 971,9 14-20/X/2003 Hoai 304,1) 4/XI/2007| 650,9/20-22/X/1998] 728,6|24-28/X/1981} 822,5 24-30/X/1981 Nhon 269,6 26/X/1981 Cay 289,3) 23/X/2005| 595,5 23-25/X/05 | 671,8/22-26/X/2005| 699,0 21-27/X/2005 Muéng 284,0)25/XI/1985| 463,7/23-25/X/1992) 525,2)21-25/X/1992| 688,5 22-28/X/1992 Binh 304,0 20/X/1994L 423,2)19-21/X/1994) 514,9)14-18/X/1990| 599,3) 22-28/X/1992 Quang 300,0|19/XU1987 Vinh Kim | 376,8 24/X/1991| 550,8 566,5 809,3| 25-31/X/1981 XI ngày max X3 ngày max X5 ngày max X7 ngày max Trạm mm Thời gian mm Thời gian ‘Gum Thời gian mm Thời gian 285,4 9/XI/1988 23-25/X/1992 25-29/X/1992| 708,9 23-29/X/1992 Vinh Sơn 278 15/X/2003 254,2| 21/X/19981 506,5 15-17/X/03 | 661,415-19/X/2003| 703,21 14-20/X/2003 Vân Canh | 503,0 3/XI/2009| 870,0 2-4/XI/2009 | 925,0 2-6/X1/2009 | 939,0 2-8/XI/2009 368|25/XI/1985 15- 15-21/X1/1996 551,02-4/XI/1986| 684,4 19/XI/1996 | 773,7 Về hướng dòng cháy lũ: - Đối với sông Kone : Sau khi lũ từ th ượng nguồn ch ảy về, đến ngã ba Bình Thạnh: Sông Kone chia làm hai nhánh là Tân An và Đập Đá , trong đó: + Có khoang70% lưu lượng lũ chảy theo hướng sông Tan An Go Tràm qua Nhơn Khánh, Nhơn Lộc, Nhơn Hòa, thị tran An Nhơn, sau khi qua đường sắt, chia làm hai hướng: Hướng chính xuống Phước Hưng, Phước Quang, Phước Hòa, chảy ra cửa Tân Gian và đồ vào đầm Thị còn hướng phụ lưu lượng lũ băng qua cầu Ba Ri và vùng đồng ruộng của xã Phước Hiệp, Phước Lộc, Phước Nghĩa theo hướng Tây Bắc - Đông Nam nhập vào nhánh Trường Úc thuộc sông Hà Thanh và đồ vào đầm Thị Nại + Có khoảng 30% lưu lượng lũ ch ảy theo hướng sông Đập Đá và sông Cầu Dài qua Nhơn Hung , Nhơn An, Nhơn Hạnh, Nhơn Long, Phước va đồ vào đầm Thị Nhan Hị Nhánh Đập Đá Hình 1. Sơ đồ tách dòng chính hạ lưu sông Kone Đối với sông Hà Thanh : Sông Ha Th anh ngắn và đốc , sau khi chảy qua cầu Diêu Trì trên Quốc lộ 1A, xuống hạ lưu khoảng 800 m, thì sông chia làm hai nhánh , trong đó: - Nhánh Trường Úc, chảy về phía Bắc qua địa phận Nam thị trấn Tuy Phước và Bắc địa phận phường Nhơn Bình và Nhơn Phú thành phố Quy Nhơn _, lưu lượng lũ đồ vào đầm thị Nai qua cửa Trường Úc_, do cửa sông này khá rộng nên khả năng thoát lũ tốt. - Nhánh sông Ngang ch ảy phía Nam qua cầu Đôi đồ ra đầm Thị Nại qua cửa Hưng Thạnh. Nhìn chung từ ngã ba sông Hà Thanh trở xuống hạ lưu, lũ bắt đầu tràn bờ và đi sâu vào vùng đồng bằng , sau đó được tiêu thoát qua các tràn và các công tiêu trên hệ thống đê Dong , đoạn từ cầu Đôi ra đến cửa Trường Úc.

Qua kết quả đo đạc lượng lũ lớn nhất tại Cây Muồng trên sông Kone, khống chế diện tích lưu vực 2540 km2 với liệt tài liệu từ năm 1976-2009 cho thay lưu lượng lớnnhấtxâyra 13 lần/34 năm đo đạc liên tục , trong đó đạt đỉnh lũ cao nhất là : 6340m”⁄s vào ngày 19/11/1987, những trận lũ lớn đều xả y ra vào tháng 10 và tháng 11. Đặc trưng chế độ thuỷ văn vùng triều Thuỷ triều ở vùng nghiên cứu nằm trong chế độ triều từ Quảng Ngãi đến Nha Trang chủ yếu là nhật triều không đều. Số ngày nhật triều trong thang từ 17 đến 26 ngày, vào các ngay nước kém thường có thêm một con nước nhỏ trong ngày. Thời gian triều đâng thường lâu hơn thời gian triều rút 1 đến 2 giờ, điểm này thuận lợi cho việc lấy nước tưới nhưng cũng ảnh hưởng tới thời gian lũ rút và mặn vào sâu hơn.

Theo tài liệu triều trạm Quy Nhơn, tính toán các đặc trưng thuỷ triều như sau: 10 Bảng 1. Đặc trưng mực nước triễu tại ram Quy Nhơn trong các thang (em) Tháng |1 |M|HI]N V VI VIE VIM IX X XIjXHỈNHm Nive nước tiều 158 | 153 |15 148 146 143 140 145,155 170.170| 168| 154 [rung tình Dinh triều cao |257 |256 |238|243 246 254 242 248 271 277 271 |296| 296 (Chântiểu thấp| 50 | 38 | 56 | 45 3325 36 27 59 83 63 | 57 | 27 Bình quân dinh n 243 |229 311 |216, 226 228 227 223 227 246 252) 252| 232 triều cao Bình quân h jp|72|74| 86/77 65 52 49 62 83 9989 |175| 74 chin tiểu thấp Bình quân khônh lệch |17I|155|125|139 T61 176 178 161144 147 163|177| 158 lu Kết quả tính toán bảng 1.3 cho thay bình quân chênh lệch triều của các tháng. ~ Tính toán mực nước triều cao nhất và thấp nhất Để tính toin các đặc trưng tiểu sử dụng ti gu tiểu tai tram Quy Nhơn chuỗi thực đo (1977 + 2007). Các đặc trưng thống kê mực nước triều cao nhất trạm Quy Nhơn.

Loại | Trung Hpf (em) Yêu tô 'đường| bình (em) | 1% | 2% [5% | 10% [25% | 25% Mực nước định triều cao [Cực trị nhất (số liệu thực đo tại Quy} loại | 261 | 301 | 294 |285 | 278 | 271 | 268 Nhơn) - hệ cao độ Hải đồ Số liệu tru tính toán ~ Hệ |Cực tị ting 82 | 103 | 99 |94 | 90 | §7 | 85 cao độ quốc gia loại Baing 15. Các đặc ưng thẳng kẻ của mực nước triều thấp nhất tram Quy Nhơn Thình THy% (em) "Yếu tố G ÍC, (em) 50% | 75% | 80% | 85% [90% | 95% Mục nước chin | do | 9.62 |o62| triều thấp nhất 47 | 38 | 36 | 34 | 31 | 27 Mực nước tiểu ti Quy Nhơn đã đưa về hệ cao độ quốc gia, Kết qui th toán mực nước triều cao nhất theo số liệu thực đo tai trạm Quy Nhơn và được tính truyền triều về dim Thị Nai. Để tinh toán quá trình triễu thiết kế, phải tính toán " công thêm nước dâng do bão. Theo hướng din thiết kể ke biển 14 TCN 130 - 2002 do Bộ Nông nghiệp và PTNT ban hành năm 2002, ở vùng nghiên cứu, với công trình cấp II-IV, nước ding do bão.