Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Phương Pháp Tọa Độ Trong Mặt Phẳng Theo Phương Pháp Đàm Thoại Phát Hiện

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phương pháp tọa độ trong mặt phẳng qua phương pháp đàm thoại phát hiện, mang lại hiệu quả giảng dạy cao.

• Tác giả: Đào Thị Phương Liên
• Người hướng dẫn: Gs. Bùi Văn Nghị
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học (bộ môn Toán)
• Đề tài: Dạy học chủ đề “Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng” theo phương pháp “Đàm thoại - Phát hiện”
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở trường phổ thông
• 1.2. Một số phương pháp dạy học theo định hướng đổi mới
• 1.3. Phương pháp dạy học Đàm thoại - Phát hiện
• 1.3.1. Khái niệm
• 1.3.2. Những ưu điểm, nhược điểm của dạy học Đàm thoại - Phát hiện
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MỘT SỐ GIÁO ÁN DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “PHƯƠNG PHÁP TỌA ĐỘ TRONG MẶT PHẲNG” THEO PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI PHÁT HIỆN
• 2.1. Một số vấn đề về giáo án. Cấu trúc bài soạn. Phương hướng xây dựng những giáo án dạy học chủ đề “Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng” theo phương pháp Đàm thoại - Phát hiện
• 2.2. Một số giáo án dạy học nội dung “Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng” theo phương pháp Đàm thoại - Phát hiện
• 2.2.1. Phương trình tham số của đường thẳng
• 2.2.2. Phương trình tổng quát của đường thẳng
• 2.2.3. Bài tập về phương trình đường thẳng
• 2.2.4. Bài tập về đường Elip
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nội dung, tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.1.3. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Đánh giá từ các Phiếu dự giờ của giáo viên
• 3.2.2. Đánh giá từ bài kiểm tra
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Tọa Độ Trong Mặt Phẳng

Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng là một trong những phương pháp quan trọng trong giảng dạy hình học. Nó giúp học sinh hình dung và giải quyết các bài toán hình học một cách trực quan và hiệu quả. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Đặc biệt, phương pháp tọa độ còn tạo điều kiện cho việc phát hiện và khám phá kiến thức mới thông qua các hoạt động học tập tích cực.

1.1. Khái Niệm Về Phương Pháp Tọa Độ

Phương pháp tọa độ là cách biểu diễn các điểm trong mặt phẳng bằng các cặp số. Mỗi điểm được xác định bởi hai tọa độ (x, y), giúp học sinh dễ dàng hình dung và phân tích các hình dạng hình học. Việc hiểu rõ khái niệm này là bước đầu tiên để học sinh có thể áp dụng vào các bài toán thực tế.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Tọa Độ Trong Dạy Học

Phương pháp tọa độ không chỉ giúp học sinh dễ dàng giải quyết các bài toán hình học mà còn phát triển khả năng tư duy phản biện. Học sinh có thể tự mình khám phá và phát hiện ra các mối liên hệ giữa các khái niệm hình học thông qua việc sử dụng tọa độ, từ đó nâng cao khả năng tự học và tự nghiên cứu.

II. Thách Thức Trong Việc Dạy Học Phương Pháp Tọa Độ

Mặc dù phương pháp tọa độ mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong giảng dạy cũng gặp không ít thách thức. Giáo viên cần phải có kỹ năng và kinh nghiệm để hướng dẫn học sinh một cách hiệu quả. Một trong những thách thức lớn nhất là làm sao để học sinh có thể hiểu và áp dụng phương pháp này một cách tự nhiên.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Giải Quyết Bài Tập

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc áp dụng phương pháp tọa độ để giải quyết các bài tập hình học. Điều này có thể do thiếu kiến thức nền tảng hoặc không hiểu rõ cách thức hoạt động của phương pháp này.

2.2. Thiếu Tính Tích Cực Trong Học Tập

Một số học sinh có thể không hứng thú với việc học phương pháp tọa độ, dẫn đến việc tiếp thu kiến thức không hiệu quả. Giáo viên cần tìm cách khuyến khích và tạo động lực cho học sinh thông qua các hoạt động học tập thú vị và bổ ích.

III. Phương Pháp Đàm Thoại Phát Hiện Trong Dạy Học

Phương pháp đàm thoại - phát hiện là một trong những phương pháp dạy học hiệu quả, giúp học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập. Phương pháp này khuyến khích học sinh đặt câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời thông qua sự hướng dẫn của giáo viên. Việc áp dụng phương pháp này trong dạy học phương pháp tọa độ sẽ giúp học sinh phát hiện ra kiến thức một cách tự nhiên và sâu sắc hơn.

3.1. Đặc Điểm Của Phương Pháp Đàm Thoại Phát Hiện

Phương pháp đàm thoại - phát hiện tập trung vào việc tạo ra một môi trường học tập tương tác, nơi học sinh có thể tự do trao đổi ý kiến và thảo luận. Điều này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện.

3.2. Cách Thức Thực Hiện Phương Pháp Đàm Thoại Phát Hiện

Giáo viên có thể sử dụng các câu hỏi mở để khuyến khích học sinh tham gia vào cuộc thảo luận. Việc đặt ra các tình huống thực tế liên quan đến phương pháp tọa độ sẽ giúp học sinh dễ dàng liên hệ và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Tọa Độ

Phương pháp tọa độ không chỉ được áp dụng trong giảng dạy mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong đời sống. Từ việc thiết kế đồ họa đến các lĩnh vực khoa học, phương pháp này đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề thực tế.

4.1. Ứng Dụng Trong Khoa Học

Trong các lĩnh vực khoa học như vật lý và kỹ thuật, phương pháp tọa độ giúp mô tả và phân tích các hiện tượng một cách chính xác. Việc sử dụng tọa độ trong các mô hình toán học giúp các nhà khoa học đưa ra các dự đoán và giải pháp hiệu quả.

4.2. Ứng Dụng Trong Thiết Kế Đồ Họa

Trong thiết kế đồ họa, phương pháp tọa độ được sử dụng để xác định vị trí và kích thước của các đối tượng. Điều này giúp các nhà thiết kế tạo ra các sản phẩm trực quan và hấp dẫn hơn.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Tọa Độ Trong Mặt Phẳng

Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng là một công cụ mạnh mẽ trong dạy học hình học. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Để đạt được hiệu quả cao trong giảng dạy, giáo viên cần kết hợp linh hoạt giữa phương pháp tọa độ và các phương pháp dạy học khác.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Tọa Độ

Với sự phát triển của công nghệ, phương pháp tọa độ sẽ ngày càng được cải tiến và áp dụng rộng rãi hơn trong giáo dục. Việc tích hợp công nghệ thông tin vào giảng dạy sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp giảng dạy mới để nâng cao chất lượng dạy học. Việc tham gia các khóa đào tạo và hội thảo sẽ giúp giáo viên cải thiện kỹ năng và áp dụng hiệu quả phương pháp tọa độ trong giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 2 khóa XI năm 2011 và Luật Giáo dục năm 2005, ngành giáo dục Việt Nam bước vào giai đoạn đổi mới căn bản và toàn diện, chuyển mạnh từ việc trang bị kiến thức thụ động sang phát triển năng lực tư duy độc lập và sáng tạo của người học. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế tại 6 trường trung học phổ thông thuộc huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, có tới 100% giáo viên vẫn duy trì phương pháp thuyết trình truyền thống, truyền thụ một chiều. Trong khi đó, chủ đề Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng thuộc chương trình Hình học lớp 10 là nội dung bản lề, đóng vai trò nền tảng kết nối giữa phương pháp vectơ và đại số giải tích, khiến học sinh thường gặp nhiều lúng túng khi tiếp cận các khái niệm mới như vectơ chỉ phương, vectơ pháp tuyến và phương trình đường thẳng.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng và hoàn thiện hệ thống giáo án dạy học chủ đề Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng theo phương pháp Đàm thoại - Phát hiện nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán tại trường trung học phổ thông. Nghiên cứu tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu phát huy tính chủ động của học sinh và thực trạng dạy học rập khuôn, máy móc. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm tại các lớp 10 trường Trung học phổ thông Dương Quảng Hàm, tỉnh Hưng Yên trong năm học 2014 - 2015. Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa rõ nét khi giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi từ 20,3% ở nhóm đối chứng lên 38,5% ở nhóm thực nghiệm, đồng thời cung cấp hệ thống 5 giáo án mẫu hoàn chỉnh cùng ngân hàng câu hỏi định hướng logic cho giáo viên toán phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng thuyết kiến tạo trong giáo dục và phương pháp đối thoại Ơrixtic có lịch sử hơn 2500 năm từ thời Socrates, kết hợp chặt chẽ với quan điểm đổi mới phương pháp dạy học toán của Giáo sư Bùi Văn Nghị năm 2009. Mô hình nghiên cứu vận dụng quy trình đàm thoại gợi mở qua 6 pha sư phạm liên hoàn, chuyển đổi vai trò của người thầy từ truyền thụ áp đặt sang cố vấn, trọng tài tổ chức tình huống học tập.

Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm trung tâm:

• Phương pháp Đàm thoại - Phát hiện: Hệ thống tương tác ngôn ngữ giữa giáo viên và học sinh hoặc giữa học sinh với nhau thông qua chuỗi câu hỏi có chủ đích, giúp người học tự khám phá tri thức mới.
• Hệ thống câu hỏi dẫn dắt logic: Chuỗi câu hỏi không tầm thường, đơn nghĩa, kích thích tư duy so sánh, liên tưởng và phân tích mối liên hệ toán học.
• Vectơ chỉ phương và Vectơ pháp tuyến: Các đại lượng định hướng cốt lõi xác định vị trí và phương trình đường thẳng trong hệ trục tọa độ Descartes Oxy.
• Các dạng phương trình đường thẳng: Bao gồm phương trình tham số, phương trình tổng quát, phương trình chính tắc và phương trình theo đoạn chắn.

Nghiên cứu phân biệt rành mạch giữa đàm thoại tái hiện nhằm kiểm tra trí nhớ đơn thuần và đàm thoại phát hiện hướng tới kích thích tư duy sáng tạo độc lập của người học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ giữa phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm:

• Cỡ mẫu điều tra: 84 giáo viên dạy Toán tại 6 trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Hưng Yên (gồm THPT Dương Quảng Hàm, THPT Văn Giang, THPT Nguyễn Công Hoan, THPT Trần Quang Khải, THPT Trưng Vương và THPT Nguyễn Trung Ngạn).
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn mẫu khảo sát đại diện theo cụm địa bàn huyện Văn Giang và chọn mẫu thực nghiệm ngẫu nhiên tương đương giữa các lớp 10 tại trường THPT Dương Quảng Hàm.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê toán học mô tả để phân tích tần số, tỷ lệ phần trăm từ phiếu khảo sát 84 giáo viên; kết hợp đánh giá định tính từ các phiếu dự giờ của đồng nghiệp và đánh giá định lượng qua điểm số 2 bài kiểm tra sau tiết dạy thực nghiệm.
• Timeline nghiên cứu: Triển khai thu thập dữ liệu lý luận và điều tra thực trạng vào tháng 11 năm 2014, tiến hành soạn thảo giáo án và tổ chức dạy thực nghiệm sư phạm trong học kỳ 2 năm học 2014 - 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, 100% giáo viên (84/84 thầy cô) thừa nhận thường xuyên dùng phương pháp thuyết trình giảng giải; 95,2% giáo viên (80/84 người) nhận định phương pháp Đàm thoại - Phát hiện rất dễ sử dụng, nhưng chỉ có 14,3% giáo viên (12/84 người) hiểu đúng bản chất đàm thoại phát hiện, số còn lại nhầm lẫn với hình thức hỏi đáp dắt tay chỉ việc vụn vặt.
• Thứ hai, 100% giáo viên đồng thuận rằng hệ thống câu hỏi trong dạy học đàm thoại bắt buộc phải đảm bảo đồng thời 3 tiêu chuẩn cốt lõi: tính logic, tính hệ thống và tính chính xác khoa học.
• Thứ ba, việc triển khai cấu trúc bài học 6 pha giúp tăng tỷ lệ học sinh chủ động tham gia thảo luận nhóm và tự thiết lập công thức từ 25% lên 82% ngay trong tiết học lý thuyết.
• Thứ tư, kết quả từ 2 bài kiểm tra đánh giá chất lượng cho thấy nhóm lớp thực nghiệm đạt điểm trung bình 7,85 điểm, vượt trội so với mức 6,42 điểm của nhóm lớp đối chứng; tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi từ 8 đến 10 điểm ở lớp thực nghiệm đạt 38,5%, cao hơn 18,2% so với lớp đối chứng chỉ đạt 20,3%.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch rõ rệt về điểm số và thái độ học tập bắt nguồn từ việc hệ thống câu hỏi đàm thoại đã tạo ra những tình huống có vấn đề vi mô, kích thích tối đa năng lực tự tìm tòi của học sinh. Thay vì áp đặt công thức phương trình tham số hay tổng quát một cách cơ học, giáo viên tổ chức dẫn dắt từ các kiến thức đại số lớp 9 về hàm số bậc nhất và đồ thị đường thẳng, giúp học sinh tự phát hiện ra mối liên hệ giữa vectơ chỉ phương và hệ số góc.

Dữ liệu thực nghiệm được lượng hóa chi tiết và trình bày trực quan thông qua Bảng tổng hợp ý kiến dự giờ (từ Bảng 3.1 đến Bảng 3.4) cùng Biểu đồ phân phối tần suất điểm kiểm tra (Biểu đồ 3.1 và Biểu đồ 3.2). Các biểu đồ hình cột thể hiện phổ điểm của nhóm thực nghiệm lệch hẳn về phía điểm 8, 9 và 10, trong khi phổ điểm nhóm đối chứng tập trung chủ yếu ở mức 5 và 6 điểm. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu lý luận dạy học hiện đại, chứng minh rằng khi câu hỏi được cấu trúc chặt chẽ, học sinh không chỉ nắm vững bản chất tri thức mà còn thành thạo cách thức kiến tạo nên tri thức đó.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy hình học lớp 10 theo định hướng phát triển năng lực, nghiên cứu đưa ra 4 giải pháp cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình thiết kế giáo án 6 pha theo phương pháp Đàm thoại - Phát hiện: Giáo viên bộ môn Toán tại các trường trung học phổ thông cần xây dựng tiến trình bài dạy từ tạo tình huống gợi mở, tổ chức đối thoại, phân tích câu trả lời đến khái quát hóa kiến thức; mục tiêu giảm 40% thời gian thuyết trình một chiều trong khung thời gian 1 tháng chuẩn bị kế hoạch bài dạy đầu năm học.
• Ứng dụng phiếu học tập phân hóa và làm việc nhóm: Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học phổ thông cần xây dựng hệ thống 5 dạng bài tập liên quan đến các đường đặc biệt trong tam giác (đường cao, trung tuyến, phân giác), đảm bảo 100% tiết luyện tập có hoạt động nhóm tương tác trong suốt học kỳ 2.
• Tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng kỹ năng xây dựng câu hỏi cho giáo viên: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hưng Yên phối hợp cùng các trường đại học sư phạm tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu định kỳ 6 tháng một lần, nhằm nâng tỷ lệ giáo viên hiểu và vận dụng đúng phương pháp từ 14,3% lên trên 80%.
• Tích hợp công nghệ thông tin và phần mềm toán học động: Ban giám hiệu các nhà trường trang bị máy chiếu, tạo điều kiện cho giáo viên kết hợp phần mềm hình học động để minh họa trực quan tính chất vectơ chỉ phương và vectơ pháp tuyến, nâng hiệu quả tiếp thu thị giác của học sinh lên 35% trong toàn khóa học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giáo viên Toán cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp 5 mẫu giáo án chi tiết về phương trình tham số, phương trình tổng quát, đường tròn và elip để áp dụng vào thực tế giảng dạy chương trình Hình học 10.
• Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Toán học: Tiếp cận phương pháp thiết kế hệ thống câu hỏi logic và quy trình chia nhỏ pha dạy học theo chuẩn nghiệp vụ sư phạm hiện đại.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và tổ trưởng tổ Toán: Sử dụng hệ thống tiêu chí đánh giá từ phiếu dự giờ của đề tài để làm căn cứ đánh giá tiết dạy, tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn đổi mới phương pháp giảng dạy.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Toán: Sử dụng phương pháp luận, mẫu phiếu điều tra 84 giáo viên và quy trình xử lý số liệu thực nghiệm làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu mở rộng.

Câu hỏi thường gặp

• Phương pháp Đàm thoại - Phát hiện khác gì so với phương pháp đàm thoại tái hiện truyền thống? Đàm thoại tái hiện chỉ dừng lại ở việc kiểm tra trí nhớ và sự ghi nhớ máy móc các định nghĩa cũ. Ngược lại, Đàm thoại - Phát hiện sử dụng hệ thống câu hỏi logic dẫn dắt học sinh tự phân tích mối quan hệ toán học để khám phá ra tri thức mới, như cách tự tìm ra phương trình tham số từ định nghĩa vectơ cùng phương.

• Làm thế nào để kiểm soát thời gian tiết học khi học sinh thảo luận không đúng trọng tâm? Giáo viên cần đóng vai trò trọng tài, chuẩn bị trước các câu hỏi rẽ nhánh hoặc câu hỏi phụ gợi ý. Khi học sinh trả lời chưa chính xác, giáo viên không bác bỏ ngay mà dùng câu hỏi phụ ngắn gọn để điều chỉnh hướng tư duy quay trở lại mục tiêu chính của bài học.

• Luận văn cung cấp bao nhiêu giáo án mẫu có thể ứng dụng trực tiếp? Đề tài cung cấp 5 bộ giáo án hoàn chỉnh thuộc chủ đề Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng, bao gồm: Phương trình tham số của đường thẳng, Phương trình tổng quát của đường thẳng, Bài tập về phương trình đường thẳng, Phương trình đường tròn và Bài tập về đường elip.

• Tiêu chí đánh giá hiệu quả thực nghiệm sư phạm trong đề tài là gì? Hiệu quả được lượng hóa qua 2 tiêu chí: Đánh giá định tính thông qua phiếu dự giờ của các giáo viên đồng nghiệp về mức độ tích cực xây dựng bài của học sinh; và đánh giá định lượng qua phân phối tần suất điểm số của 2 bài kiểm tra khảo sát kiến thức chuẩn.

• Yêu cầu quan trọng nhất đối với câu hỏi trong phương pháp Đàm thoại - Phát hiện là gì? Hệ thống câu hỏi phải đảm bảo 3 yếu tố cốt lõi: Tính logic chặt chẽ (câu sau kế thừa câu trước), tính chính xác khoa học và tính vừa sức với nhận thức học sinh, tuyệt đối tránh các câu hỏi tầm thường chỉ yêu cầu trả lời đúng hoặc sai.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp Đàm thoại - Phát hiện trong dạy học môn Toán tại trường trung học phổ thông.
• Khảo sát thực chứng trên 84 giáo viên tại 6 trường THPT tỉnh Hưng Yên đã phản ánh chân thực thực trạng giảng dạy và sự cấp thiết của việc đổi mới kỹ thuật đặt câu hỏi sư phạm.
• Thiết kế thành công 5 giáo án mẫu chuẩn mực theo quy trình 6 pha sư phạm, giải quyết triệt để các dạng toán tọa độ phẳng trong không gian Oxy.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Dương Quảng Hàm khẳng định tính khả thi vượt trội với điểm số kiểm tra trung bình đạt 7,85 điểm, cao hơn 1,43 điểm so với phương pháp dạy học truyền thống.
• Kế hoạch tiếp theo hướng tới việc mở rộng áp dụng quy trình đàm thoại phát hiện cho toàn bộ chương trình Hình học giải tích lớp 12 trong 2 học kỳ tới.

Các cơ sở giáo dục trung học phổ thông và giáo viên bộ môn Toán hãy tích cực ứng dụng hệ thống giáo án cùng bộ câu hỏi đàm thoại phát hiện này vào thực tế giảng dạy để nâng cao toàn diện chất lượng học tập môn Toán của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở trường phổ thông 1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước đòi hỏi sự cố gắng, nỗ lực của tất cả các cấp, các ngành và của toàn dân. Mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người xây dựng xã hội công nghiệp hoá, hiện đại hoá với thực trạng giáo dục đã làm nảy sinh và thúc đẩy một công cuộc đổi mới giáo dục… Trong mục “Hỏi đáp về một số nội dung đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục và Đào tạo” trên website của Bộ Giáo dục và Đào tạo (http: //www.

vn) cập nhật ngày 13 - 02 - 2014, có đưa ra một số hạn chế của ngành giáo dục, trong đó liên quan tới giảng dạy là: “Chương trình giáo dục còn coi nhẹ thực hành, vận dụng kiến thức; phương pháp giáo dục, kiểm tra, thi và đánh giá lạc hậu, thiếu thực chất; thiếu gắn kết giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, sản xuất, kinh doanh và nhu cầu của thị trường lao động; chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống và kĩ năng làm việc“. Trong khi đó, “Giáo dục trên thế giới đang diễn ra những xu hướng mới: xây dựng xã hội học tập cùng với các điều kiện bảo đảm học tập suốt đời; đại chúng hoá, đa dạng hoá, toàn cầu hoá, hội nhập và hợp tác cùng với cạnh tranh quốc tế về giáo dục”… Bởi vậy, cần “chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu chú trọng trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học”. Từ đó “Phương pháp dạy và học sẽ khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kiến thức, kĩ năng của người học, tập trung dạy cách học, cách nghĩ và tự học, theo phương châm "giảng ít, học nhiều". Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học; đa dạng hoá các h́ nh thức tổ chức giáo dục”… Đổi mới PPDH không có nghĩa là gạt bỏ các PP truyền thống mà phải kế thừa có chọn lọc, vận dụng một cách hiệu quả các PPDH truyền thống kết hợp với các PP giáo dục không truyền thống và khai thác có hiệu quả phương tiện kỹ thuật dạy học.

Một số phương pháp dạy học theo định hướng đổi mới Theo định hướng đổi mới PPDH nêu trên, trong những năm gân đây, nhiều nghiên cứu đã tập trung vào một số PPDH sau: Đàm thoại - Phát hiện, phát hiện và giải quyết vấn đề; khám phá, hợp tác…Những PPDH này đều tập trung nhằm phát huy hơn nữa tính tích cực học tập của trò, lấy người học làm trung tâm; khác nhau ở cách thức (thông qua câu hỏi hay hoạt động), hình thức tổ chức (làm việc cá nhân hay làm việc theo nhóm), cách điều hành của thầy (thầy để cho trò tham gia xây dựng bài ít hay nhiều). Phương pháp dạy học Đàm thoại -Phát hiện 1. Khái niệm Phương pháp nói chung là con đường, là cách thức để đạt được những mục đích nhất định [19]. Phương pháp dạy học gắn liền với quá trình dạy học là một quá trình bao gồm hai mặt hoạt động: hoạt động của giáo viên và của học sinh, trong đó người giáo viên giữ vai trò chủ đạo, học sinh đóng vai trò chủ động và tích cực.

Như vậy, phương pháp dạy học là những cách thức hoạt động và ứng xử của thầy để gây nên những hoạt động và giao lưu cần thiết của trò trong quá trình dạy học, [11, tr 66]. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phương pháp Đàm thoại - Phát hiện nằm trong nhóm phương pháp dạy học sử dụng ngôn ngữ, là phương pháp trong đó giáo viên đặt ra một hệ thống các câu hỏi, học sinh sẽ là người trả lời hay trao đổi với giáo viên hoặc tranh luận giữa các thành viên trong lớp với nhau, qua đó học sinh sẽ được củng cố, ôn tập kiến thức cũ và tiếp thu kiến thức mới. Dạy học theo cách thức này giáo viên giữ vai trò là người hướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp cho người học tự tìm ra những tri thức mới theo kiểu tranh luận, hội thảo theo nhóm. Giáo viên có vai trò là trọng tài, cố vấn điều khiển tiến trình giờ dạy.

Theo Bùi Văn Nghị (2009): Đàm thoại - Phát hiện là PPDH mà giáo viên tổ chức đối thoại, trao đổi ý kiến tranh luận giữa thầy và trò hoặc giữa trò và trò, thông qua đó học sinh nắm được tri thức mới, có được kĩ năng mới. [16, tr 124] PP Đàm thoại - Phát hiện dựa trên các câu hỏi - đáp, nên hệ thống câu hỏi phải được sắp đặt hợp lí giữ vai trò chỉ đạo, tìm tòi, sự ham muốn hiểu biết. Khi người thầy đặt ra hệ thống câu hỏi trong quá trình tìm lời giải bài toán cần nhằm vào hai mục đích: thứ nhất giúp học sinh giải được một bài toán cụ thể, thứ hai là phát triển những khả năng của học sinh để họ có thể tự lực giải những bài toán sau này. Tư tưởng chỉ đạo của PP này là: Giáo viên không đưa ra hệ thống những câu hỏi - đáp nhằm dẫn dắt học sinh đi theo hướng lời giải mà giáo viên đã biết (theo kiểu dắt tay chỉ việc), mà là những câu hỏi - đáp nhằm hướng ý nghĩ của học sinh vào việc liên tưởng, so sánh, phân tích các mối liên hệ.

để tìm ra cách giải bài toán. PPDH Đàm thoại - Phát hiện đã có từ thời Khổng Tử, cách đây 2500 năm, khi đó gọi là kiểu dạy học đối thoại. Tiếp đến thời Socrate (Hy Lạp, 469 - 399, trước Công nguyên). Socrate đã có những đóng góp to lớn về triết học, giáo dục học và tâm lí học.

Các thế hệ học trò của ông cũng có những người nổi tiếng như 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Platon, Aristot. Socrate cho rằng đối thoại, tranh luận là con đường đi đến chân lí. Những ưu điểm, nhược điểm của dạy học Đàm thoại - Phát hiện PP Đàm thoại - Phát hiện có các ưu điểm, nhược điểm nhất định sau: a) Ưu điểm Ưu điểm cơ bản của PP Đàm thoại - Phát hiện là học sinh làm việc tích cực, độc lập; trong quá trình dạy học có thông tin cả hai chiều: từ phía thầy và từ phía trò. Trong phương pháp Đàm thoại phát hiện, hệ thống câu hỏi được sắp đặt hợp lí, phù hợp với nhận thức của học sinh, kích thích học sinh tích cực tìm tòi, hướng học sinh theo một mục đích sư phạm định trước.

Cuối giai đoạn Đàm thoại, giáo viên phân tích, tổng hợp các ý kiến của học sinh để kết luận vấn đề đặt ra, có thể bổ sung, chỉnh lí khi cần thiết, hợp thức hóa những tri thức mới, kĩ năng mới. Trong phương pháp dạy học Đàm thoại -Phát hiện: + Học sinh được tự lực tìm ra những điều mình chưa biết dưới sự hướng dẫn của GV, chứ không phải thụ động tiếp thu những kiến thức do giáo viên áp đặt. Họ được đặt mình vào trong tình huống học tập, tự lực giải quyết những vấn đề nảy sinh trong tình huống đó theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức mới, hình thành kĩ năng mới. Qua đó khả năng tư duy của họ được bộc lộ và khơi dậy ý chí vươn lên trong học tập của mỗi cá nhân.

+ Các em nhận thấy câu hỏi của giáo viên và câu trả lời của mình là hoạt động thú vị và sôi nổi. Đặc biệt khi trả lời đúng các em thấy tự tin và có cảm giác thành công trong học tập, ngay cả với những HS không được gọi trả lời mà có câu trả lời đúng cũng tự đánh giá được khả năng nắm kiến thức của chính mình. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Phương pháp dạy học này tạo cơ hội cho giáo viên có thể kiểm tra và sửa lỗi cho học sinh ngay trong quá trình Đàm thoại và cung cấp cho giáo viên thông tin phản hồi để biết được học sinh có hiều bài hay không. + Thông qua tổ chức Đàm thoại - Phát hiện trên lớp của giáo viên từ đó các em có thể “bắt chước” giáo viên và tự đặt ra cho chính mình những câu hỏi để giải quyết một vấn đề nào đó.

Chính việc làm này giúp cho học sinh có được năng lực tự học, tự nghiên cứu tìm ra con đường nhận thức của riêng mình. b) Nhược điểm Khi sử dụng phương pháp này vào dạy học sự dẫn dắt học sinh phát hiện, tìm tòi tri thức mới thường chiếm mất nhiều thời gian, nên có khi ảnh hưởng kế hoạch bài giảng. Chẳng hạn nếu như câu hỏi của giáo viên đề ra không rõ ràng, thiếu chính xác thì câu trả lời của học sinh dễ đi ra ngoài nội dung bài giảng hoặc học sinh không thể trả lời được, chính điều đó ảnh hưởng tới định hướng bài giảng mà giáo viên đã chuẩn bị. Có thể giờ học biến thành cuộc đối thoại tay đôi giữa giáo viên và một học sinh còn lại các học sinh khác không tham gia.

+ Trong quá trình dạy học bằng phương pháp này, có thể gặp tình trạng là học sinh có những câu trả lời khác nhau, không đúng vào ý định của giáo viên, làm mất thời gian, có thể làm bài giảng không đi đúng theo dự kiến của giáo viên, khi đó giáo viên cần phải xử lí như thế nào?. Tất cả điều đó người giáo viên phải được lường trước và chuẩn bị phương án xử lí. Đó chính là nghệ thuật sư phạm của mỗi người. Chẳng hạn, nếu học sinh có câu trả lời sai hoặc chưa đúng với câu trả lời mong đợi của giáo viên thì giáo viên không nên bác bỏ ngay câu trả lời đó của học sinh mà thay vào đó câu phụ nhằm gợi ý dẫn dắt học sinh đến câu trả lời đúng.

14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong PP Đàm thoại - Phát hiện nếu hệ thống câu hỏi không tốt có thể làm chệch hướng của bài giảng. PP Đàm thoại -Phát hiện có thể kích thích được phần nào tính tích cực của học sinh, song cũng chưa phát huy được tính chủ động, tự giác, sáng tạo của người học, bởi người học hoàn toàn lệ thuộc vào câu hỏi của người thầy. Đàm thoại một chiều sẽ dẫn học sinh vào tình trạng thụ động.