Chương 1 - Cơ sở lý thuyết về phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động. Chương 2 - Thực trạng công tác tính giá thành tại Tổng công ty Sông Thu. Chương 3 - Vận dụng phương pháp tính giá thành dựa trên cơ sở hoạt động tại Tổng công ty Sông Thu. Tổng quan tài liệu nghiên cứu liên quan đến phƣơng pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động Phương pháp BC đã được nghiên cứu, vận dụng thành công trong các lĩnh vực khác nhau và ở nhiều nước trên thế giới.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực đóng tàu thì nghiên cứu này còn rất hạn chế. Qua tổng quan các tài liệu ở nước ngoài, có một số bài có liên quan đến lĩnh vực đóng tàu như sau: Nghiên cứu của Jinlong Shi & Kai uan (2017) về „Tình huống kế toán chi phí đóng tàu tại Trung Quốc‟. Bài báo này đã phân tích kỹ thuật đóng tàu kết hợp với truy xuất tài liệu từ phần mềm sản suất tàu TRIBON, xây dựng chi tiết mô hình tính giá dựa trên hoạt động từ các sản phẩm đóng tàu trung 5 gian. Giá thành của một con tàu sẽ bằng tổng giá thành của các sản phẩm trung gian cấu thành nên con tàu.
Vì vậy mà nghiên cứu chưa xây dựng mô hình cụ thể cho toàn con tàu và chưa đưa được so sánh sự khác nhau về chi phí khi vận dụng phương pháp tính giá BC so với phương pháp cũ. Nghiên cứu cho rằng việc tính toán chi phí theo từng sản phẩm trung gian sẽ được tính toán một cách chính xác và rõ ràng, do đó kiểm soát được chi phí trong các doanh nghiệp đóng tàu. Sufian Imam Wahidi1ÿ, Vialdo Muhammad Firmansyah , Triwilaswandio Wuruk Pribadi (2021) đã công bố một bài báo về “Nghiên cứu về việc thực hiện hệ thống tính phí dựa trên hoạt động (ABC) và xác định chi phí gián tiếp trong sản xuất tàu tại Indonesia”. Bài báo đã xác định chi tiết toàn bộ hoạt động đóng tàu từ khi nhận đến khi bàn giao, xác định được 12 hoạt động phát sinh ra chi phí gián tiếp.
Những kết quả này là cơ sở quan trọng để xác định được các hoạt động trong ngành đóng tàu. Tuy nhiên hạn chế của bài báo là chưa phân tích sâu về phương pháp và cách thức thiết lập các tiêu thức phân bổ các chi phí theo từng hoạt động tại nhà máy trong nghiên cứu này. Kết quả nghiên cứu đã so sánh phương pháp tính giá hiện tại có chi phí lớn hơn so với phương pháp BC, nguyên nhân là do chi phí gián tiếp. Đồng thời đưa ra so sánh về xác định chi phí của 2 con tàu trong cùng một hợp đồng tuy có cùng kích thước, thời gian, vật liệu…nhưng có sự khác nhau là do xác định nhiều hoạt động cùng dùng chung cho 2 con tàu.
Tuy việc vận dụng phương pháp BC trên thế giới ngày càng phổ biến, thì việc triển khai thực hiện BC trong các doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn còn gặp nhiều rào cản. Một vài nghiên cứu về vận dụng BC vào trong một doanh nghiệp cụ thể đã được thực hiện như: 6 Trần Thị Kim Phượng (2012) trong luận văn thạc sĩ đã viết về “Vận dụng phương pháp tính giá dựa trên hoạt động (ABC) tại Công ty cao su Đà Nẵng”. Bài viết nêu đã khái quát cơ sở lý luận của phương pháp ABC, tìm hiểu công tác tính giá mà Công ty cổ phần Cao su Đà Nẵng (DRC) đang áp dụng qua đó phân tích khả năng, lợi ích làm nền tảng đề xuất thực hiện phương pháp tính giá mới tại Công ty. Tuy nhiên, các cơ sở cho việc thiết lập các nguồn sinh phí cho các hoạt động còn chưa được thuyết phục.
Trần Tú Uyên (2017) đã có một nghiên cứu “Áp dụng phương pháp kế toán theo hoạt động (ABC) để tính chi phí và giá thành sản phẩm tại các công ty dược phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam”. Trên cơ sở nghiên cứu sự vận dụng thành công phương pháp BC của các công ty nước ngoài, luận văn đã nêu ra được bài học kinh nghiệm khi vận dụng thực tế tại các công ty dược phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Nghiên cứu tập trung xây dựng mô hình các nhân tố tác động với kết quả các nhân tố: quy mô của doanh nghiệp, sự đa dạng của sản phẩm, tỷ lệ chi phí gián tiếp, áp lực cạnh tranh của doanh nghiệp tùy theo mức độ có ảnh hưởng đến việc vận dụng phương pháp BC. Đây là nền tảng để khẳng định việc vận dụng hiệu quả phương pháp BC tại các công ty Dược phẩm niêm yết.
Tuy luận văn đã thiết kế được mô hình vận dụng phương pháp BC tại công ty nghiên cứu nhưng là một nghiên cứu định lượng về nhân tố ảnh hưởng, trong khi BC có tính thực hành khá cao, nên nghiên cứu này chưa thể có những hướng dẫn (định hướng) thực hành trong việc áp dụng BC trong thực tiễn. Đàm Phương Lan (2018) đã có một nghiên cứu về “Phương pháp tính giá ABC trong các doanh nghiệp ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi”. Qua khai quát cơ sở lý luận về phương pháp BC kết hợp làm rõ công tác tính giá 7 thành hiện tại của các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi, nghiên cứu đã phân tích các nhân tố tác động đến việc vận dụng phương pháp BC, trên cở sở đó thiết kế xây dựng mô hình thực hiện phương pháp BC tại các doanh nghiệp này. Tuy nhiên, với qui trình sản xuất còn đơn giản thì những nghi ngờ về việc vận dụng phương pháp này ( BC) trong thực tiễn mang lại hiệu quả quản trị về chi phí còn là điểm phải tiếp tục nghiên cứu.
Qua tổng hợp cho thấy, số bài viết ở Việt Nam nói về phương pháp BC còn hạn chế rất nhiều, đặc biệt là trong một số nghành đặc thù như đóng tàu. Tuy các nghiên cứu nước ngoài về vận dụng phương pháp BC tại công ty đóng tàu cũng đã được thực hiện nhưng chỉ mới trình bày khái quát mà chưa đi sâu làm rõ phương pháp và căn cứ xác định tiêu thức phân bổ phù hợp cho từng hoạt động của cả quy trình đóng tàu. Đồng thời, những nghiên cứu này được xây dựng trên đặc điểm về điều kiện vận dụng cũng như trình độ khoa học công nghệ được áp dụng tại nước nghiên cứu nên có sự chênh lệch nhất định khi vận dụng ở Việt Nam. Vì vậy với mong muốn đóng góp một phần để lắp đầy khoảng trống đó, tác giả nhận thấy việc thực hiện đề tài này tại Tổng công ty Sông Thu một đơn vị đóng tàu lớn nhất khu vực miền Trung sẽ được làm rõ trong luận văn của mình.
8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƢƠNG PHÁP TÍNH GIÁ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG 1. Ý THU T V PHƢƠNG PHÁP TÍNH GIÁ D A TR N CƠ SỞ H ẠT NG 1. Sơ lƣợc về sự r đời củ p ƣơng p áp tín g á ựa trên ơ sở hoạt động Cùng với sự vận dụng tiến bộ vượt bậc của khoa học và công nghệ vào sản xuất đã làm cho tự động hóa trong dây chuyền sản xuất ngày càng được chú trọng như một xu thế tất yếu. Điều này đã làm cho cơ cấu chi phí có sự thay đổi đáng kể, chi phí lao động trực tiếp ngày càng giảm và thay vào đó là chi phí gián tiếp trong sản xuất có xu hướng tăng cao.
Thị trường luôn có sự cạnh tranh ngày càng gay gắt cả trong và ngoài nước. Đứng trước tình hình trên, yêu cầu đặt ra cho nhà quản trị đó là phải có thông tin chính xác, nhanh nhạy và cụ thể cho từng quá trình ra quyết định nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, kịp thời nắm bắt cơ hội, mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp. Nhận thấy công tác phân bổ chi phí gián tiếp theo phương pháp truyền thống bắt đầu xuất hiện nhiều nhược điểm, không phản ánh chính xác thông tin về giá thành sản phẩm do chỉ dựa trên một số tiêu thức phân bổ chung cho tất cả các nguồn lực phát sinh chi phí sản xuất gián tiếp, do đó chất lượng thông tin phục vụ cho hoạt động quản trị chi phí chưa đáng tin cậy làm ảnh hưởng đến việc ra quyết định đúng đắn của ban quản trị. Vì vậy sau những năm 1980 các nhà nghiên cứu đã bước đầu tìm hiểu về phương pháp mới phù hợp hơn với tình hình thực tế.
Cuốn sách “Relevance Lost: The Rise and Fall of Management ccounting” (Johnson và Kaplan, 1987) bước đầu đã đề cập đến Phương pháp 9 tính giá mới dựa trên cơ sở hoạt động đó là nền tảng cho những nghiên cứu sau này. Tiếp đến năm 1988, trên tạp chí Havard Business Review, qua nghiên cứu “Measure Costs Right: Make the Right Decisions” đã được Cooper và Kaplan công bố chính thức về một phương pháp tập hợp và xác định chi phí khắc phục hạn chế của phương pháp hiện tại đó là Phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động (Activity Based Costing-ABC) Đây là một kỹ thuật kế toán hỗ trợ cung cấp thông tin quản trị chi phí, trọng tâm của phương pháp là thiết lập mối quan hệ nhân quả giữa nguồn lực- hoạt động và đối tượng chịu phí. Qua đó, truy nguyên được nguồn gốc phát sinh chi phí, là cơ sở xây dựng tiêu thức phân bổ phù hợp cho từng nguồn lực chi phí phát sinh. Chính vì vậy, đã có rất nhiều các nghiên cứu trên thế giới về phương pháp BC, qua đó ABC ngoài được đánh giá là một phương pháp phân bổ chi phí hợp lý còn là một phương pháp quản trị chi phí hiệu quả trên cơ sở kế thừa kết quả thu được từ việc phân bổ chi phí, do đó cung cấp thông tin chính xác hơn so với hệ thống thông tin kế toán truyền thống.
Phương pháp BC ra đời như một sự chuyển hóa tất yếu để phù hợp với thực tế yêu cầu về cung cấp thông tin tại thời điểm đó. Hiện nay, phương pháp này đã được nghiên cứu, phát triển, cải tiến phù hợp với từng mục đích sử dụng của doanh nghiệp đem lại hiệu quả tối ưu nhất trong vận dụng phương pháp. Khái niệm p ƣơng p áp tín g á ựa trên ơ sở hoạt động Các nhà kinh tế học và các tổ chức nghiên cứu ở mỗi giai đoạn theo tình hình thực tế đã đúc kết những khái niệm về phương pháp BC như Robert S.Kaplan, Robin Cooper, H.Thomas Johnson, Peter Turkey…Đây là cơ sở nền tảng để thực hiện luận văn.