chương 1. Cơ sở lý luận về kết hợp kinh tế với quốc phòng Kết hợp kinh tế với quốc phòng là một mặt hoạt ñộng của xã hội, là phương thức có hiệu quả, nhằm vừa nâng cao tiềm lực kinh tế vừa tăng cường tiềm lực quốc phòng của ñất nước. ðảng Cộng sản Việt Nam coi kết hợp kinh tế với quốc phòng là quan ñiểm chiến lược của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện ñại hoá, là nội dung quan trọng của chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Làm rõ những cơ sở lý luận và thực tiễn về kết hợp kinh tế với quốc phòng sẽ giúp cho việc tìm ra mô hình phù hợp với ñiều kiện về KTXH của mỗi nước trong từng thời kỳ.
Mục cơ sở lý luận và thực tiễn về kết hợp kinh tế với quốc phòng bao gồm: 1/ Kết hợp kinh tế với quốc phòng là vấn ñề có tính quy luật của các xã hội có giai cấp; 2/ Thực tiễn kết hợp kinh tế với quốc phòng; 3/ ðường lối và chủ trương cụ thể về xây dựng các khu kinh tế quốc phòng; 4/ ðặc ñiểm các khu kinh tế quốc phòng. Kết hợp kinh tế với quốc phòng là vấn ñề có tính qui luật của các xã hội có giai cấp Phát triển kinh tế và củng cố quốc phòng an ninh giữ vững chủ quyền, ñộc lập quốc gia là mục tiêu quan trọng hàng ñầu của các Nhà nước. Củng cố quốc phòng ñể phát triển kinh tế và phát triển kinh tế mới có ñủ ñiều kiện ñể 11 củng cố quốc phòng, vì vậy trong các xã hội có giai cấp vấn ñề kết hợp kinh tế với quốc phòng là có tính qui luật. Trong phần này, luận án phải làm rõ: 1/ Kinh tế, quốc phòng và kết hợp kinh tế với quốc phòng; 2/ Kết hợp kinh tế với quốc phòng là vấn ñề có tính quy luật của các xã hội có giai cấp; 3/ Mục ñích của kết hợp kinh tế với quốc phòng và 4/ Sự cần thiết phải kết hợp kinh tế với quốc phòng 1.1 Kinh tế, quốc phòng và kết hợp kinh tế với quốc phòng Hoạt ñộng kinh tế là toàn bộ hoạt ñộng sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội, phục vụ cho nhu cầu ñời sống con người.
ðó là hoạt ñộng cơ bản, thường xuyên, gắn liền với sự tồn tại của xã hội loài người. Hoạt ñộng kinh tế của một ñất nước càng phát triển sẽ là ñiều kiện ñể thực hiện nâng cao mức sống dân cư, củng cố vị trí của quốc gia trên trường quốc tế. Ngày nay, trong xu thế toàn cầu hoá, hoạt ñộng sản xuất không chỉ diễn ra trong phạm vi lãnh thổ ñịa lý mà còn trải ra trên không gian toàn cầu. Hoạt ñộng quốc phòng là lĩnh vực rộng lớn, bao gồm tổng thể các hoạt ñộng chính trị, quân sự, văn hoá, xã hội, ñối nội và ñối ngoại của một quốc gia, nhằm mục ñích bảo vệ vững chắc ñộc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, góp phần tạo môi trường thuận lợi ñể xây dựng ñất nước.
Quốc phòng là hoạt ñộng giữ nước của một quốc gia. ðặc trưng của quốc phòng là hoạt ñộng quân sự mà quân ñội là lực lượng nòng cốt. Xây dựng quốc phòng ngày nay gắn liền với an ninh, không chỉ nhằm chuẩn bị các ñiều kiện ñể ñánh thắng trong chiến tranh, mà quan trọng hơn là ñẩy lùi nguy cơ chiến tranh. Xây dựng quốc phòng là sự chuẩn bị tốt nhất cho chiến tranh ñể khỏi phải tiến hành chiến tranh.
Nếu hoạt ñộng kinh tế gắn liền với sự tồn tại của xã hội loài người thì hoạt ñộng quốc phòng chỉ là một hiện tượng lịch sử, một mặt của hoạt ñộng xã hội, gắn liền với hoạt ñộng chiến tranh. 12 Kết hợp kinh tế với quốc phòng là hành ñộng tích cực, chủ ñộng của Nhà nước, trên cơ sở nhận thức những quy luật kinh tế xã hội khách quan, nhằm gắn bó hai lĩnh vực xây dựng kinh tế và củng cố quốc phòng trong một quá trình thống nhất, thúc ñẩy lẫn nhau cùng phát triển, ñảm bảo cho mọi hoạt ñộng của xã hội ñều dẫn ñến sự mạnh lên cả về kinh tế và quốc phòng, làm cho mỗi bước phát triển về kinh tế ñều có tác ñộng nâng cao tiềm lực quốc phòng, làm cho mỗi bước củng cố quốc phòng ñều tạo môi trường thuận lợi cho phát triển và bảo vệ nền kinh tế.2 Kết hợp kinh tế với quốc phòng là vấn ñề có tính quy luật của các xã hội có giai cấp Kết hợp kinh tế với quốc phòng là một vấn ñề có tính quy luật, khi xã hội còn tồn tại giai cấp và Nhà nước, còn chiến tranh và quốc phòng. Kết hợp kinh tế với quốc phòng nảy sinh từ chính mối quan hệ giữa kinh tế với chiến tranh và quốc phòng cũng như từ yêu cầu thực tiễn - phải giải quyết mối quan hệ xây dựng ñất nước và bảo vệ ñất nước của mỗi quốc gia. Kết hợp kinh tế với quốc phòng không phải là vấn ñề riêng của thời ñại ngày nay, không chỉ là vấn ñề có tính quy luật của cách mạng xã hội chủ nghĩa, của thời kỳ quá ñộ lên chủ nghĩa xã hội, chỉ tồn tại ở một số nước.
Kết hợp kinh tế với quốc phòng là vấn ñề chung cho mọi xã hội còn giai cấp và ñấu tranh giai cấp, còn mưu ñồ thôn tính của dân tộc này với dân tộc khác. Tuy nhiên, mục tiêu, trình ñộ, nội dung và biện pháp kết hợp kinh tế với quốc phòng có sự khác nhau giữa các quốc gia, do sự chi phối của các nhân tố khác nhau (bối cảnh trong nước và quốc tế, trình ñộ phát triển kinh tế, chế ñộ kinh tế - xã hội, học thuyết quân sự, năng lực chủ quan của Nhà nước. Mặc dù kết hợp kinh tế với quốc phòng là sự chủ ñộng của nhà nước, nhưng ñó không phải là hành ñộng chủ quan, duy ý chí, bất chấp quy luật, mà 13 là hoạt ñộng trên cơ sở nhận thức và vận dụng ñúng ñắn các quy luật kinh tế - xã hội khách quan.3 Mục ñích của kết hợp kinh tế với quốc phòng Kết hợp kinh tế với quốc phòng là sự gắn kết hai nhiệm vụ xây dựng kinh tế và củng cố quốc phòng trong một chiến lược chung thống nhất, ñược cụ thể hoá trong mỗi lĩnh vực của ñời sống xã hội ở cả tầm vĩ mô và vi mô. Mục ñích của sự kết hợp này là: (i) ñạt ñược ñồng thời cả lợi ích kinh tế và lợi ích quốc phòng trong cùng một quá trình; (ii) ñảm bảo cho cả kinh tế - xã hội và quốc phòng – an ninh phát triển mạnh, cân ñối hài hòa, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp quốc gia.
Theo ñó, mỗi hoạt ñộng trong lĩnh vực kinh tế - xã hội - quốc phòng ñều phải chú ý ñến cả lợi ích kinh tế và lợi ích quốc phòng, không vì lợi ích này mà làm tổn hại ñến lợi ích khác. Phải kết hợp chặt chẽ với nhau ñể cả kinh tế và quốc phòng ñều mạnh lên. Quốc phòng ngày nay, gắn liền với an ninh.Bảo vệ an ninh luôn kết hợp chặt chẽ với củng cố quốc phòng, nên kết hợp kinh tế với quốc phòng ngày nay cũng gắn chặt với an ninh.4 Sự cần thiết phải kết hợp kinh tế với quốc phòng Cần thiết phải kết hợp kinh tế với quốc phòng vì hai lý do cơ bản sau: Thứ nhất, hai mặt kinh tế và quốc phòng có quan hệ hữu cơ với nhau, làm tiền ñề cho nhau. Một nền kinh tế phát triển toàn diện là ñiều kiện ñể xây dựng một nền quốc phòng mạnh.
Một nền quốc phòng mạnh sẽ tạo ñiều kiện, môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế và bảo vệ vững chắc thành quả của kinh tế. Trong mối quan hệ ñó, kinh tế là cơ sở của quốc phòng. Kinh tế quyết ñịnh tính chất và mục ñích của quốc phòng, quyết ñịnh trình ñộ trang bị vũ khí - kỹ thuật, số lượng, chất lượng và biên chế tổ chức của lực lượng vũ trang, quyết ñịnh chiến lược, chiến thuật, khoa học và nghệ thuật quân sự, quyết ñịnh phương thức tiến hành củng cố quốc phòng và chiến tranh. Trong 14 mối quan hệ kinh tế và quốc phòng, suy cho cùng, lợi ích kinh tế là ñộng lực và mục tiêu của chiến tranh và quốc phòng, nhưng kinh tế cũng là nguồn bảo ñảm vật chất và con người cho các hoạt ñộng chiến tranh và quốc phòng.
Trong kinh tế thị trường, cần phải thống nhất quan ñiểm là, mặc dù quốc phòng sẽ tiêu tốn một khối lượng vật chất kỹ thuật lớn do nền kinh tế tạo ra, song ñó là hoạt ñộng cần thiết trong một xã hội còn giai cấp và Nhà nước. Nhờ hoạt ñộng quốc phòng, môi trường hoà bình, ổn ñịnh cho xây dựng kinh tế ñược bảo ñảm, nền kinh tế và các thành quả kinh tế ñược bảo vệ. Quá trình thực hiện nhiệm vụ quốc phòng trong thời bình, ở mức ñộ nhất ñịnh, cũng có tác dụng kích thích kinh tế phát triển. Tiêu dùng cho hoạt ñộng quốc phòng, một mặt ñặt ra cho nền kinh tế phải sản xuất ra sản phẩm, hoặc thông qua mở rộng quan hệ kinh tế ñối ngoại ñể ñáp ứng nhu cầu tiêu dùng của nó, mặt khác, sẽ tạo ra thị trường tiêu thụ sản phẩm của nền kinh tế.
Vì vậy, trong mối quan hệ tương tác giữa kinh tế với quốc phòng, quốc phòng không chỉ là hoạt ñộng tiêu phí tiền của của nền kinh tế mà còn tạo ra những ñiều kiện cần thiết cho công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế ñược tiến hành thuận lợi. Ngày nay, với tiềm năng ñáng kể về nhân lực, khoa học công nghệ, kinh nghiệm tổ chức và quản lý, năng lực sản xuất quốc phòng và trình ñộ chuyên môn nghề nghiệp ở nhiều ngành tương thích với nền kinh tế, các lực lượng vũ trang có thể tham gia vào xây dựng và phát triển kinh tế. Thứ hai, giữa kinh tế và quốc phòng có cả những nhân tố vận ñộng trái chiều nhau, do mỗi hoạt ñộng này chịu sự chi phối của hệ thống quy luật riêng. Hoạt ñộng kinh tế là hoạt ñộng tạo ra của cải vật chất cho xã hội, chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế khách quan như quy luật cung cầu, giá cả, quy luật cạnh tranh, quy luật giá trị.
Khi nói ñến hoạt ñộng kinh tế là nói ñến sản xuất, tiết kiệm, hạch toán kinh tế ñể nâng cao năng suất lao ñộng, giảm giá thành, tối ña hoá lợi nhuận và không ngừng mở rộng sản xuất. 15 Trong khi ñó, hoạt ñộng quốc phòng lại chịu sự chi phối của các quy luật chiến tranh.