đặt vấn đề học tập tìm kiếm cho các nội dung. Tiếp đó giáo viên định hướng điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh hướng đến xây dựng giả thuyết, dự đoán trên cơ sở lí thuyết rồi lựa chọn thí nghiệm, hóa chất dụng cụ, tiến hành thí nghiệm, quan sát, thu thập số liệu, vận dụng kiến thức giải thích., từ đó tìm ra kiến thức mới và vận dụng nó trong các trường hợp cụ thể. Để thực hiện chức năng tổ chức, định hướng điều khiển, giáo viên phải xây dựng tình huống học tập, thiết kế các hoạt động, xây dựng hệ thống câu hỏi tìm tòi khám phá phù hợp với nội dung, logic phát triển vấn đề và trình độ của học sinh. Hoạt động học tập của học sinh không còn là thụ động mà là chủ động trực tiếp tham gia các hoạt động tìm tòi, phát hiện, giải quyết vấn đề.
Ngoài hoạt động học tập, tìm tòi độc lập theo cá nhân, học sinh cần tham gia hoạt động phối hợp với các thành viên trong nhóm, đàm thoại, tranh luận trong nhóm để chia xẻ kinh nghiệm, học tập lẫn nhau. Trong hoạt động học tập cần tăng cường rèn luyện khả năng tự học, tự nhận xét đánh giá kết quả của bản thân, bạn bè mà có sự sửa chữa, rút kinh nghiệm trong phương pháp học tập cho mình. Trong dạy học chú trọng khai thác triệt để nội dung kiến thức hóa học và mối liên hệ với thực tế. Kiến thức hóa học sẽ trở nên có ý nghĩa với học sinh khi được vận dụng giải quyết các vấn đề của thực tiễn cuộc sống.
Tăng cường tính thiết thực và thực tiễn trong các nội dung hóa học là một trong các định hướng xây dựng 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chương trình môn học vì vậy trong dạy học ta cần tổ chức các hoạt động học tập của học sinh để nâng cao tính thực tiễn của hóa học đối với đời sống, sản xuất, bảo vệ môi trường. Tăng cường sử dụng các loại bài tập có tác dụng phát triển tư duy rèn luyện kĩ năng thực hành hóa học. Để phát triển tư duy học sinh ngoài nội dung bài tập biện luận, bài tập có nhiều cách giải, dùng bài tập có hình vẽ mô tả dụng cụ thí nghiệm để rèn luyện kĩ năng thực hành hóa học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của môn học. Sử dụng các phương tiện kĩ thuật dạy học hiện đại và áp dụng các thành tựu của công nghệ thông tin trong dạy học hóa học.
Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin đã xuất hiện những phương tiện kĩ thuật hiện đại, đa chức năng (máy tính điện tử, máy chiếu dữ liệu, mạng internet) đã mang đến cho giáo dục những phương tiện dạy học mới như: - Phòng học đa chức năng, thư viện-SGK, giáo trình điện tử – giáo trình bài giảng điện tử, bài giảng trực tuyến. - Phần mềm nghiên cứu dạy học hóa học. - Phần mềm thí nghiệm ảo, thí nghiệm mô phỏng, kiểm tra trắc nghiệm và quản lí giáo dục. Khai thác và sử dụng có hiệu quả các phương tiện kĩ thuật và dạy học trên đây sẽ góp phần đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học theo hướng hiện đại.
Xu hướng phát triển của bài tập hóa học Bài tập hóa học là phương tiện cơ bản để dạy học sinh biết vận dụng kiến thức vào thực hành. Sự vận dụng kiến thức thông qua các bài tập nhận thức rất đa dạng và có nhiều hình thức phong phú. Chính nhờ sự vận dụng kiến thức hóa học để giải quyết các bài tập mà kiến thức được củng cố, khắc sâu, chính xác hóa, mở rộng và nâng cao. Khi giải bài tập hóa học, học sinh không chỉ đơn thuần là vận dụng kiến thức cũ mà còn tìm kiếm kiến thức mới và vận dụng kiến thức cũ trong những tình huống mới.
Do vậy bài tập hóa học vừa là nội dung vừa là phương tiện đắc lực giúp giáo viên truyền tải kiến thức đến học sinh và ngược lại, học sinh cũng thu nhận được kiến thức, phương pháp học tập, yêu cầu nhận thức hóa học một cách chủ động, tích cực, sáng tạo thông qua hoạt động giải bài tập. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Thực tế cho thấy còn nhiều bài tập hóa học còn quá nặng nề về thuật toán, nghèo nàn về kiến thức hóa học và không có liên hệ với thực tế hoặc mô tả không đúng với các quy trình hóa học. Khi giải các bài tập này thường mất thời gian tính toán toán học, kiến thức hóa học lĩnh hội được không nhiều và hạn chế khả năng sáng tạo, nghiên cứu khoa học hóa học của học sinh. Các dạng bài tập này dễ tạo lối mòn trong suy nghĩ hoặc nhiều khi lại quá phức tạp, rối rắm với học sinh làm cho các em thiếu tự tin vào khả năng của bản thân dẫn đến chán học, học kém.
Định hướng xây dựng chương trình sách giáo khoa THPT của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (năm 2002) có chú trọng đến tính thực tiễn và đặc thù của môn học trong lựa chọn kiến thức nội dung sách giáo khoa. Quan điểm thực tiễn và đặc thù của hóa học cần được hiểu ở các góc độ sau đây: - Nội dung kiến thức hóa học phải gắn liền với thực tiễn đời sống, xã hội cộng đồng. - Nội dung kiến thức phải gắn với thực hành, thí nghiệm hóa học và tăng cường thí nghiệm hóa học trong nội dung học tập. - Bài tập hóa học phải đa dạng, phải có nội dung hóa học thiết thực trên cơ sở của định hướng xây dựng chương trình hóa học phổ thông thì xu hướng phát triển chung của bài tập hóa học trong giai đoạn hiện nay cần đảm bảo các yêu cầu: Nội dung bài tập phải ngắn gọn, súc tích, không quá nặng về tính toán mà cần chú ý tập trung vào rèn luyện và phát triển các năng lực nhận thức, tư duy hóa học và hành động cho học sinh.Kiến thức mới hoặc kiểm nghiệm các dự đoán khoa học.
Bài tập hóa học cần chú ý đến việc mở rộng kiến thức hóa học và các ứng dụng của hóa học trong thực tiễn. Thông qua các dạng bài tập này làm cho học sinh thấy được việc học hóa học thực sự có ý nghĩa, những kiến thức hóa học rất gần gũi thiết thực với cuộc sống. Ta cần khai thác các nội dung về vai trò của hóa học với các vấn đề kinh tế, xã hội môi trường và các hiện tượng tự nhiên, để xây dựng các bài tập hóa học làm cho bài tập hóa học thêm đa dạng kích thích được sự đam mê, hứng thú học tập bộ môn. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Bài tập hóa học định lượng được xây dựng trên quan điểm không phức tạp hóa bởi các thuật toán mà chú trọng đến nội dung hóa học và các phép tính được sử dụng nhiều trong tính toán hóa học.
Cần sử dụng bài tập trắc nghiệm khách quan, chuyển hóa một số dạng bài tập tự luận, tính toán định lượng sang dạng trắc nghiệm khách quan. Như vậy xu hướng phát triển của bài tập hóa học hiện nay hướng đến rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức, phát triển khả năng tư duy hóa học cho học sinh ở các mặt: lí thuyết, thực hành và ứng dụng. Những bài tập có tính chất học thuộc trong các câu hỏi lí thuyết sẽ giảm dần mà được thay bằng các câu hỏi đòi hỏi sự tư duy, tìm tòi. Sử dụng bài tập hóa học theo hướng dạy học tích cực Bản thân bài tập hóa học đã là PPDH hoá học tích cực, song tính tích cực của phương pháp này được nâng cao hơn khi được sử dụng như là nguồn kiến thức để học sinh tìm tòi chứ không phải để tái hiện kiến thức.
Với tính đa dạng của mình, bài tập hóa học là phương tiện để tích cực hóa hoạt động của học sinh trong các bài dạy hóa học, nhưng hiệu quả của nó còn phụ thuộc vào việc sử dụng của giáo viên trong quá trình dạy học hóa học.1 Sử dụng bài tập hóa học để hình thành khái niệm hóa học Thông qua giải bài tập mà hình thành khái niệm mới. Trong bài dạy hình thành khái niệm học sinh phải tiếp thu, lĩnh hội ý kiến mới mà học sinh chưa biết hoặc chưa biết chính xác rõ ràng. Giáo viên có thể xây dựng, lựa chọn hệ thống bài tập phù hợp để giúp học sinh hình thành khái niệm mới một cách vững chắc. Ví dụ Cho các nguyên tử có kí hiệu sau: 28 29 30 14 Si; 14 Si; 14 Si Hãy cho biết: a/ Số electron, số proton, số nơtron trong các nguyên tử của nguyên tố đó.
b/ Các nguyên tử trên có số khối giống nhau không? Vì sao? c/ Về mặt cấu tạo, các nguyên tử Si có đặc điểm gì giống nhau, khác nhau? 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com d/ Các nguyên tử trên được gọi là các nguyên tử đồng vị của nhau vậy thế nào là đồng vị? Như vậy sau khi giải các câu hỏi trên và có sự chỉnh lí, bổ sung của giáo viên, học sinh đã tham gia một cách tích cực, chủ động vào quá trình hình thành khái niệm. Với các khái niệm hóa trị, số oxi hóa khử, liên kết hóa học. ta cũng có thể lựa chọn, xây dựng các bài tập phù hợp đưa vào các phiếu học tập để tổ chức, điều khiển hoạt động học tập tích cực của học sinh trong giờ học. Sử dụng bài tập thực nghiệm hóa học.
Trong mục tiêu môn học có nhấn mạnh đến việc tăng cường rèn luyện kĩ năng hóa học cho học sinh trong đó chú trọng đến kĩ năng thí nghiệm hóa học và kĩ năng vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn. Bài tập thực nghiệm là một phương tiện có hiệu quả cao trong việc rèn luyện kĩ năng thực hành, phương pháp làm việc khoa học, độc lập cho học sinh. Giáo viên có thể sử dụng bài tập thực nghiệm khi nghiên cứu, hình thành kiến thức mới, khi rèn luyện, rèn luyện kĩ năng cho học sinh. Khi giải bài tập thực nghiệm, học sinh phải biết vận dụng kiến thức để giải bằng lí thuyết rồi sau đó tiến hành thí nghiệm để kiểm nghiệm tính đúng đắn của những bước giải bằng lí thuyết và rút ra kết luận về cách giải.
Các bước giải bài tập thực nghiệm: + Bước1: Giải lí thuyết. Hướng dẫn học sinh phân tích lí thuyết, xây dựng các bước giải, dự đoán hiện tượng, kết quả thí nghiệm, lựa chọn hóa chất, dụng cụ, dự kiến cách tiến hành. + Bước 2: tiến hành thí nghiệm. Chú trọng đến các kĩ năng: o Sử dụng dụng cụ, hóa chất, lắp thiết bị, thao tác thí nghiệm đảm bảo an toàn thành công.