Nghiên cứu phương pháp dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca trong chương trình Ngữ văn lớp 12

Luận văn thạc sĩ phân tích phương pháp dạy học tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca trong chương trình ngữ văn lớp 12 theo hướng tiếp cận thi pháp học.

• Tác giả: Bùi Thanh Thư
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Khánh Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Tác Phẩm Đàn Ghi Ta Của Lorca
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục tiêu, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Thi pháp học
• 1.1.1. Khái niệm thi pháp học
• 1.1.2. Các nội dung chủ yếu của thi pháp học hiện đại
• 1.1.3. Thi pháp học và vấn đề dạy – học văn học trong nhà trường Phổ thông ở Việt Nam
• 1.1.4. Thi pháp học và ý nghĩa của thi pháp học đối với việc đổi mới cách tiếp nhận, phân tích văn học ở Việt Nam
• 1.1.5. Dạy học văn theo hướng thi pháp học
• 2. CHƯƠNG 2: TIẾP CẬN ĐÀN GHI TA CỦA LORCA DƯỚI GÓC ĐỘ THI PHÁP HỌC
• 2.1. Giới thiệu chung về đời thơ Thanh Thảo và tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca
• 2.2. Thanh Thảo: một đời thơ - một hành trình không ngừng nghỉ
• 2.3. Giới thiệu tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca
• 2.4. Những điểm cần lưu ý khi dạy học Đàn ghi ta của Lorca dưới góc độ thi pháp học
• 2.5. Đàn ghi ta của Lorca thể hiện những ảnh hưởng của chủ nghĩa tượng trưng siêu thực đối với thơ Thanh Thảo
• 2.6. Đàn ghi ta của Lorca tiêu biểu cho thi pháp hiện đại của Thanh Thảo sau năm 1975
• 2.7. Đàn ghi ta của Lorca dưới góc độ thi pháp học
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÁC PHẨM ĐÀN GHI TA CỦA LORCA THEO HƯỚNG TIẾP CẬN THI PHÁP HỌC
• 3.1. Khảo sát thực trạng dạy học Đàn ghi ta của Lorca trong nhà trường phổ thông
• 3.2. Đối tượng khảo sát
• 3.3. Kết quả khảo sát
• 3.4. Phân tích kết quả khảo sát
• 3.5. Các phương pháp, biện pháp thích hợp để dạy học tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca theo hướng tiếp cận thi pháp học
• 3.5.1. Đọc sáng tạo văn bản theo con đường tiếp cận thi pháp học
• 3.5.2. Phương pháp gợi tìm bằng các câu hỏi nêu vấn đề khai thác tác phẩm từ hướng tiếp cận thi pháp học
• 3.5.3. Phối hợp các biện pháp bình giảng, trao đổi thảo luận, vấn – đáp
• 3.5.4. Sử dụng Grap như một phương tiện hỗ trợ
• 3.6. Thực nghiệm sư phạm
• 3.6.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.6.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.6.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.6.4. Kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca

Phương pháp dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca là một chủ đề quan trọng trong giáo dục văn học hiện đại. Tác phẩm này không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc về cuộc sống và con người. Việc áp dụng phương pháp dạy học hiệu quả sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung và ý nghĩa của tác phẩm. Đặc biệt, việc tiếp cận thi pháp học sẽ mở ra những góc nhìn mới mẻ cho việc giảng dạy.

1.1. Ý nghĩa của tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca trong giáo dục

Tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca không chỉ là một bài thơ đơn thuần mà còn là một tác phẩm nghệ thuật phản ánh tâm tư, tình cảm của con người. Việc dạy học tác phẩm này giúp học sinh phát triển khả năng cảm thụ văn học, đồng thời nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và nghệ thuật.

1.2. Lịch sử nghiên cứu về tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng Đàn ghi ta của Lorca là một tác phẩm khó dạy và khó học. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hiểu biết về thi pháp học là cần thiết để giải mã tác phẩm này. Những nghiên cứu trước đây đã mở ra hướng đi mới cho việc giảng dạy tác phẩm trong nhà trường.

II. Thách thức trong việc dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca

Dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca gặp nhiều thách thức do tính phức tạp của ngôn ngữ và hình thức nghệ thuật. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hiểu và cảm nhận sâu sắc nội dung tác phẩm. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp dạy học sáng tạo và hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận nội dung tác phẩm

Nội dung tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca chứa đựng nhiều hình ảnh và biểu tượng phức tạp. Học sinh thường không thể nắm bắt được ý nghĩa sâu xa của các hình ảnh này, dẫn đến việc hiểu sai hoặc không đầy đủ về tác phẩm.

2.2. Thiếu kiến thức về thi pháp học trong giảng dạy

Nhiều giáo viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về thi pháp học, điều này ảnh hưởng đến khả năng giảng dạy tác phẩm. Việc thiếu hụt kiến thức này khiến cho việc truyền đạt nội dung tác phẩm trở nên khó khăn và không hiệu quả.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả cho tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca

Để dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại, chú trọng đến việc phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo của học sinh. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn kích thích sự yêu thích văn học.

3.1. Phương pháp đọc sáng tạo văn bản

Đọc sáng tạo văn bản là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh khám phá và cảm nhận tác phẩm một cách sâu sắc. Phương pháp này khuyến khích học sinh tự do diễn đạt cảm xúc và suy nghĩ của mình về tác phẩm.

3.2. Sử dụng câu hỏi gợi mở trong giảng dạy

Sử dụng câu hỏi gợi mở giúp học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập. Các câu hỏi này không chỉ giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc hơn về tác phẩm mà còn khuyến khích sự trao đổi và thảo luận trong lớp học.

3.3. Kết hợp các phương pháp thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học hiệu quả, giúp học sinh chia sẻ ý kiến và cảm nhận của mình về tác phẩm. Phương pháp này không chỉ tạo ra không khí học tập tích cực mà còn giúp học sinh học hỏi lẫn nhau.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca

Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong giảng dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về nội dung tác phẩm mà còn phát triển khả năng tư duy và cảm thụ văn học.

4.1. Kết quả khảo sát thực trạng dạy học

Khảo sát thực trạng dạy học cho thấy rằng nhiều giáo viên đã áp dụng các phương pháp dạy học mới, giúp học sinh tiếp cận tác phẩm một cách hiệu quả hơn. Học sinh đã có những phản hồi tích cực về việc học tác phẩm này.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học

Đánh giá cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại đã giúp học sinh nâng cao khả năng cảm thụ văn học. Học sinh có thể phân tích và đánh giá tác phẩm một cách sâu sắc hơn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai trong dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca

Kết luận cho thấy rằng việc dạy tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca cần được tiếp tục nghiên cứu và phát triển. Các phương pháp dạy học hiện đại cần được áp dụng rộng rãi hơn để nâng cao chất lượng giảng dạy văn học trong nhà trường.

5.1. Đề xuất các phương pháp dạy học mới

Đề xuất các phương pháp dạy học mới sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ để giảng dạy tác phẩm hiệu quả hơn. Việc này không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn giúp học sinh yêu thích văn học hơn.

5.2. Tương lai của việc dạy học tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca

Tương lai của việc dạy học tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy. Cần có sự hợp tác giữa giáo viên và học sinh để tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận văn học là một yêu cầu cấp thiết. Tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca” của nhà thơ Thanh Thảo, được đưa vào chương trình Ngữ văn lớp 12 từ năm 2009, là một bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ hiện đại, giàu tính tượng trưng và siêu thực. Tuy nhiên, theo khảo sát tại một số trường phổ thông, nhiều giáo viên và học sinh còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận và giảng dạy tác phẩm này do thiếu kiến thức mỹ học về thơ hiện đại. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng và đề xuất phương pháp dạy học tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca” theo hướng tiếp cận thi pháp học, nhằm giúp học sinh phát triển năng lực cảm thụ và phân tích văn bản một cách sâu sắc. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chương trình Ngữ văn lớp 12, tập 1, với khảo sát thực nghiệm tại các trường THPT ở tỉnh Vĩnh Phúc trong năm học 2010-2011. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học văn học phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục môn Ngữ văn, đồng thời giúp học sinh tiếp cận tác phẩm văn học hiện đại một cách hiệu quả hơn thông qua việc khai thác các yếu tố thi pháp trong văn bản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: thi pháp học hiện đại và chủ nghĩa tượng trưng siêu thực trong văn học. Thi pháp học được hiểu là khoa học nghiên cứu các phương thức biểu hiện nghệ thuật trong tác phẩm văn học, tập trung vào các yếu tố hình thức như hình tượng nhân vật, không gian, thời gian, kết cấu, ngôn ngữ và thể loại. Lý thuyết này giúp phân tích tác phẩm như một chỉnh thể nghệ thuật, từ đó giải mã ý nghĩa thẩm mỹ sâu sắc. Chủ nghĩa tượng trưng siêu thực là khuynh hướng văn học xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, nhấn mạnh vào việc thể hiện thế giới nội tâm, vô thức và các biểu tượng ẩn dụ, đồng thời đề cao tính nhạc và sự tương giao giác quan trong thơ ca. Tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca” thể hiện rõ ảnh hưởng của chủ nghĩa tượng trưng siêu thực qua việc sử dụng các biểu tượng, hình ảnh siêu thực và nhạc tính đặc sắc.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Thi pháp học: nghiên cứu các thủ pháp nghệ thuật và cấu trúc hình thức của tác phẩm.
• Chủ nghĩa tượng trưng siêu thực: biểu hiện thế giới tâm linh, vô thức qua các biểu tượng và hình ảnh siêu thực.
• Năng lực tiếp nhận văn học: khả năng cảm thụ, phân tích và tái hiện hình tượng nghệ thuật của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra khảo sát, phân tích văn bản và thực nghiệm sư phạm. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Văn bản thơ “Đàn ghi ta của Lorca” trong chương trình Ngữ văn lớp 12.
• Kết quả khảo sát thực trạng dạy học tại các lớp 12A1, 12A6, 12A7 trường THPT Trần Phú, Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc với khoảng 150 học sinh và 10 giáo viên.
• Tài liệu lý luận về thi pháp học và chủ nghĩa tượng trưng siêu thực.

Phương pháp phân tích được lựa chọn là phân tích thi pháp học nhằm khai thác các yếu tố hình thức nghệ thuật trong tác phẩm, kết hợp với phân tích nội dung và bối cảnh văn hóa lịch sử. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trong một học kỳ với việc áp dụng phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học, đánh giá qua kết quả học tập và phản hồi của học sinh. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 9/2010 đến tháng 6/2011, bao gồm giai đoạn khảo sát, thiết kế giáo án, thực nghiệm và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học tác phẩm còn nhiều hạn chế: Khoảng 65% học sinh cho biết gặp khó khăn trong việc hiểu và cảm thụ bài thơ do thiếu kiến thức về thi pháp học và chủ nghĩa tượng trưng siêu thực. 70% giáo viên thừa nhận chưa có phương pháp dạy học phù hợp để khai thác chiều sâu nghệ thuật của tác phẩm.

2. Tác phẩm thể hiện rõ ảnh hưởng của chủ nghĩa tượng trưng siêu thực: Qua phân tích thi pháp học, bài thơ sử dụng nhiều biểu tượng ẩn dụ như “tiếng ghi ta nâu”, “lá bùa cô gái di-gan”, “dòng sông rộng vô cùng” thể hiện sự tương giao giác quan và chiều sâu tâm linh. Các hình ảnh này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn tạo nên nhạc tính đặc sắc, góp phần làm nổi bật chủ đề bất tử của nghệ thuật và sự chiến thắng của tinh thần trước cái chết.

3. Phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học nâng cao hiệu quả tiếp nhận: Thực nghiệm sư phạm cho thấy, học sinh được dạy theo phương pháp này có mức độ hiểu biết về thi pháp và khả năng phân tích tác phẩm tăng lên khoảng 40% so với nhóm đối chứng. Học sinh thể hiện sự hứng thú và chủ động trong các hoạt động thảo luận, phân tích văn bản.

4. Sự phối hợp các biện pháp dạy học đa dạng là cần thiết: Việc kết hợp đọc sáng tạo, sử dụng câu hỏi gợi tìm, bình giảng, trao đổi thảo luận và công cụ hỗ trợ như Grap giúp học sinh tiếp cận tác phẩm một cách toàn diện và sinh động hơn. Khoảng 85% học sinh đánh giá cao sự đa dạng trong phương pháp giảng dạy này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những khó khăn trong dạy học tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca” chủ yếu do giáo viên và học sinh chưa quen với cách tiếp cận thi pháp học, thiếu kiến thức mỹ học về thơ hiện đại và chủ nghĩa tượng trưng siêu thực. So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào phân tích nội dung hoặc xây dựng hệ thống câu hỏi, nghiên cứu này đã hệ thống hóa phương pháp dạy học dựa trên thi pháp học, giúp học sinh thâm nhập sâu vào cấu trúc nghệ thuật của bài thơ. Kết quả thực nghiệm cho thấy phương pháp này không chỉ nâng cao năng lực phân tích mà còn kích thích sự sáng tạo và hứng thú học tập của học sinh.

Việc sử dụng biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng điểm số phân tích thi pháp của học sinh qua các giai đoạn thực nghiệm sẽ minh họa rõ nét hiệu quả của phương pháp. Bảng so sánh tỷ lệ học sinh đạt mức độ hiểu biết cao giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng cũng làm nổi bật sự khác biệt tích cực. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu về hiệu quả của thi pháp học trong đổi mới dạy học văn học phổ thông, đồng thời góp phần hiện đại hóa phương pháp giảng dạy môn Ngữ văn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phổ biến giáo án dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học: Thiết kế giáo án chi tiết, có hướng dẫn phân tích các yếu tố thi pháp trong tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca” để giáo viên dễ dàng áp dụng. Mục tiêu nâng cao năng lực phân tích thi pháp của học sinh trong vòng 1 năm học. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường THPT.

2. Tổ chức tập huấn chuyên sâu cho giáo viên Ngữ văn: Đào tạo về kiến thức thi pháp học và kỹ năng áp dụng phương pháp dạy học mới, giúp giáo viên tự tin và hiệu quả hơn trong giảng dạy. Thời gian tập huấn kéo dài 3 tháng, ưu tiên các trường có số lượng học sinh lớn. Chủ thể thực hiện: Trung tâm bồi dưỡng giáo viên và các trường đại học sư phạm.

3. Phát triển tài liệu tham khảo và công cụ hỗ trợ dạy học: Biên soạn sách hướng dẫn, video minh họa, phần mềm Grap hỗ trợ phân tích thi pháp để giáo viên và học sinh sử dụng trong quá trình học tập. Mục tiêu hoàn thành trong 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Nhà xuất bản Giáo dục và các đơn vị công nghệ giáo dục.

4. Khuyến khích áp dụng phương pháp dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm: Tăng cường các hoạt động thảo luận, trao đổi, đặt câu hỏi gợi mở để phát huy năng lực sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh. Thời gian áp dụng liên tục trong các năm học. Chủ thể thực hiện: Giáo viên Ngữ văn và Ban giám hiệu các trường THPT.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn phổ thông: Nắm vững phương pháp dạy học thi pháp học để nâng cao chất lượng giảng dạy các tác phẩm văn học hiện đại, đặc biệt là “Đàn ghi ta của Lorca”.

2. Sinh viên sư phạm Ngữ văn: Học tập kiến thức lý luận và phương pháp giảng dạy văn học hiện đại, chuẩn bị hành trang nghề nghiệp hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu văn học và lý luận văn học: Tham khảo cách tiếp cận thi pháp học trong phân tích tác phẩm thơ hiện đại, góp phần phát triển nghiên cứu lý luận văn học Việt Nam.

4. Các cán bộ quản lý giáo dục: Định hướng đổi mới chương trình, phương pháp dạy học môn Ngữ văn phù hợp với xu thế hiện đại hóa giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Thi pháp học là gì và tại sao lại quan trọng trong dạy học văn học?
Thi pháp học là khoa học nghiên cứu các phương thức biểu hiện nghệ thuật trong tác phẩm văn học, tập trung vào hình thức như ngôn ngữ, kết cấu, hình tượng. Nó giúp người học hiểu sâu sắc hơn về cấu trúc và ý nghĩa thẩm mỹ của tác phẩm, từ đó nâng cao khả năng phân tích và cảm thụ văn học.

2. Phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học khác gì so với phương pháp truyền thống?
Phương pháp này tập trung vào việc phân tích các yếu tố hình thức của văn bản, khuyến khích học sinh chủ động khám phá và giải mã tác phẩm thay vì chỉ học thuộc lòng nội dung. Điều này giúp phát triển tư duy phản biện và năng lực sáng tạo của học sinh.

3. Làm thế nào để giáo viên áp dụng thi pháp học vào giảng dạy bài thơ “Đàn ghi ta của Lorca”?
Giáo viên cần hướng dẫn học sinh phân tích các biểu tượng, hình ảnh, nhạc tính trong bài thơ, sử dụng câu hỏi gợi mở và các hoạt động thảo luận để học sinh tự khám phá ý nghĩa nghệ thuật. Việc sử dụng công cụ hỗ trợ như Grap cũng giúp minh họa các yếu tố thi pháp.

4. Chủ nghĩa tượng trưng siêu thực ảnh hưởng như thế nào đến tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca”?
Chủ nghĩa này giúp tác phẩm thể hiện thế giới nội tâm sâu sắc, sử dụng các biểu tượng ẩn dụ, hình ảnh siêu thực và sự tương giao giác quan để tạo nên nhạc tính và chiều sâu tâm linh, làm nổi bật chủ đề bất tử của nghệ thuật và tinh thần chiến đấu.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy hiệu quả của phương pháp này ra sao?
Kết quả cho thấy học sinh được dạy theo phương pháp thi pháp học có khả năng phân tích và cảm thụ tác phẩm tăng khoảng 40%, đồng thời thể hiện sự hứng thú và chủ động trong học tập cao hơn so với phương pháp truyền thống.

Kết luận

• Phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học giúp học sinh hiểu sâu sắc và cảm thụ tốt hơn tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca”.
• Chủ nghĩa tượng trưng siêu thực là yếu tố thi pháp quan trọng trong bài thơ, góp phần tạo nên chiều sâu nghệ thuật và nhạc tính đặc sắc.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế, cần đổi mới phương pháp để nâng cao hiệu quả tiếp nhận văn học hiện đại.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như xây dựng giáo án, tập huấn giáo viên, phát triển tài liệu và áp dụng phương pháp tích cực.
• Khuyến khích các nhà giáo dục, sinh viên sư phạm và nhà nghiên cứu tham khảo để góp phần hiện đại hóa dạy học văn học phổ thông.

Next steps: Triển khai tập huấn giáo viên và thực hiện các giải pháp đề xuất trong năm học tiếp theo để đánh giá hiệu quả lâu dài.

Các trường THPT và giáo viên Ngữ văn nên chủ động áp dụng phương pháp thi pháp học trong giảng dạy để nâng cao chất lượng môn học và phát triển năng lực học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về nghiên cứu nhà văn Dostoievski, tức là nghiên cứu chủ thể của hệ thống nghệ thuật này. Để làm đƣợc điều đó, ông bắt đầu khám phá từ “Cái nhìn nghệ thuật của tác giả”. Đồng thời có một đặc điểm khác là: nếu là thi pháp học truyền thống thƣờng đƣợc đúc kết theo phƣơng thức diễn dịch nhƣ kiểu văn học mô phỏng hiện thực …thì thi pháp học hiện đại chủ yếu thực hiên theo phƣơng thức quy nạp, xuất phát từ các sự thực của biểu hiện. Thi pháp học hiện đại dựa vào việc phát hiện các yếu tố lặp lại và không lặp lại có quy luật, xem xét cấu trúc bất biến của chúng, để xác lập các nguyên tắc nghệ thuật, đồng thời dựa vào các mã văn hóa chung của vùng và thời kí lịch sử mà giải thích nội dung quan niệm của chúng.

Thi pháp học và vấn đề dạy – học văn học trong nhà trƣờng Phổ thông ở Việt Nam 1. Thi pháp học và ý nghĩa của thi pháp học đối với việc đổi mới cách tiếp nhận, phân tích văn học ở Việt Nam Thi pháp học đã bắt đầu đƣợc biết đến ở Việt Nam vào đầu những năm 60 của thế kỉ trƣớc với bản dịch Thi pháp học của Aristole dịch qua bản tiếng Nga với tên Nghệ thuật thơ ca. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thi pháp học hiện đại vào Viêt Nam từ hai nguồn: nguồn Nga – Xô Viết và nguồn phƣơng Tây. Nguyễn Văn Trung là ngƣời sớm nhất nghiên cứu văn học theo tinh thần thi pháp học trong bài “Đặt lại vấn đề Truyện Kiều hay phê bình văn học”.

Vào đầu những năm 80, khi giáo sƣ Trần Đình Sử chính thức giới thiệu thi pháp học hiện đại vào Việt Nam, nhiều ngƣời còn khá ngỡ ngàng, thậm chí có nhiều ý kiến hoài nghi. Trần Đình Sử với một loạt công trình nghiên cứu nhƣ Thi pháp thơ Tố Hữu, Thi pháp văn học Trung đại Việt Nam, Thi pháp Truyện Kiều… đã thực sự đƣa thi pháp học vào đời sống phê bình văn học Việt Nam, xua tan đi mọi nghi ngờ, thậm chí định kiến của nhiều ngƣời trƣớc lí thuyết mới mẻ này. Sau đó, một loạt các công trình nghiên cứu thi pháp học ra đời của Nguyễn Kim Đính, Đỗ Lai Thúy, Đỗ Đức Hiểu, Nguyễn Phan Cảnh…đã thực sự khẳng định vai trò to lớn của thi pháp học trong việc đổi mới cách tiếp nhận, phê bình văn học ở Việt Nam, khai thông những bế tắc trong nghiên cứu phê bình văn học ở Việt Nam về vấn đề hình thức. Khi cách phân tích, phê bình chỉ hƣớng vào nội dung không chú ý đến hình thức, tách rời nội dung vào hình thức đã bộc lộ nhiều hạn chế.

Thi pháp học đã đặt lại vấn đề hình thức, “cái lí” của hình thức, mối quan hệ biện chứng qua lại của nội dung và hình thức. Nhờ có một hệ thống khái niệm đã đƣợc hình thức hóa, một hệ thống lí luận phong phú toàn diện, thi pháp học đã trả lời đƣợc một loạt những câu hỏi về văn bản, hình thức hóa đƣợc những nộ dung vốn trừu tƣợng, khám phá đƣợc những mối quan hệ nội tại trong chiều sâu văn bản. Tiếp cận bằng thi pháp học – một cách tiếp cận tổng thể, coi tác phẩm nhƣ một cấu trúc nghệ thuật, một hệ thống các thủ pháp nghệ thuật đã góp phần đóng góp quan trọng cho sự đổi mới nền phê 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bình, lí luận văn học Việt Nam, đƣa nền lí luận văn học nƣớc nhà bƣớc vào quỹ đạo hiện đại hóa, bắt kịp sự phát triển hiện đại của thế giới. Đặc biệt, khi văn học Việt Nam bƣớc vào thời kì đổi mới xuất hiện một loạt hiện tƣợng các tác giả nhƣ Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Bảo Ninh.

với cách viết mới mẻ thì thi pháp học thực sự là chìa khóa để các nhà phê bình giải mã các hiện tƣợng văn học này. Đúng nhƣ Đỗ Lai Thúy đã nhận định: “Thi pháp học là phương pháp đầu tiên chứng minh cho thành quả sự thay đổi hệ hình (Paradigme) trong nghiên cứu văn học. Nó mở ra một lối thoát cho phê bình văn học Việt Nam đang có nguy cơ đâm vào ngõ cụt”. Thi pháp học đã nhanh chóng chứng tỏ đƣợc ý nghĩa to lớn của mình.

Vì vậy, đã có hàng loạt các công trình đi theo hƣớng thi pháp học: Thi pháp nhân vật của Victor Hugo ( dƣới ánh sáng quan điểm caranalesque của Bakhtin) của Bửu Nam (1991); Thi pháp ca dao của Nguyễn Xuân Kính (1992), Thi pháp thơ Huy Cận của Trần Khánh Thành (2002), Những vấn đề thi pháp văn học dân gian của Nguyễn Xuân Đức (2003), Thi pháp thơ Tản Đà của Nguyễn Ái Học (2007)… Có thể thấy thi pháp học mặc dù mới đƣợc áp dụng nhƣng đã nhanh chóng khẳng định đƣợc những ƣu điểm và ý nghĩa to lớn của mình trong việc hiện đại hóa nền lí luận văn học nƣớc nhà. Dạy học văn theo hướng thi pháp học 1. Văn học trong nhà trường và vấn đề đổi mới dạy - học văn trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam Đời sống văn học đã có những thay đổi to lớn từ sau Đổi mới với sự ra đời của những tác phẩm mới, sự thay đổi cách tiếp cận và lí luận văn học theo hƣớng hiện đại hóa với sự ảnh hƣởng sâu rộng của thi pháp học nói riêng và các lí thuyết hiện đại khác nói chung đang đặt ra những yêu cầu đổi mới đối 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] với việc dạy – học văn trong nhà trƣờng phổ thông năm 2008 – 2009 với việc thay đổi sách giáo khoa đã xuất hiện của một số tác phẩm mới nhƣ: Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo, Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, Một người Hà Nội của Nguyễn Khải…Điều đó đặt ra nhiều nhiều vấn đề mới cho cách dạy – học văn trong nhà trƣờng. Đặc biệt là khi cả xã hội và bản thân giáo viên, học sinh đã nhận thấy cách dạy học tồn tại suốt bao năm trong nhà trƣờng phổ thông đang tồn tại một số vấn đề: - Tách rời việc dạy – học văn học với đối tƣợng ngƣời học trong cách dạy “Lấy thầy làm trung tâm”, thầy đọc trò chép thụ động khiến ngƣời học nhàm chám, mất hứng thú với môn học.

- Hạn chế trong việc tách rời kiến thức với phƣơng pháp, hiểu biết với kĩ năng cùng khuynh hƣớng hình thức trong giảng dạy văn chƣơng. - Coi tác phẩm văn chƣơng nhƣ một hiện tƣợng tĩnh tại. - Đặc biệt là cách dạy học coi tác phẩm văn chƣơng nhƣ một hiện tƣợng lịch sử - xã hội với lối dạy học theo ý, day học văn chƣơng theo lối minh họa, biệt lập ngôn ngữ với văn chƣơng, phân tích nội dung theo lối suy diễn, xa rời cấu trúc ngôn ngữ văn bản và nghệ thuật tác phẩm. “Văn học vốn là nghệ thuật thiêng liêng đối với đời sống tâm hồn con người, có vai trò “dẫn đường” , “hướng đạo”, “định hướng lí tưởng nhân văn”, “tư duy về các cái khả nhiên”… bỗng trở thành rẻ rúng, bị hạ thấp thành công cụ minh họa” [15, tr.

Dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học và vấn đề đổi mới dạy - học văn trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam - Dạy học theo hƣớng tiếp cận thi pháp không chỉ ảnh hƣởng sâu rộng làm thay đổi bộ mặt lí luận vủa văn học nƣớc nhà, thi pháp học còn đang góp phần to lớn vào việc đổi mới cách dạy và học văn học trong nhà trƣờng ở nƣớc ta. 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Từ những năm 1980, giáo sƣ Nguyễn Đức Nam đã lên tiếng “trả lại văn chƣơng lại cho nhà trƣờng” cùng những nỗ lực của giáo sƣ Trần Đình Sử và rất nhiều thầy giáo mang tinh thần tiến bộ khác đã đƣa thi pháp học vào nhà trƣờng Việt Nam. Thi pháp học khƣớc từ một lối dạy học văn lạc hậu, chỉ chú trọng nội dung – tƣ tƣởng, biến học sinh thành những cỗ máy sao chép ý thầy. Dạy học văn theo hướng tiếp cận thi pháp học là dạy học văn bám sát vào văn bản, chủ ý đến những yếu tố nghệ thuật của tác phẩm như : hệ thống hình tượng, không gian, thời gian, kết cấu, cốt truyện, điểm nhìn, ngôn ngữ… Nội dung trong tác phẩm phải được giải mã từ hình thức, phân tích các khía cạnh hình thức để rút ra ý nghúa thẩm mĩ của tác phẩm.

Những nguyên tắc khi tiến hành triển khai dạy học theo hướng tiếp cận thi pháp học * Nguyên tắc thứ nhất là: dạy học tác phẩm theo hướng tiếp cận thi pháp học phải đi từ văn bản Hiểu biết ngoài văn bản quan trọng nhƣng vẫn không thay thế cho việc khám phá bản thân văn bản. Dạy học theo hƣớng tiếp cận văn bản giúp ngƣời đọc, ngƣời nghiên cứu, giảng dạy không thoát li văn bản vốn là đề án tiếp nhận mà nhà văn muốn gửi đến bạn đọc. Chú trọng văn bản nhƣng nhận thức về văn bản của tác phẩm cũng nhƣ quan điểm và phƣơng pháp tiếp cận văn bản thƣờng không thống nhất và đồng nhất trong giới nghiên cứu, phê bình và giảng dạy văn học. Văn bản là thông điệp, là đề án nhà văn gửi đến bạn đọc.

Đặc trƣng cơ bản của văn bản nghệ thuật là thông tin thẩm mỹ. Nhà văn gửi đến cuộc đời niềm xúc động mãnh liệt nhất, những rung động tha thiết nhất về cuộc sống và con ngƣời. Đây là điểm mấu chốt phân biệt phƣơng pháp tiếp cận văn học đích thực với lối phân tích xã hội học tầm thƣờng, biến tác phẩm văn chƣơng thành một đề cƣơng giáo huấn, một sơ đồ xã hội học hay một hiện tƣợng lịch sử cằn 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cỗi, một phƣơng tiện minh họa giản đơn về bức tranh xã hội. Nói đến tác phẩm văn chƣơng là nói đến một văn bản trong chỉnh thể.

Tác phẩm văn chƣơng đƣợc cấu tạo bằng ngôn ngữ nghệ thuật nhằm xây dựng nên một thế giới nghệ thuật riêng đƣợc kết cấu một cách chặt chẽ trong những quan hệ giữa nội dung và hình thức, giữa bộ phận và tồng thể, giữa yếu tồ hữu hình và vô hình, giữa phản ánh và biểu hiện, giữa văn bản và tiền văn bản.Trong giảng văn một số giáo viên vẫn có xu hƣớng xé lẻ, đập vụn tác phẩm làm cho văn bản văn chƣơng mất đi tính nhất quán, cảm hứng chủ đạo của nhà văn, tƣ tƣởng chủ đề của tác phẩm bị mờ nhạt hay xuyên tạc. Đành rằng phân tích phải lựa chọn, lựa chọn là thủ pháp cần thiết, nhất là với những tác phẩm dài nhƣng không phải vì thế mà coi nhẹ tính chỉnh thể của tác phẩm.