Khóa Luận Về Phương Pháp Dạy Học Nhóm Để Dạy Toán Ở Trung Học Phổ Thông

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu vận dụng phương pháp dạy học nhóm để dạy một số bài mới và bài tập toán học ở trung học phổ thông, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Vương Vĩnh Phát
• Người hướng dẫn: TH.S Vương Vĩnh Phát
• Trường học: Trường Trung học Phổ Thông
• Chuyên ngành: Toán học
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Nhóm Trong Giảng Dạy Toán Ở Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN
• 1.2. Thực trạng phương pháp dạy học môn Toán
• 1.3. Quản lí chỉ đạo
• 1.4. Phương pháp dạy học môn Toán
• 1.5. Những yếu tố khác
• 1.6. MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• 1.7. Phương pháp dạy học
• 1.8. Khái niệm hoạt động nhóm
• 1.9. Phương pháp dạy học theo nhóm
• 1.10. Phương pháp thảo luận nhóm
• 1.11. Các loại thảo luận nhóm
• 2. CHƯƠNG II: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NHÓM ĐỂ DẠY MỘT SỐ BÀI MỚI VÀ GIẢI BÀI TẬP TOÁN HỌC
• 2.1. DẠY HỌC GIẢI BÀI TẬP TOÁN
• 2.2. Vị trí, yêu cầu của dạy học giải bài tập Toán học
• 2.3. Dạy học một số bài tập ôn tập bằng phương pháp dạy học nhóm
• 2.4. DẠY HỌC NỘI DUNG BÀI MỚI
• 2.5. Vị trí, chức năng của việc dạy bài mới
• 2.6. Dạy học một số bài mới bằng phương pháp dạy học nhóm
• 3. CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.2. Mục đích việc nghiên cứu
• 3.3. Biện pháp thực hiện
• 3.4. Nội dung phiếu thực nghiệm
• 3.5. MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Nhóm Trong Giảng Dạy Toán

Phương pháp dạy học nhóm đang trở thành một xu hướng quan trọng trong giảng dạy Toán ở Trung học phổ thông. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy Toán giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động và tích cực hơn.

1.1. Khái Niệm Về Phương Pháp Dạy Học Nhóm

Phương pháp dạy học nhóm là hình thức tổ chức học tập trong đó học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề hoặc thực hiện nhiệm vụ học tập. Phương pháp này khuyến khích sự tương tác và hợp tác giữa các thành viên trong nhóm.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Nhóm

Phương pháp dạy học nhóm mang lại nhiều lợi ích cho học sinh như phát triển kỹ năng giao tiếp, khả năng làm việc nhóm và tư duy phản biện. Học sinh có cơ hội học hỏi từ nhau và cùng nhau giải quyết các vấn đề khó khăn trong môn Toán.

II. Những Thách Thức Khi Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Nhóm

Mặc dù phương pháp dạy học nhóm có nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong giảng dạy Toán cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự khác biệt về năng lực và phong cách học tập của học sinh. Điều này có thể dẫn đến sự không đồng đều trong việc tiếp thu kiến thức.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tổ Chức Nhóm

Việc tổ chức nhóm học tập hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng quản lý lớp học tốt. Sự phân chia nhóm không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng một số học sinh không tham gia tích cực vào hoạt động nhóm.

2.2. Sự Khác Biệt Về Năng Lực Học Tập

Trong một nhóm, học sinh có thể có trình độ và khả năng khác nhau. Điều này có thể gây khó khăn cho việc đảm bảo tất cả các thành viên đều tham gia và học hỏi hiệu quả từ nhau.

III. Phương Pháp Dạy Học Nhóm Hiệu Quả Trong Giảng Dạy Toán

Để áp dụng phương pháp dạy học nhóm hiệu quả trong giảng dạy Toán, giáo viên cần có những chiến lược cụ thể. Việc lựa chọn chủ đề thảo luận phù hợp và chuẩn bị tài liệu cần thiết là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công của hoạt động nhóm.

3.1. Lựa Chọn Chủ Đề Thảo Luận

Chủ đề thảo luận cần phải liên quan đến nội dung bài học và kích thích sự quan tâm của học sinh. Việc lựa chọn chủ đề phù hợp sẽ giúp học sinh dễ dàng tham gia và đóng góp ý kiến.

3.2. Chuẩn Bị Tài Liệu Học Tập

Giáo viên cần chuẩn bị tài liệu học tập đầy đủ và phong phú để hỗ trợ học sinh trong quá trình thảo luận. Tài liệu này có thể bao gồm sách, bài báo, video hoặc các nguồn tài nguyên trực tuyến.

IV. Ứng Dụng Phương Pháp Dạy Học Nhóm Trong Thực Tế

Việc áp dụng phương pháp dạy học nhóm trong giảng dạy Toán đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều trường học đã thực hiện thành công phương pháp này và nhận được phản hồi tốt từ học sinh và phụ huynh.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Dạy Học Nhóm

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào hoạt động nhóm có khả năng tiếp thu kiến thức tốt hơn và phát triển kỹ năng xã hội. Họ cũng có xu hướng tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của mình.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Về Ứng Dụng

Nhiều giáo viên đã chia sẻ những câu chuyện thành công khi áp dụng phương pháp dạy học nhóm trong lớp học của họ. Những câu chuyện này không chỉ minh chứng cho hiệu quả của phương pháp mà còn khuyến khích các giáo viên khác áp dụng.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Dạy Học Nhóm Trong Giảng Dạy Toán

Phương pháp dạy học nhóm là một công cụ mạnh mẽ trong giảng dạy Toán ở Trung học phổ thông. Nó không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Nhóm

Trong tương lai, phương pháp dạy học nhóm sẽ tiếp tục được phát triển và cải tiến để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của học sinh. Việc áp dụng công nghệ vào phương pháp này cũng sẽ mở ra nhiều cơ hội mới.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Học Sinh

Giáo viên cần khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động nhóm. Sự tham gia này không chỉ giúp học sinh học hỏi lẫn nhau mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho việc thảo luận. Lời giới thiệu này có thể tiếp theo là một câu KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Trang 7 GVHD: TH.S Vương Vĩnh Phát SVTH: Trịnh Thị Thúy Kiều hỏi mở làm nổ ra sự tranh luận. Những câu hỏi tiếp theo có thể được sử dụng để duy trì cho cuộc thảo luận được sôi nổi. Thông thường những câu hỏi hay thường nảy sinh trong chính quá trình thảo luận.

x Khuyến khích sự tham gia. Người giáo viên cần quan sát xem những thành viên nào trong nhóm tích cực tham gia thảo luận, những ai ít tham gia. Những thành viên nào ít tham gia cần tạo điều kiện cho họ được tham gia nhiều hơn. x Làm nổi bật mọi khía cạnh của câu hỏi.

Nếu chỉ một phía của vấn đề được thể hiện thì người giáo viên cần khuyến khích học sinh tranh luận khía cạnh khác của vấn đề. Với thông tin được cung cấp thỏa đáng, một sự ý thức về mục tiêu và sự hướng dẫn tài tình của giáo viên, thì một cuộc thảo luận tốt có thể là động lực thúc đẩy học sinh tham gia tích cực vào việc học tập trong lớp để đạt được mục tiêu dạy học. Thảo luận sẽ tạo ra một bầu không khí học tập vui vẻ và có hiệu quả. Phương pháp thảo luận nhóm: Phương pháp thảo luận nhóm là một quá trình chia xẻ ý tưởng và vai trò giữa các cá nhân với nhau trong bối cảnh nhóm.

- Ý tưởng và vai trò là hai phần chính yếu liên quan tới nhóm, phải có một nhóm trưởng để chỉ đạo nhóm đạt được mục tiêu, tức là nhiệm vụ nhóm được giao phải thực hiện trước tiên. Tuy nhiên để đạt được mục tiêu thì nên có sự phối hợp cân bằng giữa nhiệm vụ và tiến trình thực hiện. - Thường giáo viên ít kinh nghiệm chỉ quan tâm chủ yếu tới việc là làm cho nhóm thực hiện các nhiệm vụ cần làm. Những giáo viên có kinh nghiệm thì quan tâm nhiều đến cách thực hiện và tiến hành ra sao và cả kết quả cuối cùng thu được.

- Ở nhiều cuộc thảo luận, người nhóm trưởng muốn công việc được thực hiện nhưng lại không quan tâm đến kết quả đạt được ra sao. Ngược lại một số nhóm trưởng lại có thể nhìn thấy rằng tiến trình thực hiện cũng có thể quan trọng như là kết quả thực hiện. Họ cũng làm cho công việc được tiến hành và thường có xu hướng tiến hành công việc đó một cách có hiệu quả bởi vì cả nhóm đều cảm thấy phấn chấn để thực hiện thật tốt. Các loại thảo luận nhóm : - Thảo luận dưới hình thức đề tài: Là một sự thảo luận giữa các cá nhân trong nhóm để đáp ứng những mục tiêu đã định ra.

Cả nhóm đóng góp ý kiến vào đề tài đã được đưa ra nhằm đáp ứng mục tiêu luôn là cách tốt hơn bởi vì điều này đem lại cho các thành viên nhiều động cơ thúc đẩy. Động cơ thúc đẩy này xuất phát từ việc các cá nhân cơ bản đều có trách nhiệm định ra những việc phải làm. - Thảo luận dưới hình thức diễn đàn: (cuộc thảo luận không có sắp xếp chương trình): Cơ bản là một cuộc thảo luận nhóm tự do cho tất cả mọi người KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Trang 8 GVHD: TH.S Vương Vĩnh Phát SVTH: Trịnh Thị Thúy Kiều và người hướng dẫn đóng vai trò là người ở giữa hay trọng tài. Loại thảo luận nhóm này có thể được sử dụng để góp ý kiến hoặc làm đả thông mọi sự thất vọng.

Một khó khăn có thể nảy sinh là trong nhóm có thể có một hoặc hai cá nhân có ảnh hưởng chi phối, những người thường có xu hướng nói suốt. Người hướng dẫn nên đưa ra những nguyên tắc chính trước khi bắt đầu thảo luận (hay trong khi thảo luận nếu cần thiết). - Thảo luận dưới hình thức hội thảo: Là cuộc thảo luận gần giống như cuộc thuyết trình không có nhiều sự đóng góp ý kiến cá nhân. Cuộc hội thảo này luôn được hình thành từ một nhóm những chuyên gia chuyên trách về đề tài nào đó có đề tài phụ của họ.

Người hướng dẫn bắt đầu tại một thời điểm thích hợp và mỗi chuyên gia xây dựng nên những gì mà chuyên gia trước đã nói về tất cả những gì liên quan. Để đạt hiệu quả, phương pháp thảo luận này cần được kết hợp với một phương pháp hỏi đáp, hoặc có thể yêu cầu các thành viên chuẩn bị một số công việc làm trước chuẩn bị cho đề tài. NHỮNG MỤC TIÊU ĐẶT RA KHI LÀM VIỆC NHÓM: ƒ Thành lập nhóm có hiệu quả (chia nhóm hợp lí) ƒ Đặt ra những kế hoạch làm việc cho hoạt động của nhóm. ƒ Thành lập những qui luật hoạt động chung cho hoạt động nhóm.

ƒ Giao phó phân công có hiệu quả. ƒ Cung cấp những nhận xét, đánh giá đối với các thành viên. ƒ Mang lại hiệu quả đối với tất cả các thành viên và đối với công việc. NỘI DUNG CHÍNH: 1.

Vai trò của làm việc theo nhóm: Làm việc nhóm có vai trò to lớn bởi những lí do sau: - Chia sẻ ý tưởng và kinh nghiệm giữa các thành viên. - Thay đổi cách học riêng của học sinh theo hướng tiến bộ, từ đó thành lập nên những mặt mạnh đối với bản thân các em. - Làm tăng chất lượng học tập. - Tìm thấy nhiều cách giải quyết những vấn đề khó khăn, cung cấp nên môi trường hỗ trợ cho những bài tập.

- Cải tiến khả năng trình bày của học sinh trước lớp. - Thúc đẩy khả năng tự quản cho học sinh bằng cách chuyển một số nhiệm vụ dạy và học cho học sinh. Đây chính là những lợi ích cơ bản của hoạt động nhóm đối với học sinh. Sau đây là một loạt lợi ích xã hội về hoạt động nhóm, bao gồm: - Phát triển kỹ năng hợp tác và lập kế hoạch.

- Cơ hội lãnh đạo và cùng lãnh đạo. KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Trang 9 GVHD: TH.S Vương Vĩnh Phát SVTH: Trịnh Thị Thúy Kiều - Cơ hội để làm việc trong một dự án lớn hay phức tạp. - Tự tin hơn khi bước vào đời. - Có tinh thần hoạt động tập thể theo hướng tích cực làm cho công việc đạt hiệu quả hơn.

- Cơ hội đánh giá hiểu biết bản thân và nhận sự phản hồi của bạn bè, khuyến khích khả năng suy nghĩ về việc học tập của các em, và quyết định điều kiện nào nên được sử dụng để đánh giá công việc của các em trong tương lai. Điều đó cũng nói lên ý nghĩa thực tế của việc hoạt động nhóm. Tóm lại những kỹ năng hoạt động nhóm mà học sinh cần phát triển nó như một phần của việc học của học sinh, và những kỹ năng đó cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nghề nghiệp tương lai cho các em. Nhóm làm việc được xem như một phần quan trọng cho cả việc học cao hơn và trong công việc.

Như vậy, hoạt động nhóm không chỉ có ý nghĩa đối với học sinh tại nhà trường mà còn có ý nghĩa thực tế đối với các em. Hoạt động nhóm được sử dụng khi nào? Hoạt động nhóm được sử dụng khi gặp các yếu tố sau: ƒ Một số mục tiêu của môn học đạt được kết quả cao thông qua hoạt động nhóm của học sinh. ƒ Bài tập chỉ có thể tiến hành bởi hoạt động nhóm. ƒ Bài tập đưa ra tương đối phức tạp đối với một học sinh… 3.

Vai trò của giáo viên: - Giáo viên đảm nhận vai trò là nhận xét sự thành công của hoạt động nhóm và điều này cũng có thể là nguồn thách thức trong suốt hoạt động nhóm diễn ra, giáo viên dường như trở thành là người sáng tạo nhóm, người trung gian, người tổ chức, huấn luyện viên, người thầy và cố vấn trong việc giải quyết vấn đề giữa các nhóm. Giáo viên có trách nhiệm giải quyết vấn đề không công bằng, phân công phù hợp giữa các nhóm và cung cấp lời nhận xét hữu ích cho cá nhân và nhóm. - Giáo viên cần chắc chắn rằng thời gian tương đương để biết thông tin về nhóm. Giáo viên cần phá vỡ không khí lãnh đạo để có thể hòa nhập, khuyến khích học sinh nhận ra điểm mạnh cũng như điểm yếu của nhau, hoặc các thuộc tính thật hữu ích để hỗ trợ quá trình này.

- Người giáo viên cần phân phối thời gian hợp lí trong suốt tiến trình xây dựng và tăng cường mối quan hệ giữa các nhóm. Những hoạt động này có thể là nội dung tập trung hoặc được quan tâm thông qua thảo luận những gì mà họ đang cố gắng đạt được. Những kỹ năng hoạt động nhóm quan trọng: Để làm tăng thêm sự thuận lợi làm việc nhóm. Bạn cần biết (nắm bắt) những kỹ năng sau đây: KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Trang 10 GVHD: TH.S Vương Vĩnh Phát SVTH: Trịnh Thị Thúy Kiều - Kỹ năng giao tiếp: Bao gồm viết, nói, nghe và dùng ngôn ngữ cử chỉ để diễn đạt.

- Kỹ năng quan sát: Đó là sự nhận thức được từng người trong nhóm và năng lực cũng như khả năng của cả nhóm. - Kỹ năng tự thể hiện: Đó là sự khẳng định, kiên quyết, giữ vững lập trường nhưng không bảo thủ để tạo ra sự đóng góp tích cực cho nhóm. Tuy nhiên không làm chế ngự hoạt động nhóm, không làm chế ngự sự tích cực của các thành viên khác. - Kỹ năng hỗ trợ các thành viên khác trong nhóm: Giải quyết những tình huống căng thẳng, giúp những thành viên khác giải quyết các vấn đề khó khăn, cung cấp những đóng góp tích cực nhằm đạt mục đích đặt ra.

Những giai đoạn chính cần thực hiện đối với hoạt động nhóm: Bao gồm 5 bước: Bước 1: Thành lập nhóm: Người giáo viên cần đặt ra cho mình những câu hỏi: ƒ Bao gồm những ai trong nhóm? ƒ Những mặt mạnh cơ bản của từng học sinh là gì? (cũng như năng lực và kỹ năng cơ bản của từng học sinh) ƒ Làm thế nào để những mặt mạnh được phát huy một cách có hiệu quả. ƒ Các thành viên trong nhóm sẽ làm việc với nhau như thế nào? Bước 2: Xác định kế hoạch nhóm: ƒ Cần làm những gì? (công việc của nhóm là gì?) ƒ Thời gian bao lâu để thực hiện điều đó? ƒ Công việc được phân chia ra sao ở trong nhóm? ƒ Nhóm sẽ truyền đạt thông qua hoạt động như thế nào? Bước 3: Thực hiện kế hoạch: ƒ Các thành viên trong nhóm sẽ hỗ trợ với nhau như thế nào? (xác định vai trò của từng thành viên) ƒ Học sinh sẽ thảo luận như thế nào? ƒ Tiến trình (quá trình thảo luận) được theo dõi như thế nào? Bước 4: Hoàn thành hoạt động: ƒ Học sinh sẽ định hình được kết quả cuối cùng ra sao?