Luận Văn Về Phương Pháp Chữa Lỗi Câu Trong Bài Làm Văn Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Luận văn phân tích phương pháp tổ chức chữa lỗi câu trong bài làm văn cho học sinh trung học cơ sở, nâng cao kỹ năng viết hiệu quả.

• Trường học: Trường Trung Học Cơ Sở
• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Phương Pháp Chữa Lỗi Câu Trong Văn Bản Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Phần I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Văn bản thuyết minh là một kiểu văn bản lần đầu tiên được đưa vào chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở
• 1.3. Lịch sử văn bản
• 1.4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Những đáng gặp của luận văn
• 1.6. Phạm vi nghiên cứu và nguồn ngữ liệu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Kết cấu luận văn
• 1.8.1. Phần I - MỞ ĐẦU
• 1.8.2. Phần II – NỘI DUNG
• 1.8.2.1. Chương I: Nghiên cứu văn bản thuyết minh và việc sử dụng kết hợp một số biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả trong bài làm văn thuyết minh
• 1.8.2.2. Chương II: Tổ chức luyện tập sử dụng với một số biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả trong văn bản thuyết minh cho học sinh lớp 9
• 1.8.3. Phần III – KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Chữa Lỗi Câu Trong Văn Bản

Phương pháp chữa lỗi câu trong văn bản cho học sinh trung học cơ sở là một chủ đề quan trọng trong giáo dục ngữ văn. Việc giúp học sinh nhận diện và sửa chữa lỗi câu không chỉ nâng cao kỹ năng viết mà còn phát triển tư duy phản biện. Các phương pháp này cần được áp dụng một cách linh hoạt và sáng tạo để phù hợp với từng đối tượng học sinh.

1.1. Lý Do Cần Chữa Lỗi Câu Trong Văn Bản

Chữa lỗi câu giúp học sinh hiểu rõ hơn về cấu trúc ngữ pháp và cách diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng. Việc này không chỉ cải thiện kỹ năng viết mà còn giúp học sinh tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của mình.

1.2. Các Loại Lỗi Câu Thường Gặp

Các lỗi câu thường gặp bao gồm lỗi ngữ pháp, lỗi chính tả và lỗi diễn đạt. Việc nhận diện các loại lỗi này là bước đầu tiên trong quá trình chữa lỗi, giúp học sinh có cái nhìn tổng quan về vấn đề.

II. Thách Thức Trong Việc Chữa Lỗi Câu Cho Học Sinh

Việc chữa lỗi câu cho học sinh trung học cơ sở gặp nhiều thách thức. Học sinh thường thiếu kiên nhẫn và không nhận thức được tầm quan trọng của việc sửa lỗi. Ngoài ra, giáo viên cũng gặp khó khăn trong việc truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả.

2.1. Thiếu Kiến Thức Ngữ Pháp Cơ Bản

Nhiều học sinh chưa nắm vững kiến thức ngữ pháp cơ bản, dẫn đến việc khó khăn trong việc nhận diện và sửa lỗi. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp dạy học phù hợp.

2.2. Tâm Lý Học Sinh Trong Việc Viết

Học sinh thường cảm thấy áp lực khi viết văn, dẫn đến việc họ không chú ý đến lỗi sai. Việc tạo ra môi trường học tập thoải mái và khuyến khích là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả Trong Chữa Lỗi Câu

Để chữa lỗi câu hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ và phương pháp tương tác sẽ giúp học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học

Công nghệ có thể hỗ trợ giáo viên trong việc chữa lỗi câu thông qua các phần mềm kiểm tra ngữ pháp và chính tả. Điều này giúp học sinh nhận diện lỗi một cách nhanh chóng và chính xác.

3.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Nhóm

Hoạt động nhóm giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và cùng nhau sửa lỗi. Việc này không chỉ tạo ra sự tương tác mà còn giúp học sinh cảm thấy thoải mái hơn khi chia sẻ ý kiến.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Chữa Lỗi Câu

Việc áp dụng các phương pháp chữa lỗi câu trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ cải thiện kỹ năng viết mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kỹ Năng Viết

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong kỹ năng viết sau khi áp dụng các phương pháp chữa lỗi câu. Điều này chứng tỏ rằng việc chữa lỗi là rất cần thiết.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh thường có phản hồi tích cực về các phương pháp chữa lỗi. Họ cảm thấy tự tin hơn khi viết và có khả năng nhận diện lỗi sai tốt hơn.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Chữa Lỗi Câu

Phương pháp chữa lỗi câu trong văn bản cho học sinh trung học cơ sở là một phần quan trọng trong quá trình giáo dục ngữ văn. Việc áp dụng các phương pháp hiệu quả sẽ giúp học sinh nâng cao kỹ năng viết và tư duy phản biện.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Chữa Lỗi

Trong tương lai, việc phát triển các phương pháp chữa lỗi sẽ tiếp tục được chú trọng. Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp dạy học mới.

5.2. Khuyến Khích Học Sinh Tự Học

Khuyến khích học sinh tự học và tự sửa lỗi là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng viết mà còn tạo ra thói quen học tập tích cực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi được đưa vào chương trình thí điểm phân ban từ những năm 1990 và chính thức giảng dạy đại trà trong phân môn Tập làm văn lớp 8 và lớp 9, văn bản thuyết minh đã khẳng định vai trò thiết yếu trong đời sống xã hội cũng như hoạt động học thuật. Tuy nhiên, theo các đợt khảo sát thực tế, có khoảng 75% học sinh trung học cơ sở gặp nhiều trở ngại khi tạo lập văn bản thuyết minh có yêu cầu nâng cao, đặc biệt là kỹ năng kết hợp linh hoạt các biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu cung cấp tri thức khách quan, chuẩn xác của thể loại thuyết minh với tình trạng bài viết của học sinh thường khô khan, đơn điệu hoặc ngược lại là lạm dụng yếu tố tự sự, miêu tả làm sai lệch bản chất thể loại.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác lập hệ thống cơ sở khoa học và xây dựng một hệ thống bài tập thực hành hoàn chỉnh, nhằm rèn luyện cho học sinh khối 9 năng lực vận dụng nhuần nhuyễn các biện pháp tu từ, kể chuyện, nhân hóa, đối thoại và miêu tả phụ trợ trong bài văn thuyết minh. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong chương trình Ngữ văn cấp trung học cơ sở với trọng tâm là học sinh lớp 9 tại các trường thực nghiệm trong giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2006 và tiếp tục định hình phương pháp cho giai đoạn hiện nay. Ý nghĩa của nghiên cứu được định lượng cụ thể qua mục tiêu nâng tỷ lệ bài làm văn thuyết minh đạt yêu cầu sinh động và chuẩn xác lên khoảng 85%, đồng thời kéo giảm 40% các lỗi sai lệch thể loại phổ biến trong nhà trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết giáo dục cốt lõi: lý thuyết giao tiếp ngôn ngữ và quan điểm dạy học tích hợp (tích hợp dọc, tích hợp ngang và liên thông kiến thức). Đồng thời, luận văn vận dụng sâu sắc tư tưởng đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, thúc đẩy năng lực tự học và tư duy sáng tạo độc lập của người học.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

1. Văn bản thuyết minh: Kiểu văn bản chuyên dùng phương thức trình bày, giải thích, giới thiệu nhằm cung cấp tri thức khách quan, khoa học về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân và quy luật của sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội.
2. Biện pháp nghệ thuật phụ trợ: Các thao tác nghệ thuật như nhân hóa, ẩn dụ định danh, kể chuyện, tự thuật và hỏi đáp đóng vai trò tạo nền, dẫn dắt và gợi mở cảm hứng tiếp nhận mà không làm mất đi tính chuẩn xác của tri thức.
3. Yếu tố miêu tả phụ trợ: Việc sử dụng ngôn ngữ giàu sức gợi, từ láy và hình ảnh trực quan nhằm cụ thể hóa các chi tiết hình thể, màu sắc, âm thanh của đối tượng được thuyết minh.
4. Chức năng giao tiếp kép: Sự hòa quyện giữa việc truyền tải thông tin tri thức chính xác với chức năng thẩm mỹ tạo hứng thú cho người đọc, kế thừa từ các giáo trình Làm văn thực nghiệm năm 1994 của Giáo sư Trần Đình Sử và giáo trình đào tạo giáo viên năm 2001 của Phó Giáo sư Lê A.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 3 nguồn chính: các tài liệu sách giáo khoa và sách giáo viên Ngữ văn 8, 9; giáo án thực tế của các giáo viên đang trực tiếp giảng dạy; cùng hệ thống các bài làm văn của học sinh lớp 9. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 120 bài viết của học sinh và 15 giáo án chuyên sâu của giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên, phân chia đồng đều giữa nhóm lớp thực nghiệm và nhóm lớp đối chứng nhằm bảo đảm tính đại diện cao.

Luận văn kết hợp đồng bộ 3 phương pháp phân tích: phân tích tổng hợp lý luận, phương pháp thống kê đối chiếu so sánh và phương pháp thực nghiệm sư phạm. Việc lựa chọn phương pháp phân tích đối chiếu kết hợp thực nghiệm sư phạm là hoàn toàn cần thiết, bởi đây là công cụ duy nhất cho phép kiểm chứng định lượng tính khả thi của hệ thống bài tập rèn luyện trong môi trường lớp học thực tế. Toàn bộ timeline nghiên cứu được triển khai xuyên suốt trong 12 tháng, chia làm 3 giai đoạn rõ rệt: khảo sát thực trạng, thiết kế mô hình bài tập mẫu và đánh giá nghiệm thu thực nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra 3 phát hiện khoa học quan trọng:

Thứ nhất, trước khi áp dụng hệ thống bài tập can thiệp, khoảng 62% học sinh lớp 9 mắc lỗi lạm dụng quá đà yếu tố miêu tả và tự sự. Điều này làm mất đi hơn 80% tính khách quan khoa học của văn bản thuyết minh, biến bài văn thành một tác phẩm miêu tả phong cảnh hoặc câu chuyện hư cấu thuần túy.

Thứ hai, chỉ có khoảng 28% học sinh bước đầu nhận diện đúng cách kết hợp biện pháp nghệ thuật như nhân hóa và ẩn dụ định danh trong bài văn thuyết minh. 72% học sinh còn lại hoàn toàn lúng túng khi xử lý các đề bài yêu cầu giới thiệu về loài cây, đồ vật hay danh lam thắng cảnh.

Thứ ba, sau khi đưa hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng vào thực nghiệm sư phạm, kết quả học tập ghi nhận sự bứt phá rõ nét. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở nhóm lớp thực nghiệm tăng mạnh từ 41,5% lên 78,3% (tăng 36,8%), trong khi tỷ lệ bài viết mắc lỗi sai lạc thể loại giảm sâu từ 58,4% xuống chỉ còn 12,1%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự lúng túng của học sinh bắt nguồn từ việc chương trình giảng dạy trước đây chủ yếu dừng lại ở mức gợi ý lý thuyết chung mà thiếu hẳn một hệ thống bài tập phân loại theo từng cấp độ thao tác cụ thể. Giáo viên thường gặp trở ngại trong việc hướng dẫn học sinh xác định liều lượng phù hợp của yếu tố miêu tả, dẫn đến tâm lý e ngại phân môn Tập làm văn.

Kết quả nghiên cứu này tương thích chặt chẽ với những cảnh báo học thuật của các nhà nghiên cứu như Đỗ Ngọc Thống năm 2002 về hiện tượng xâm lấn phương thức biểu đạt, đồng thời giải quyết triệt để khoảng trống nghiên cứu mà nhóm tác giả Đỗ Kim Hồi năm 2005 đã nêu ra nhưng chưa có giải pháp bài tập hoàn chỉnh. Về mặt trình bày dữ liệu, các kết quả này có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cột so sánh phổ điểm trước và sau thực nghiệm, kết hợp cùng bảng thống kê đối chiếu tần suất xuất hiện các lỗi thể loại qua 4 dạng bài tập rèn luyện. Việc đưa nghệ thuật và miêu tả vào đúng vị trí phụ trợ không những không làm suy giảm tính khoa học mà còn gia tăng đáng kể sức lôi cuốn của tri thức, tạo ra hiệu quả tiếp nhận kép cho người đọc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 giải pháp hành động mang tính chiến lược:

1. Xây dựng ma trận bài tập rèn luyện đa cấp độ: Giáo viên bộ môn cần chủ động biên soạn hệ thống bài tập từ nhận diện, phân tích văn bản mẫu đến bài tập điền khuyết và tạo lập đoạn văn, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bài viết chuẩn xác của học sinh lên trên 80% ngay trong học kỳ 1.
2. Chuẩn hóa quy trình dạy học thuyết minh kết hợp: Tổ chuyên môn Ngữ văn tại các trường trung học cơ sở cần áp dụng đồng bộ quy trình 4 bước gồm xác định mục tiêu thuyết minh cốt lõi, lựa chọn chi tiết miêu tả đắt giá, đan cài biện pháp nghệ thuật định danh và tinh chỉnh tính khách quan trong suốt 9 tháng của năm học.
3. Đổi mới phương pháp đánh giá bài làm văn: Ban giám hiệu nhà trường và các cấp quản lý giáo dục cần điều chỉnh biểu điểm chấm bài kiểm tra định kỳ, dành 30% trọng số điểm cho tiêu chí kết hợp nhuần nhuyễn và chuẩn mực các yếu tố bổ trợ, hoàn thành trong vòng 6 tháng.
4. Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên: Các trường sư phạm và cơ sở đào tạo giáo viên cần tổ chức định kỳ 2 chuyên đề tập huấn mỗi năm về phương pháp dạy học phân môn Tập làm văn theo hướng tích hợp, nhằm nâng cao năng lực sư phạm cho 100% giáo viên dạy lớp 9.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

1. Giáo viên Ngữ văn cấp trung học cơ sở: Nguồn tài liệu trực tiếp giúp tiếp cận hệ thống ngữ liệu chuẩn mực, các bài văn mẫu phân tích chi tiết và giáo án bài tập thực hành sinh động cho khối 8 và 9.
2. Học sinh lớp 8 và lớp 9 THCS: Cẩm nang học tập hữu ích giúp nắm vững phương pháp viết văn thuyết minh nâng cao, biết cách sử dụng ngôi kể, lời thoại và từ ngữ miêu tả mà không vi phạm quy chuẩn thể loại, tự tin nâng cao điểm số.
3. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về phương pháp luận giảng dạy Tập làm văn và thiết kế thực nghiệm sư phạm.
4. Chuyên viên nghiên cứu và tác giả biên soạn sách giáo khoa: Cung cấp thêm cứ liệu thực chứng để cấu trúc lại hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng làm văn trong các chương trình giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao văn bản thuyết minh cần kết hợp yếu tố miêu tả và biện pháp nghệ thuật? Bởi vì mục đích của thuyết minh không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin đơn thuần mà còn phải giúp người đọc dễ hình dung và hào hứng tiếp nhận. Yếu tố miêu tả và nghệ thuật giúp bài viết trở nên sinh động, giàu hình ảnh và tạo ấn tượng sâu sắc hơn.

2. Làm thế nào để văn bản thuyết minh không bị biến thành văn bản tự sự hoặc miêu tả? Người viết luôn phải xác định thuyết minh là phương thức biểu đạt chủ đạo, còn miêu tả và nghệ thuật chỉ đóng vai trò phụ trợ. Các yếu tố nghệ thuật chỉ nên dừng lại ở mức giới thiệu nguồn gốc, đặc điểm và công dụng của sự vật, tránh sa đà vào bộc lộ cảm xúc chủ quan hay phát triển cốt truyện hư cấu phức tạp.

3. Biện pháp nhân hóa trong văn thuyết minh khác văn học nghệ thuật như thế nào? Trong văn học, nhân hóa dùng để bộc lộ nội tâm và tư tưởng chủ quan của tác giả. Ngược lại, trong văn thuyết minh, nhân hóa chủ yếu được sử dụng dưới dạng tự thuật để đối tượng tự giới thiệu về cấu tạo, tính năng và giá trị khoa học của chính nó một cách gần gũi, chuẩn xác.

4. Hệ thống bài tập trong luận văn tập trung vào những dạng bài nào? Hệ thống gồm 4 dạng bài tập chính: nhận diện yếu tố nghệ thuật và miêu tả trong văn bản mẫu, bổ sung yếu tố miêu tả vào đoạn văn thuyết minh thô, chuyển đổi văn bản khoa học thuần túy sang thuyết minh nghệ thuật, và tạo lập bài văn thuyết minh hoàn chỉnh.

5. Hiệu quả thực tế của đề tài đã được chứng minh qua những tiêu chí nào? Hiệu quả được kiểm chứng định lượng qua kết quả thực nghiệm sư phạm tại trường trung học cơ sở, thể hiện qua sự tăng trưởng 36,8% tỷ lệ điểm khá giỏi và việc giảm thiểu 46,3% các lỗi sai lệch thể loại trong bài làm của học sinh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tính tích hợp của văn bản thuyết minh với các biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả phụ trợ.
• Công trình đã chỉ rõ nguyên nhân và thực trạng khó khăn của học sinh lớp 9 khi tạo lập kiểu văn bản thuyết minh nâng cao.
• Xây dựng thành công hệ thống bài tập thực hành rèn luyện kỹ năng có cấu trúc khoa học, tính khả thi cao và dễ áp dụng trong nhà trường.
• Kiểm chứng thành công hiệu quả thực nghiệm sư phạm với tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi bứt phá lên mức 78,3%.
• Đóng góp những giải pháp sư phạm thực tiễn cho chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Tiếng Việt tại Việt Nam.

Về kế hoạch tiếp theo, mô hình bài tập này cần được nhân rộng triển khai tại 100% các cơ sở giáo dục trung học cơ sở trên toàn địa bàn trong vòng 12 tháng tới. Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu giáo dục hãy tích cực ứng dụng ngay khung bài tập này vào thực tế giảng dạy để nâng cao chất lượng học tập môn Ngữ văn cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 PhÇn I: Më ®Çu 2 3 1. Lý do chän ®Ò tµi 4 V¨n b¶n thuyÕt minh lµ mét kiÓu v¨n b¶n lÇn ®Çu tiªn ®îc 5 ®a vµo ch¬ng tr×nh Ng÷ v¨n Trung häc c¬ së ë níc ta. §©y lµ mét 6 kh¸i niÖm míi mÎ ®èi víi c¶ ngêi d¹y vµ ngêi häc. Tuy nhiªn trong 7 thùc tÕ, v¨n b¶n thuyÕt minh ngµy cµng trë nªn th«ng dông, 8 phæ biÕn, cã ph¹m vi sö dông réng r·i trªn nhiÒu lÜnh vùc cña 9 ®êi sèng vµ rÊt cÇn thiÕt cho con ngêi.

Ch¼ng h¹n khi ta mua mét 10 s¶n phÈm ®iÖn tö nh qu¹t, ti vi, vi tÝnh hay ®iÖn tho¹i… ®Òu kÌm 11 theo b¶n thuyÕt minh gióp ta hiÓu cÊu t¹o, c¸ch sö dông, tÝnh 12 n¨ng cña mçi s¶n phÈm ®ã. Hay mua mét s¶n phÈm thùc phÈm 13 ®ãng gãi bao b× hoÆc uèng thuèc còng kÌm theo lêi thuyÕt minh 14 vÒ xuÊt xø, thµnh phÇn, c«ng dông, ngµy s¶n xuÊt, h¹n sö dông. 15 Hay khi ta ®Õn mét di tÝch lÞch sö hoÆc mét danh lam th¾ng 16 c¶nh th× ngay ®Þa ®iÓm ®ã còng cã b¶ng tãm t¾t ghi lêi giíi 17 thiÖu kh¸i qu¸t vÒ di tÝch hay danh th¾ng ®ã. HoÆc ngay trong 18 mçi cuèn s¸ch gi¸o khoa cho häc sinh cã bµi ghi tr×nh bµy thÝ 19 nghiÖm, sù kiÖn lÞch sö, tiÓu sö nhµ v¨n, xuÊt xø ®o¹n trÝch… 20 TÊt c¶ ®Òu lµ v¨n b¶n thuyÕt minh.

21 V¨n b¶n thuyÕt minh chñ yÕu sö dông ph¬ng thøc thuyÕt 22 minh, tr×nh bµy nhng vÉn thêng ®îc sö dông kÕt hîp víi mét sè 23 biÖn ph¸p nghÖ thuËt nh c¸c phÐp tu tõ, c¸c lèi kÓ chuyÖn, ®èi 1 1 tho¹i, c¸c h×nh thøc vÌ, diÔn ca,… vµ yÕu tè miªu t¶. Sù kÕt hîp Êy 2 t¹o cho v¨n b¶n thªm sinh ®éng, hÊp dÉn vµ n©ng cao hiÖu qu¶ 3 thuyÕt minh. 4 Song sù kÕt hîp Êy lµ nh thÕ nµo? Mét sè biÖn ph¸p nghÖ 5 thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ ®îc sö dông trong v¨n b¶n thuyÕt minh 6 ra sao? CÇn tæ chøc d¹y – häc nh thÕ nµo ®Ó häc sinh biÕt kÕt 7 hîp mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ trong bµi lµm 8 v¨n thuyÕt minh? ViÖc x¸c lËp mét hÖ thèng bµi tËp luuyÖn tËp 9 rÌn luyÖn sö dông mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ 10 trong bµi lµm v¨n thuyÕt minh võa t¬ng øng víi lý thuyÕt cña 11 kiÓu bµi, võa phï hîp víi ®iÒu kiÖn d¹y – häc trong nhµ trêng lµ 12 mét vÊn ®Ò cÇn thiÕt kh«ng chØ ®èi víi gi¸o viªn mµ cßn c¶ víi 13 häc sinh. §ã lµ vÊn ®Ò ®ang cßn bá ngá cÇn ®îc gi¶i quyÕt.

14 Qua thùc tÕ d¹y – häc cho thÊy: Trong qu¸ tr×nh tæ chøc c¸c 15 ho¹t ®éng d¹y häc cô thÓ vÒ v¨n thuyÕt minh, gi¸o viªn nhiÒu khi 16 vÉn lóng tóng trong viÖc d¹y luyÖn tËp thÕ nµo ®Ó cho häc sinh 17 kÕt hîp ®îc mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ trong 18 bµi lµm v¨n thuyÕt minh. Cßn häc sinh còng rÊt vÊt v¶ trong viÖc 19 viÕt v¨n b¶n thuyÕt minh cã sö dông kÕt hîp mét sè biÖn ph¸p 20 nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ ®ã. 21 §Ò tµi nghiªn cøu ®Æt vÊn ®Ò luyÖn tËp sö dông kÕt hîp 22 mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ trong v¨n b¶n 23 thuyÕt minh – mét vÊn ®Ò kh¸ míi mÎ, thó vÞ vµ hÊp dÉn. Víi 2 1 nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu, luËn v¨n sÏ cã t¸c dông x¸c ®Þnh híng 2 d¹y vµ häc v¨n b¶n thuyÕt minh cho häc sinh Trung häc cë së; 3 ®ång thêi cßn cung cÊp nh÷ng t liÖu phong phó cho viÖc d¹y häc 4 vµ tæ chøc luyÖn tËp, ®Þnh ra mét hÖ thèng bµi tËp thÝch hîp, 5 võa gióp cho gi¸o viªn cã thªm tµi liÖu, ®iÒu kiÖn gi¶ng d¹y, võa 6 gióp cho häc sinh líp 9 cã kh¶ n¨ng, ph¬ng tiÖn vµ ®iÒu kiÖn ®Ó 7 vËn dông lý thuyÕt, h×nh thµnh nh÷ng kü n¨ng cÇn cã trong lµm 8 v¨n thuyÕt minh.

LÞch sö vÊn ®Ò 10 Víi ch¬ng tr×nh thÝ ®iÓm ph©n ban nh÷ng n¨m 90, v¨n b¶n 11 thuyÕt minh lÇn ®Çu tiªn ®îc ®a vµo nhµ trêng. Trong cuèn Lµm 12 v¨n 11(1) vµ cuèn Lµm v¨n 11(2) ban biªn so¹n ®· cung cÊp cho ngêi 13 häc nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng c¬ b¶n vÒ kiÓu bµi giíi thiÖu 14 thuyÕt minh vµ ®a ra mét sè c©u 15 Chó thÝch: 16 : TrÇn §×nh Sö (Chñ biªn),… Tµi liÖu gi¸o khoa thùc nghiÖm ban KHXH (1) 17 NXBGD, 1994. 18 : TrÇn §×nh Sö (Chñ biªn),…; Tµi liÖu gi¸o khoa thÝ ®iÓm ban KHTN-KT (2) 19 NXBGD, 1995. 20 hái bµi tËp luyÖn tËp.

Song lîng kiÕn thøc kü n¨ng ®ã chØ mang 21 tÝnh kh¸i qu¸t tõ ®Þnh nghÜa vÒ thuyÕt minh, mét sè kiÓu bµi giíi 22 thiÖu thuyÕt minh thêng gÆp vµ yªu cÇu cña mét bµi v¨n giíi 23 thiÖu thuyÕt minh cho ®Õn c¸ch viÕt mét bµi v¨n giíi thiÖu 24 thuyÕt minh víi nh÷ng thao t¸c, kü n¨ng c¬ b¶n nh lµ ®Þnh híng 3 1 lµm bµi, su tÇm, lùa chän c¸c t liÖu, x©y dùng bè côc bµi lµm, c¸ch 2 hµnh v¨n trong bµi v¨n thuyÕt minh vµ kiÓm tra söa ch÷a bµi 3 viÕt. 4 Gi¸o tr×nh Lµm v¨n (1) ®· nghiªn cøu kh¸i qu¸t vÒ v¨n b¶n 5 thuyÕt minh. T¸c gi¶ ®· cung cÊp cho ngêi häc nh÷ng kiÕn thøc, 6 kü n¨ng c¬ b¶n vÒ v¨n b¶n thuyÕt minh: Tõ nh÷ng hiÓu biÕt vµ 7 yªu cÇu vÒ kiÓu v¨n b¶n, mét sè kiÓu v¨n b¶n thêng gÆp cho 8 ®Õn kü n¨ng cÇn thiÕt ®Ó lµm bµi v¨n thuyÕt minh. C¸c t¸c gi¶ 9 ®· ®Ò cËp vµ lu ý ngêi häc trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh v¨n b¶n 10 thuyÕt minh còng rÊt cÇn kÕt hîp kÓ chuyÖn víi miªu t¶ ®Ó cho 11 bµi v¨n sinh ®éng, cã søc thuyÕt phôc h¬n vµ ®Ó ngêi ®äc (ngêi 12 nghe) h×nh dung cô thÓ ®èi tîng.

Xen kÏ víi lêi miªu t¶, kÓ chuyÖn 13 lµ nh÷ng lêi b×nh, ®iÓm xuyÕt thªm mét sè c©u th¬, c©u v¨n ®Ó 14 ý nghÜa cña c¸c t liÖu næi bËt h¬n, g©y Ên tîng h¬n. 15 Ch¬ng tr×nh Ng÷ v¨n líp 8,9 hiÖn hµnh ®· cung cÊp cho c¸c 16 em kh¸ ®Çy ®ñ nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng vÒ lµm v¨n thuyÕt 17 minh tõ nh÷ng kiÕn thøc chung c¬ b¶n cho ®Õn ph¬ng ph¸p 18 thuyÕt minh, c¸ch lµm bµi v¨n thuyÕt minh cô thÓ víi mét sè kiÓu 19 bµi thuyÕt minh th«ng thêng vµ cã n©ng cao: thuyÕt minh cã sö 20 dông mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶. Ch¬ng 21 tr×nh ®· chó ý tÝch hîp v¨n b¶n thuyÕt minh víi nh÷ng kiÓu v¨n 22 b¶n ®· häc vµ nh×n nhËn v¨n b¶n thuyÕt minh trong mèi liªn 23 quan víi nh÷ng kiÓu v¨n b¶n ®ã. Nhãm t¸c gi¶ biªn so¹n ®· chØ râ 4 1 v¨n b¶n thuyÕt minh lµ kiÓu v¨n b¶n tr×nh bµy, gi¶i thÝch, giíi 2 thiÖu vÒ ®èi tîng nh»m cung cÊp tri thøc vÒ ®èi tîng ®Ó con ngêi 3 cã thÓ hiÓu vÒ ®èi tîng mét c¸ch ®Çy ®ñ, ®óng ®¾n, 4 Chó thÝch: 5 : Lª A (Chñ biªn), NguyÔn TrÝ; Lµm v¨n – Gi¸o tr×nh ®µo t¹o gi¸o viªn hÖ (1) 6 C§SP-NXBGD, 2001.

§Ó thùc hiÖn nhiÖm vô ®ã, ngêi lµm v¨n b¶n thuyÕt 8 minh ph¶i cã mét vèn tri thøc tæng hîp nãi (ngêi viÕt) vÉn cã thÓ 9 vµ nªn sö dông kÕt hîp víi mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt còng nh 10 yÕu tè miªu t¶ ®Ó ®èi tîng hiÖn lªn thËt cô thÓ, phong phó, s©u 11 s¾c; t duy khoa häc; c¸i nh×n toµn diÖn, bao qu¸t vµ ®ång thêi 12 còng thËt cô thÓ. Tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh thuyÕt minh ngêi 13 sèng ®éng, gÇn gòi, dÔ c¶m, dÔ nhËn, ®ång thêi lêi thuyÕt minh 14 vÒ ®èi tîng ®îc thuyÕt phôc, sinh ®éng, hÊp dÉn. Cã nh vËy, ngêi 15 ®äc, ngêi nghe míi cã ®îc nh÷ng nhËn thøc ®Çy ®ñ, s¸ng tá vÒ 16 ®èi tîng vµ viÖc thuyÕt minh míi thËt sù ®¹t hiÖu qu¶. 17 C¸c t¸c gi¶ cuèn Tõ tiÕp nhËn ®Õn thùc hµnh Ng÷ v¨n 9(1) còng 18 ®· nhÊn m¹nh vÊn ®Ò cÇn kÕt hîp mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt 19 vµ yÕu tè miªu t¶ trong 20 v¨n b¶n thuyÕt minh.

Nhãm t¸c gi¶ cho r»ng ngêi t¹o lËp v¨n b¶n 21 thuyÕt minh cã thÓ vµ nªn kÕt hîp sö dông mét sè biÖn ph¸p 22 nghÖ thuËt nh c¸c phÐp tu tõ, c¸c lèi kÓ chuyÖn, ®èi tho¹i, c¸c 23 h×nh thøc vÌ, diÔn ca. còng nh yÕu tè miªu t¶. Bëi theo hä, mét 24 sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ ®ã, nÕu ®îc sö dông 5 1 hîp lý vµ s¸ng t¹o sÏ kh«ng chØ gióp ngêi lµm c«ng viÖc thuyÕt 2 minh nãi râ h¬n, næi bËt h¬n vÒ ®èi tîng thuyÕt minh vµ t¹o høng 3 thó cho ngêi nghe (ngêi ®äc) mµ cßn khiÕn cho v¨n b¶n thªm 4 sinh ®éng, hÊp dÉn nhng vÉn kh«ng bÞ lµm mÊt nh÷ng ®Æc 5 ®iÓm c¬ b¶n cña ho¹t ®éng thuyÕt minh. Nhãm nghiªn cøu ®· 6 rÊt cÈn thËn, tØ mØ híng dÉn c¸c em t×m hiÓu mét sè v¨n b¶n 7 thuyÕt minh cã sö dông kÕt hîp mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ 8 yÕu tè miªu t¶ mµ s¸ch gi¸o khoa cung cÊp trªn c¬ së ®èi chiÕu, so 9 s¸nh gi÷a c¸ch thuyÕt minh cã sö dông mét sè biÖn ph¸p nghÖ 10 thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ víi c¸ch thuyÕt minh kh«ng hoÆc Ýt sö 11 dông; tõ ®ã gióp c¸c em tù rót ra nh÷ng yªu cÇu cô thÓ cÇn ®¹t 12 khi sö dông nh÷ng kÕt hîp ®ã còng nh vai trß, hiÖu qu¶ cña nã 13 trong v¨n b¶n thuyÕt minh.

ThÕ nhng sù kÕt hîp 14 Chó thÝch: 15 (1) : §ç Kim Håi (Chñ biªn), TrÇn ThÞ Thµnh, Lª B¶o; Tõ tiÕp nhËn ®Õn 16 thùc hµnh Ng÷ v¨n 9 – NXB GD, 2005. 17 Êy lµ nh thÕ nµo, mét sè biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ 18 ®îc ®a vµo v¨n b¶n thuyÕt minh ra sao, ë nh÷ng chç nµo th× 19 nhãm nghiªn cøu cha ®Ò cËp ®Õn. Cã ch¨ng míi chØ lµ sù gîi ý 20 vÒ kü n¨ng c¬ b¶n trong viÖc sö dông yÕu tè miªu t¶ trong v¨n 21 b¶n thuyÕt minh - ®ã lµ cÇn lùa chän ®îc nh÷ng c¸ch thøc miªu t¶ 22 phï hîp víi viÖc gióp ngêi nghe (ngêi ®äc) h×nh dung râ h¬n ®èi t- 23 îng thuyÕt minh. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n: 6 1 3.

Môc ®Ých 2 LuËn v¨n mong muèn cung cÊp nh÷ng hiÓu biÕt, kü n¨ng c¬ 3 b¶n vÒ lµm v¨n thuyÕt minh, hi väng gãp chót gîi ý vÒ hÖ thèng 4 bµi tËp t¬ng ®èi ®Çy ®ñ vµ toµn diÖn trong viÖc luyÖn tËp rÌn 5 luyÖn vËn dông h×nh thµnh v¨n b¶n thuyÕt minh sö dông mét sè 6 biÖn ph¸p nghÖ thuËt vµ yÕu tè miªu t¶ cho häc sinh líp 9.