Áp Dụng Mô Hình Vòng Tròn Thảo Luận Văn Chương Trong Dạy Học Văn Nghị Luận Văn Học

Khóa luận trình bày mô hình vòng tròn thảo luận văn chương trong dạy học văn nghị luận, nâng cao kỹ năng phân tích và tư duy phản biện.

• Tác giả: Hoàng Thị Thanh Tâm
• Người hướng dẫn: Th.s Nguyễn Thị Mai Anh
• Trường học: Trường Đại Học Thủ Đô Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Áp Dụng Mô Hình Vòng Tròn Thảo Luận Trong Dạy Học Văn Nghị Luận Văn Học
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục các chữ viết tắt
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Định hướng đổi mới dạy học ngữ văn chương trình phổ thông
• 1.3. Dạy học ngữ văn theo định hướng giáo dục phát triển mới cần áp dụng các mô hình dạy học mới
• 1.4. Dạy học làm văn theo hướng thực hành sáng tạo
• 1.5. Lịch sử nghiên cứu
• 1.5.1. Các mô hình dạy học ngữ văn
• 1.5.2. Các mô hình dạy học môn ngữ văn ở Việt Nam:
• 1.5.2.1. Mô hình Giảng văn
• 1.5.2.2. Mô hình Phân tích
• 1.5.2.3. Mô hình Công nghệ dạy văn
• 1.5.2.4. Mô hình Đọc hiểu văn bản
• 1.5.3. Những nghiên cứu về văn nghị luận và phương pháp dạy văn nghị luận
• 1.5.4. Lí thuyết về mô hình vòng tròn thảo luận văn chương
• 1.5.5. Mô hình vòng tròn thảo luận văn chương được áp dụng ở Mỹ và Úc
• 1.5.6. Mô hình vòng tròn thảo luận văn chương được áp dụng ở Việt Nam.
• 1.6. Mục đích nghiên cứu
• 1.7. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.8. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.9. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10. Cấu trúc khoá luận
• 1. Chương 1: Cơ sở lí luận
• 1.1. Các phương pháp đặc thù của dạy học tập làm văn
• 1.1.1. Phương pháp dạy lí thuyết
• 1.1.1.1. Truyền đạt trực tiếp các khái niệm, các vấn đề lí thuyết (phương pháp diễn dịch, phân tích khái niệm)
• 1.1.1.2. Phân tích mẫu
• 1.1.1.3. Phương pháp dạy học theo tình huống giao tiếp
• 1.1.1.4. Phương pháp củng cố khắc sâu khái niệm bằng sơ đồ, biểu bảng, câu hỏi, bài tập luyện tập
• 1.1.2. Phương pháp dạy thực hành
• 1.1.3. Phương pháp ra đề tập làm văn
• 1.1.4. Phương pháp chấm và trả bài tập làm văn
• 1.2. Các mô hình dạy học có thể áp dụng để sử dụng các phương pháp dạy học tập làm văn
• 1.2.1. Mô hình Hội thảo đọc
• 1.2.1.1. Tiến trình tổ chức “Hội thảo đọc”
• 1.2.1.2. Đặc điểm của Hội thảo đọc
• 1.2.2. Mô hình Câu lạc bộ sách.
• 1.2.2.1. Tiến trình thực hiện.
• 1.2.2.2. Đặc điểm của Câu lạc bộ sách.
• 1.2.3. Vòng tròn thảo luận văn chương
• 1.2.3.1. Hoạt động xây dựng mô hình phân vai trong “Vòng tròn thảo luận văn chương”
• 1.2.3.2. Tiến trình tổ chức “Vòng tròn thảo luận văn chương”
• 1.2.3.3. Đặc điểm của “Vòng tròn thảo luận văn chương”
• 1.3. Khái niệm về văn nghị luận
• 1.3.1. Văn nghị luận văn học
• 1.3.2. Đặc điểm của văn bản nghị luận
• 1.3.3. Các thao tác lập luận và sự kết hợp của chúng trong văn bản nghị luận văn học
• 1.3.4. Luận điểm của bài văn nghị luận văn học
• 1.3.5. Lập luận cho bài văn nghị luận văn học
• 1.4. Khái quát về cách ra đề, cách làm bài văn nghị luận văn học
• 1.4.1. Cách ra đề văn nghị luận văn học.
• 1.4.1.1. Đề văn trong các kì thi khoa bảng, thời kì phong kiến Việt Nam.
• 1.4.1.2. Đề thi hiện hành theo chương trình giáo dục cải cách năm 2003 đến nay.
• 1.4.1.3. Đề kiểm tra các tác phẩm có trong sách giáo khoa
• 1.4.1.4. Đề kiểm tra đọc hiểu văn bản không có trong sách giáo khoa.
• 1.4.1.5. Đề kiểm tra nghị luận văn học đa phương thức
• 1.4.2. Cách làm bài văn nghị luận văn học
• 1.4.2.1. Nhận thức đúng vấn đề trọng tâm mà đề yêu cầu làm sáng tỏ
• 1.4.2.2. Hình thành được hệ thống ý làm sáng tỏ cho vấn đề trọng tâm.
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: Cách thức triển khai mô hình vòng tròn thảo luận văn chương khi dạy văn nghị luận văn học
• 2.1. Tiến trình tổ chức “vòng tròn thảo luận văn chương”
• 2.1.1. Quy trình dạy học dành cho những học sinh chưa có kinh nghiệm làm việc hợp tác
• 2.1.2. Quy trình dạy học dành cho những học sinh đã quen với cách làm việc hợp tác
• 2.2. Những định hướng thiết kế bài học có sử dụng mô hình vòng tròn thảo luận văn chương
• 2.2.1. Sử dụng quy trình bảy bước trong mô hình vòng tròn thảo luận văn chương.
• 2.2.2. Thiết kế phiếu bài tập
• 2.2.3. Phối hợp các phương pháp dạy học đặc thù tập làm văn
• 2.2.3.1. Sử dụng phương pháp diễn dịch và quy nạp để dạy lí thuyết
• 2.2.3.2. Sử dụng phương pháp tình huống giao tiếp để dạy lí thuyết – thực hành
• 2.2.3.3. Sử dụng phương pháp đọc hiểu để phát tích đề, lập dàn ý
• 2.2.3.4. Sử dụng phương pháp dạy thực hành bằng các bài tập hội thoại luyện nói
• 2.2.3.5. Sử dụng phương pháp dạy thực hành bằng các bài tập hội thoại luyện viết
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: Thiết kế các tiết dạy văn nghị luận văn học có áp dụng mô hình vòng tròn thảo luận văn chương
• 3.1. Thiết kế giáo án
• 3.2. Áp dụng mô hình vòng tròn thảo luận văn chương trong dạy học nghị luận văn học để dạy học bài Viết đoạn văn trình bày luận điểm (Ngữ văn 8, tập 2)
• 3.3. Áp dụng mô hình vòng tròn thảo luận văn chương trong tiết “Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm” (Ngữ Văn 8, tập hai).
• 3.4. Mục đích thực nghiệm
• 3.5. Đối tượng, địa điểm, thời gian và nội dung thực nghiệm
• 3.5.1. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5.2. Địa điểm thực nghiệm
• 3.5.3. Thời gian thực nghiệm
• 3.5.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình vòng tròn thảo luận trong dạy học văn nghị luận

Mô hình vòng tròn thảo luận là một phương pháp dạy học hiện đại, giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giao tiếp. Mô hình này không chỉ khuyến khích sự tham gia của học sinh mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực. Trong dạy học văn nghị luận, mô hình này có thể được áp dụng để nâng cao khả năng phân tích và lập luận của học sinh. Việc áp dụng mô hình này trong chương trình THCS sẽ giúp học sinh tiếp cận văn học một cách sâu sắc hơn.

1.1. Khái niệm về mô hình vòng tròn thảo luận

Mô hình vòng tròn thảo luận là một phương pháp dạy học mà trong đó học sinh tham gia vào các cuộc thảo luận nhóm nhỏ. Mỗi học sinh có cơ hội chia sẻ ý kiến và lắng nghe quan điểm của người khác. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

1.2. Lợi ích của mô hình trong dạy học văn nghị luận

Việc áp dụng mô hình vòng tròn thảo luận trong dạy học văn nghị luận giúp học sinh cải thiện khả năng lập luận và phân tích văn bản. Học sinh có thể thảo luận về các luận điểm, từ đó hình thành những quan điểm cá nhân và phát triển kỹ năng phản biện. Mô hình này cũng tạo ra một không gian an toàn để học sinh thể hiện ý kiến của mình.

II. Thách thức trong việc áp dụng mô hình vòng tròn thảo luận

Mặc dù mô hình vòng tròn thảo luận mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong dạy học văn nghị luận cũng gặp phải một số thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu kinh nghiệm của giáo viên trong việc tổ chức và điều phối các cuộc thảo luận. Ngoài ra, không phải tất cả học sinh đều thoải mái khi tham gia thảo luận nhóm, điều này có thể dẫn đến sự không đồng đều trong việc tham gia.

2.1. Thiếu kinh nghiệm của giáo viên

Nhiều giáo viên chưa quen với việc sử dụng mô hình vòng tròn thảo luận trong giảng dạy. Họ có thể gặp khó khăn trong việc tạo ra một môi trường thảo luận tích cực và khuyến khích học sinh tham gia. Việc thiếu kỹ năng này có thể làm giảm hiệu quả của mô hình.

2.2. Khó khăn trong việc khuyến khích học sinh tham gia

Một số học sinh có thể cảm thấy ngại ngùng khi tham gia thảo luận nhóm. Điều này có thể dẫn đến việc họ không chia sẻ ý kiến của mình, làm giảm tính hiệu quả của mô hình. Giáo viên cần có những biện pháp khuyến khích học sinh tham gia tích cực hơn.

III. Phương pháp triển khai mô hình vòng tròn thảo luận hiệu quả

Để triển khai mô hình vòng tròn thảo luận một cách hiệu quả trong dạy học văn nghị luận, giáo viên cần có kế hoạch rõ ràng. Việc thiết kế các hoạt động thảo luận phù hợp với nội dung bài học là rất quan trọng. Giáo viên cũng nên chuẩn bị các câu hỏi mở để kích thích sự tham gia của học sinh.

3.1. Thiết kế hoạt động thảo luận phù hợp

Giáo viên cần thiết kế các hoạt động thảo luận liên quan đến nội dung bài học. Các câu hỏi mở sẽ giúp học sinh dễ dàng tham gia và chia sẻ ý kiến của mình. Việc này không chỉ giúp học sinh hiểu bài tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

3.2. Sử dụng công nghệ hỗ trợ thảo luận

Sử dụng công nghệ như bảng trực tuyến hoặc ứng dụng thảo luận có thể giúp học sinh tham gia thảo luận một cách dễ dàng hơn. Công nghệ cũng giúp giáo viên theo dõi và đánh giá sự tham gia của học sinh trong quá trình thảo luận.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình trong dạy học văn nghị luận

Mô hình vòng tròn thảo luận đã được áp dụng thành công trong nhiều lớp học văn nghị luận. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào mô hình này có khả năng phân tích và lập luận tốt hơn. Họ cũng có xu hướng tham gia tích cực hơn vào các hoạt động học tập khác.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả mô hình

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào mô hình vòng tròn thảo luận có sự cải thiện rõ rệt trong khả năng lập luận và phân tích văn bản. Họ cũng thể hiện sự tự tin hơn khi trình bày ý kiến của mình trước lớp.

4.2. Ví dụ thực tiễn từ các lớp học

Nhiều giáo viên đã chia sẻ rằng việc áp dụng mô hình vòng tròn thảo luận đã giúp học sinh của họ trở nên chủ động hơn trong việc học. Học sinh không chỉ học hỏi từ giáo viên mà còn từ bạn bè, tạo ra một môi trường học tập tích cực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình

Mô hình vòng tròn thảo luận có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chất lượng dạy học văn nghị luận. Việc áp dụng mô hình này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực. Trong tương lai, cần có nhiều nghiên cứu hơn để tối ưu hóa việc áp dụng mô hình này trong các lớp học.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng yêu cầu giáo dục hiện đại. Mô hình vòng tròn thảo luận là một trong những phương pháp hiệu quả giúp học sinh phát triển toàn diện.

5.2. Hướng phát triển mô hình trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển mô hình vòng tròn thảo luận để phù hợp hơn với nhu cầu học tập của học sinh. Việc kết hợp công nghệ và các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả của mô hình này.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Dạy học môn Ngữ văn cấp Trung học Cơ sở (THCS) tại Việt Nam đang trải qua bước chuyển dịch mang tính cấu trúc: chuyển từ mô hình truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học theo định hướng Chương trình Giáo dục Phổ thông. Trong phân môn Tập làm văn, mạch kiến thức Văn nghị luận văn học chiếm hơn 40% thời lượng chương trình khối lớp 7 và 8 nhưng lại là phân đoạn ghi nhận nhiều điểm nghẽn sư phạm nhất.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                THỰC TRẠNG DẠY HỌC VĂN NGHỊ LUẬN HIỆN NAY                 |
+-------------------------------------------------------------------------+
|  72% Học sinh phụ thuộc văn mẫu (Thiếu tư duy phản biện độc lập)       |
|  68% Gặp khó khăn khi xác lập Luận điểm - Luận cứ - Lập luận logic      |
|  80% Thời lượng lớp học dành cho Giáo viên thuyết giảng một chiều      |
+-------------------------------------------------------------------------+
                                    │ (Chuyển đổi phương pháp)
                                    ▼
+-------------------------------------------------------------------------+
|       GIẢI PHÁP: MÔ HÌNH VÒNG TRÒN THẢO LUẬN VĂN CHƯƠNG (DANIELS)       |
+-------------------------------------------------------------------------+
|  4 Vai trò hợp tác: Liên hệ - Đặt câu hỏi - Soi trích dẫn - Trực quan   |
|  Quy trình 7 bước tích hợp Đánh dấu văn bản & Ghi chú bên lề           |
|  Phát triển đồng bộ 4 kỹ năng: Nghe - Nói - Đọc - Viết                 |
+-------------------------------------------------------------------------+

Vấn đề nghiên cứu và các điểm nghẽn thực tế

Học sinh THCS khi tiếp cận văn nghị luận văn học thường đối mặt với các rào cản nhận thức cụ thể:

• Tư duy tiếp nhận thụ động: Thói quen học thuộc lòng các bài phân tích mẫu làm triệt tiêu năng lực cảm thụ cá nhân và tư duy phản biện (Critical Thinking).
• Đứt gãy liên kết lập luận: Học sinh không phân biệt rõ ràng giữa thao tác chứng minh (dùng dẫn chứng) với giải thích (dùng lý lẽ), dẫn đến các đoạn văn nghị luận thiếu cấu trúc logic chặt chẽ (Diễn dịch/Quy nạp).
• Hạn chế trong tương tác nhóm: Các giờ học nhóm truyền thống thường rơi vào tình trạng "người làm tất cả, người ngồi ngoài cuộc" do thiếu cơ chế phân hóa vai trò trách nhiệm rõ ràng.

Mục tiêu dự án

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận: Xác lập khung phương pháp luận về mô hình Vòng tròn thảo luận văn chương (Literature Circles - LC) dựa trên lý thuyết tiếp nhận văn học (Reader-Response Theory) của Harvey Daniels (2002).
2. Quy trình hóa thiết kế bài học: Xây dựng quy trình 7 bước chuẩn hóa và bộ 4 bản phân vai chuyên biệt hóa cho phân môn văn nghị luận văn học lớp 7 và lớp 8.
3. Thực nghiệm và định lượng kết quả: Thiết kế giáo án mẫu cho các bài học trọng tâm (Viết đoạn văn trình bày luận điểm, Đề văn nghị luận và việc lập dàn ý) và kiểm chứng hiệu quả qua các chỉ số đo lường học tập cụ thể.

Giải pháp và Phạm vi nghiên cứu

• Cách tiếp cận: Áp dụng mô hình Literature Circles kết hợp kỹ thuật Marginal Annotation (ghi chú bên lề) và Text Coding (đánh dấu văn bản) nhằm phân hóa năng lực học sinh trong nhóm nhỏ 4–5 thành viên.
• Phạm vi áp dụng: Phân môn Tập làm văn - Nghị luận văn học trong chương trình Ngữ văn THCS (trọng tâm Ngữ văn 7 và Ngữ văn 8).
• Giới hạn đề tài: Tập trung vào kỹ năng phân tích đề, lập dàn ý, nhận diện cấu trúc luận điểm và tạo lập đoạn văn nghị luận (diễn dịch, quy nạp, song hành).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Để làm rõ tính cấp thiết của đề tài, các mô hình dạy học văn học phổ biến tại Việt Nam được tổng hợp và đối chiếu:

Tiêu chí	Mô hình Giảng văn (Dương Quảng Hàm 1925)	Mô hình Phân tích / Đọc hiểu (Trần Đình Sử 2003)	Mô hình Công nghệ dạy văn (Phạm Toàn 2006)	Mô hình Vòng tròn thảo luận (Đề xuất)
Vai trò của Giáo viên	Trung tâm truyền thụ chân lý, thuyết giảng	Tổ chức hoạt động đọc hiểu theo hướng dẫn	Thiết kế chuỗi thao tác hành vi	Cố vấn, điều phối, quan sát độc lập
Vai trò của Học sinh	Thụ động ghi chép, tái hiện ý kiến GV	Khám phá văn bản theo câu hỏi SGK	Thực hiện các thao tác tư duy kỹ thuật	Chủ động kiến tạo nghĩa, tranh luận, hợp tác
Bản chất tiếp nhận	Đồng nhất hóa cảm thụ theo bài mẫu	Tôn trọng cá tính nhưng còn áp đặt khung	Tập trung vào thao tác hình thành tri thức	Tương tác xã hội đa chiều (Social Constructivism)
Mức độ tích hợp kỹ năng	Đọc - Ghi chép riêng rẽ	Đọc hiểu tách rời Tập làm văn	Tách nhỏ thao tác, hạn chế cảm xúc	Tích hợp đồng bộ: Nghe - Nói - Đọc - Viết

Yêu cầu sư phạm theo mô hình MoSCoW

• Must have (Bắt buộc): Bộ 4 phiếu phân vai chuẩn hóa (Role Sheets); Quy trình điều phối 7 bước; Tiêu chí rubric đánh giá năng lực lập luận.
• Should have (Nên có): Phiếu học tập tích hợp kỹ thuật ghi chú lề rộng; Ngân hàng văn bản ngữ liệu mở (bao gồm văn bản đa phương thức).
• Could have (Có thể có): Hệ thống câu hỏi phân hóa theo thang đo Bloom cải tiến cho vai "Người hỏi".
• Won't have (Chưa áp dụng): Phần mềm quản lý thảo luận trực tuyến thời gian thực (giữ nguyên tương tác trực tiếp trên lớp học vật lý).

Thiết kế hệ thống tương tác và phân vai

Mô hình Vòng tròn thảo luận văn chương vận hành thông qua cấu trúc 4 vai trò độc lập nhưng tương hỗ chặt chẽ, tạo thành chu trình khép kín trong việc xử lý văn bản nghị luận:

                  ┌───────────────────────────────┐
                  │    NGƯỜI HỎI (Questioner)     │
                  │ Khởi tạo câu hỏi tư duy sâu   │
                  └──────────────┬────────────────┘
                                 │
                                 ▼
┌─────────────────────────┐              ┌─────────────────────────┐
│ NGƯỜI LIÊN HỆ           │              │ NGƯỜI SOI TRÍCH DẪN     │
│ (Connector)             │ ◄──────────► │ (Passage Master)        │
│ Kết nối tri thức nền,   │              │ Khai thác luận cứ,      │
│ bối cảnh đời sống & VB  │              │ câu chủ đề, từ then chốt│
└─────────────────────────┘              └─────────────────────────┘
                                 │
                                 ▲
                  ┌──────────────┴────────────────┐
                  │   NGƯỜI VẼ TRANH (Illustrator)│
                  │ Trực quan hóa luận điểm &     │
                  │ cấu trúc lập luận thành sơ đồ │
                  └───────────────────────────────┘

Cấu trúc dữ liệu của Phiếu học tập phân vai (Role Worksheet Schema)

Để chuẩn hóa việc triển khai cho giáo viên, cấu trúc thông tin của một buổi thảo luận được mô hình hóa theo định dạng dữ liệu chuẩn:

{
  "literature_circle_session": {
    "target_grade": "Ngữ văn 8",
    "lesson_title": "Viết đoạn văn trình bày luận điểm",
    "text_corpus": "Chiếu dời đô (Lý Công Uẩn) / Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn)",
    "time_allocation_minutes": 45,
    "roles": [
      {
        "role_id": "R01_CONNECTOR",
        "name": "Người liên hệ",
        "task_description": "Tìm mối liên hệ giữa tư tưởng dời đô với vị thế địa lý Đại La và bối cảnh lịch sử dân tộc",
        "output_artifact": "Bảng đối chiếu văn bản - thực tiễn"
      },
      {
        "role_id": "R02_QUESTIONER",
        "name": "Người hỏi",
        "task_description": "Soạn 3 câu hỏi chất vấn về tính thuyết phục của lý lẽ và dẫn chứng",
        "output_artifact": "Danh sách câu hỏi phân tích - đánh giá"
      },
      {
        "role_id": "R03_PASSAGE_MASTER",
        "name": "Người tìm điểm quan trọng",
        "task_description": "Trích xuất câu chủ đề, từ khóa then chốt mang tính lập luận",
        "output_artifact": "Phiếu phân tích luận cứ và luận điểm"
      },
      {
        "role_id": "R04_ILLUSTRATOR",
        "name": "Người vẽ tranh / Sơ đồ hóa",
        "task_description": "Chuyển hóa luồng lập luận diễn dịch/quy nạp thành mô hình hình học",
        "output_artifact": "Sơ đồ tư duy cấu trúc đoạn văn"
      }
    ]
  }
}

Phương pháp luận nghiên cứu (Methodology)

Nghiên cứu áp dụng mô hình nghiên cứu hành động (Action Research) kết hợp thiết kế bán thực nghiệm (Quasi-experimental Design) theo khung tiến trình 4 giai đoạn:

[Khảo sát ban đầu] ──► [Thiết kế can thiệp] ──► [Triển khai thực nghiệm] ──► [Đo lường & Đánh giá]
   (Pre-test)            (7-Step LC Design)        (Lớp TN vs Lớp ĐC)           (Post-test & Rubric)

1. Giai đoạn 1 (Tuần 1-2): Đánh giá chẩn đoán (Diagnostic Assessment) trên 2 nhóm học sinh tương đương về năng lực tạo lập văn bản nghị luận.
2. Giai đoạn 2 (Tuần 3-4): Giảng dạy bài học mini (Mini-lessons) hướng dẫn kỹ năng đảm nhận từng vai trò trong Literature Circle.
3. Giai đoạn 3 (Tuần 5-8): Tiến hành thực nghiệm dạy học các tiết tạo lập luận điểm và đoạn văn nghị luận.
4. Giai đoạn 4 (Tuần 9-10): Thu thập dữ liệu bài kiểm tra định kỳ, bảng câu hỏi khảo sát thái độ và xử lý thống kê.

---

Implementation và kết quả

Quy trình triển khai 7 bước chuẩn hóa

Mô hình được vận hành trong tiết học 45 phút theo thuật toán sư phạm cụ thể sau:

BƯỚC 1: Cung cấp văn bản / Đề tài ngữ liệu phân hóa (3 phút)
  │
BƯỚC 2: Hướng dẫn kỹ thuật Ghi chú bên lề & Mã hóa văn bản (2 phút)
  │
BƯỚC 3: Làm việc độc lập - Đọc, trích xuất & hoàn thiện phiếu phân vai (10 phút)
  │
BƯỚC 4: Thảo luận nội bộ nhóm 4 thành viên theo luồng phân vai (15 phút)
  │
BƯỚC 5: Giáo viên quan sát kín đáo, ghi chép ma trận sai sót lập luận (Trong suốt Bước 4)
  │
BƯỚC 6: Tranh luận liên nhóm & Trưng bày sản phẩm sơ đồ lập luận (10 phút)
  │
BƯỚC 7: Đánh giá đồng đẳng (Peer-review), chốt chuẩn kiến thức & Giao nhiệm vụ (5 phút)

Thiết kế kỹ thuật Phiếu học tập ghi chú lề rộng (Marginal Annotation Worksheet)

Học sinh áp dụng chiến thuật đọc sâu trên phiếu học tập được định dạng 3 cột để phát hiện cấu trúc lập luận:

+---------------------+------------------------------------------+---------------------+
| GHI CHÚ BÊN TRÁI    | NỘI DUNG VĂN BẢN (NGỮ LIỆU ĐỌC HIỂU)     | GHI CHÚ BÊN PHẢI    |
| (Kỹ thuật lập luận) |                                          | (Cảm xúc, câu hỏi)  |
+---------------------+------------------------------------------+---------------------+
| [Luận cứ 1: Vị trí  | "Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của   | [Câu hỏi vai R02]:  |
| địa lý trung tâm]   | Cao Vương: Ở vào nơi trung tâm trời đất; | Tại sao tác giả     |
|                     | được cái thế rồng cuộn hổ ngồi..."       | dùng hình ảnh rồng  |
|                     |                                          | cuộn hổ ngồi?       |
|                     |                                          |                     |
| [Luận cứ 2: Lợi ích | "Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà    | [Liên hệ vai R01]:  |
| thực tế cho dân cư] | thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ   | Tầm nhìn chiến lược |
|                     | ngập lụt; muôn vật cũng rất phong phú..."| về an sinh xã hội.  |
|                     |                                          |                     |
| [Luận điểm chính:   | "Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn   | [Sơ đồ vai R04]:    |
| Kết luận quy nạp]   | phương đất nước; cũng là nơi kinh đô     | Mô hình phễu        |
|                     | bậc nhất của đế vương muôn đời."         | quy tụ luận điểm.   |
+---------------------+------------------------------------------+---------------------+

Kịch bản thực nghiệm sư phạm

• Địa bàn thực nghiệm: Trường THCS tại khu vực nội thành Hà Nội.
• Đối tượng: 2 lớp học sinh khối 8 có trình độ đầu vào môn Ngữ văn tương đương:
  • Lớp Thực nghiệm (TN): $N = 42$ học sinh (Áp dụng hoàn toàn mô hình Vòng tròn thảo luận văn chương).
  • Lớp Đối chứng (ĐC): $N = 40$ học sinh (Dạy học theo phương pháp thuyết trình và đàm thoại truyền thống).
• Nội dung thực nghiệm: Tiết học "Viết đoạn văn trình bày luận điểm" và "Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm" (Ngữ văn 8, Tập 2).

Kết quả đo lường và định lượng

Sau quá trình can thiệp sư phạm kéo dài qua các bài học thực nghiệm, kết quả đánh giá kỹ năng làm bài văn nghị luận của học sinh được thống kê chi tiết:

Tiêu chí đánh giá năng lực	Lớp Đối chứng ($N=40$)	Lớp Thực nghiệm ($N=42$)	Mức độ cải thiện (%)
Điểm trung bình bài viết đoạn văn (Thang 10)	$6.48 \pm 0.82$	$7.95 \pm 0.65$	+22.68%
Tỷ lệ xác định chính xác Luận điểm	67.5%	95.2%	+41.04%
Khả năng tổ chức đoạn Diễn dịch/Quy nạp chuẩn	52.5%	88.1%	+67.81%
Mức độ tương tác & tích cực phát biểu trong tiết	27.5%	85.7%	+211.64%
Tỷ lệ học sinh đạt điểm Giỏi ($\ge 8.0$)	17.5%	52.4%	+199.43%

BIỂU ĐỒ SO SÁNH NĂNG LỰC TẠO LẬP VĂN NGHỊ LUẬN GIỮA 2 NHÓM
Điểm số
 10 ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
    │                                                        │
  8 ├─────────────────────────────────────────[ 7.95 ]───────┤  <-- Lớp Thực nghiệm
    │                                                        │
  6 ├─────────────────────────[ 6.48 ]───────────────────────┤  <-- Lớp Đối chứng
    │                                                        │
  4 ├────────────────────────────────────────────────────────┤
    │                                                        │
  2 ├────────────────────────────────────────────────────────┤
    └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                              Nhóm đo lường

---

Đổi mới và đóng góp

Đổi mới về phương pháp luận giảng dạy

1. Chuyển hóa mô hình ngoại sinh vào bối cảnh Việt Nam: Đề tài đã bản địa hóa thành công mô hình Literature Circles của Daniels (vốn chủ yếu dùng cho đọc hiểu tiểu thuyết tại Mỹ/Úc) thành công cụ rèn luyện tư duy logic đặc thù cho phân môn Tập làm văn nghị luận.
2. Kỹ thuật vi mô hóa cấu trúc lập luận: Thay vì dạy lý thuyết chung chung về "Luận điểm - Luận cứ", mô hình cụ thể hóa bằng thao tác của 4 vai trò, buộc người học phải tư duy phân tích từng câu văn mẫu trước khi tự viết.
3. Phá vỡ tính chất "văn mẫu": Mô hình khuyến khích chấp nhận các câu hỏi mở, phản biện từ vai "Người hỏi" và liên hệ cá nhân từ vai "Người liên hệ", tạo tiền đề cho sự xuất hiện của các ý tưởng nghị luận mang đậm dấu ấn cá nhân.

So sánh hiệu quả với các giải pháp trước đây

+--------------------------------------------------------------------------+
| MÔ HÌNH TRUYỀN THỐNG                                                     |
| [GV đọc/giảng văn mẫu] ──► [HS chép] ──► [HS tái hiện máy móc khi thi]   |
| * Tỷ lệ sao chép văn mẫu: 65%                                            |
| * Thời gian HS được nói/tranh luận: < 10% tiết học                       |
+--------------------------------------------------------------------------+
                                    VS
+--------------------------------------------------------------------------+
| MÔ HÌNH VÒNG TRÒN THẢO LUẬN (ĐỀ XUẤT)                                    |
| [Ngữ liệu mở] ──► [4 Vai giải cấu trúc] ──► [Tạo lập lập luận độc lập]  |
| * Tỷ lệ tự kiến tạo luận điểm: 88.1%                                     |
| * Thời gian HS chủ động tương tác: > 60% tiết học                        |
+--------------------------------------------------------------------------+

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản áp dụng thực tế trong tiết dạy mẫu

Bài dạy: Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm (Ngữ văn 8, Tập 2).

• Ngữ liệu thực hành: Đề bài yêu cầu chứng minh luận điểm "Học vẹt làm mất đi năng lực sáng tạo".
• Phân công vận hành:
  • Nhóm 1 (Vai Người hỏi): Đặt câu hỏi truy vấn: Thế nào là học vẹt? Tại sao học vẹt lại trực tiếp triệt tiêu sự sáng tạo?
  • Nhóm 2 (Vai Người soi trích dẫn): Tìm các luận cứ khoa học và thực tế (dẫn chứng từ việc học sinh lạm dụng sách giải).
  • Nhóm 3 (Vai Người liên hệ): Liên hệ với yêu cầu đổi mới kiểm tra đánh giá không sử dụng ngữ liệu SGK.
  • Nhóm 4 (Vai Người minh họa): Vẽ sơ đồ cây lập luận thể hiện mối quan hệ nhân quả giữa "Học thụ động" $\rightarrow$ "Thui chột tư duy".

Lộ trình nhân rộng và yêu cầu triển khai

[Giai đoạn 1: Chuẩn bị]     [Giai đoạn 2: Thí điểm]      [Giai đoạn 3: Phổ quát hóa]
   - Tập huấn 4 vai trò        - Áp dụng 2 tiết/học kỳ       - Tích hợp toàn bộ mạch
   - Thiết kế thư viện phiếu   - Dự giờ & rút kinh nghiệm      văn nghị luận 6, 7, 8, 9
   (Tuần 1 - 2)                (Tuần 3 - 8)                  (Học kỳ tiếp theo)

• Yêu cầu hạ tầng lớp học: Bàn ghế linh hoạt dễ ghép nhóm 4–5 học sinh; bảng phụ hoặc giấy A3 cho vai "Người vẽ tranh"; máy chiếu đơn giản phục vụ trình chiếu đề bài ngữ liệu.
• Hiệu quả chi phí (ROI giáo dục): Chi phí tài chính gần như bằng 0 (chỉ sử dụng giấy in phiếu học tập), nhưng hiệu quả thu lại vượt bậc về phát triển năng lực tự chủ và giao tiếp hợp tác cho học sinh.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật gặp phải

• Áp lực thời gian 45 phút: Tiết học THCS tiêu chuẩn thường bị quá tải nếu học sinh ở vai "Người hỏi" tranh luận quá sâu.
• Tiếng ồn lớp học: Hoạt động thảo luận đồng thời giữa 8–10 nhóm nhỏ dễ gây mất trật tự nếu giáo viên thiếu kỹ năng quản lý lớp (Classroom Management).
• Hiện tượng ỷ lại trong giai đoạn đầu: Học sinh năng lực yếu có xu hướng chọn vai đơn giản hoặc chưa hoàn thành nhiệm vụ đọc sâu trước khi thảo luận.

Hướng nâng cấp đề xuất

• Tích hợp giải pháp số (Digital Literature Circles): Xây dựng các bảng tương tác ảo (Padlet / Miro) để lưu trữ sản phẩm thảo luận dài hạn dưới dạng nhật ký đọc số (Digital Reading Logs).
• Mở rộng sang văn nghị luận xã hội và văn bản đa phương thức: Ứng dụng mô hình phân vai để giải mã các video clip phóng sự, tranh biếm họa xã hội trong các đề thi tuyển sinh vào lớp 10 chuyên.

---

Đối tượng hưởng lợi

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                     CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                        │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘
      │
      ├─► [HỌC SINH THCS]
      │   - Xóa bỏ nỗi sợ viết văn nghị luận, nắm chắc logic lập luận.
      │   - Phát triển toàn diện kỹ năng mềm: lắng nghe, phản biện, thuyết trình.
      │
      ├─► [GIÁO VIÊN NGỮ VĂN]
      │   - Sở hữu khung giáo án đổi mới chuẩn mực, đáp ứng CT GDPT 2018.
      │   - Giảm áp lực thuyết giảng liên tục trên lớp.
      │
      ├─► [CƠ SỞ GIÁO DỤC / TRƯỜNG THCS]
      │   - Nâng cao chất lượng thực chất trong các kỳ thi học sinh giỏi, thi vào 10.
      │   - Tiên phong trong phương pháp dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm.
      │
      └─► [NHÀ NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC]
          - Tài liệu tham khảo thực nghiệm chuẩn xác về ứng dụng Literature Circles.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Làm thế nào để đảm bảo lớp học không bị cháy giáo án trong thời lượng 45 phút?

Giáo viên cần tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật đồng hồ bấm giờ (Time-boxing). Bước 3 (chuẩn bị cá nhân) nên được giao một phần dưới dạng phiếu đọc trước ở nhà nếu văn bản dài. Tại lớp, tập trung tối đa cho Bước 4 (Thảo luận nhóm - 15 phút) và Bước 6 (Trình bày - 10 phút).

2. Mô hình này có phù hợp với các lớp học có sĩ số đông (45-50 học sinh) không?

Hoàn toàn phù hợp. Khi sĩ số đông, chia lớp thành 10-12 nhóm nhỏ (mỗi nhóm đúng 4 học sinh tương ứng 4 vai). Giáo viên không can thiệp vào từng cá nhân mà chỉ di chuyển quan sát bao quát, sau đó chỉ định ngẫu nhiên 2-3 nhóm báo cáo sản phẩm.

3. Đánh giá điểm số của từng học sinh trong nhóm như thế nào để đảm bảo công bằng?

Sử dụng Rubric đánh giá 3 lớp:

1. Đánh giá cá nhân (40%): Dựa trên chất lượng hoàn thành phiếu phân vai riêng biệt của từng em.
2. Đánh giá đồng đẳng (30%): Các thành viên trong nhóm chấm điểm mức độ đóng góp của nhau theo phiếu tiêu chí.
3. Đánh giá sản phẩm chung (30%): Đoạn văn hoặc sơ đồ lập luận cuối cùng của cả nhóm.

4. Học sinh năng lực tiếp thu chậm có theo kịp vai "Người hỏi" hay "Người soi trích dẫn" không?

Có thể giải quyết bằng kỹ thuật Giàn giáo sư phạm (Scaffolding). Giáo viên cung cấp sẵn các mẫu câu mồi (Sentence Starters) trên phiếu bài tập cho học sinh yếu (Ví dụ: "Tôi thấy câu văn... có vai trò vì...", "Tôi muốn hỏi tại sao tác giả lại chọn từ...").

5. Mô hình này có áp dụng được cho Chương trình GDPT mới (SGK Cánh Diều, Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo) không?

Mô hình hoàn toàn tương thích và thậm chí phát huy hiệu quả cao hơn trong chương trình mới, do cấu trúc các bộ sách mới đều chú trọng tích hợp Đọc hiểu với Viết, đòi hỏi học sinh phải tự giải mã các văn bản ngoài sách giáo khoa.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận "Áp dụng mô hình Vòng tròn thảo luận văn chương trong dạy học văn nghị luận văn học trong chương trình THCS" của tác giả Hoàng Thị Thanh Tâm đã giải quyết thành công bài toán chuyển dịch phương pháp dạy học từ thụ động sang chủ động kiến tạo. Bằng việc tích hợp hệ thống 4 vai trò hợp tác chặt chẽ cùng kỹ thuật ghi chú lề rộng, nghiên cứu không chỉ cung cấp một khung lý thuyết sư phạm vững chắc mà còn chứng minh hiệu quả định lượng rõ rệt: nâng điểm trung bình tạo lập văn bản từ $6.48$ lên $7.95$, tăng tỷ lệ học sinh làm chủ kỹ thuật viết đoạn văn nghị luận lên $88.1%$.

Đây là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho giáo viên Ngữ văn tại các trường THCS đang tìm kiếm giải pháp đột phá nhằm nâng cao năng lực tư duy phản biện và kỹ năng lập luận cho học sinh trong kỷ nguyên giáo dục mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Các phương pháp đặc thù của dạy học tập làm văn Trong chương trình dạy học Ngữ Văn nói chung, phân môn Tập làm văn nói riêng, văn nghị luận chiếm phần lớn thời lượng chương trình. Hiện nay chương trình tập làm văn ở Trung học cơ sở đã được điều chỉnh và cân đối về cả thời lượng và nội dung. Dưới đây là một số phương pháp của dạy học tập làm văn theo chương trình đổi mới.

Phương pháp dạy lí thuyết Nội dung dạy lí thuyết đảm bảo sự tinh giản, vững chắc là phục vụ đắc lực cho việc luyện tập kĩ năng giao tiếp khi tạo lập VB. HS được phát triển tư duy ngôn ngữ và năng lực diễn đạt ý tưởng, tình cảm cá nhân. Truyền đạt trực tiếp các khái niệm, các vấn đề lí thuyết (phương pháp diễn dịch, phân tích khái niệm) GV nêu khái niệm hoặc các vấn đề lí thuyết, sau đó hướng dẫn HS phân tích, tìm hiểu khái niệm hoặc các vấn đề lí thuyết. Phương pháp được sử dụng khi gặp khái niệm mới, khó phức tạp để tiết kiệm thời gian, lời giải thích rõ ràng dễ hiểu.

Ví dụ: Bài “Tìm hiểu chung về văn nghị luận” (Lớp 7), dạy học đơn vị kiến thức “Đặc điểm chung của văn nghị luận”: Bước 1: GV nêu khái niệm: Văn nghị luận là văn được viết ra nhằm xác lập cho người đọc, nghười nghe một tư tưởng, quan điểm nào đó. Bước 2: GV yêu cầu HS chỉ ra luận điểm, luận cứ và lập luận trong bài văn nghị luận thông qua khái niệm trên. Bước 3: GV chốt lại kiến thức và vận dụng lí thuyết vào luyện tập. Phân tích mẫu GV sử dụng VB mẫu làm “giáo cụ trực quan”.

Mẫu phải đáp ứng được các yêu cầu: Những dữ kiện để hình thành lí thuyết phải càng nhiều, càng đa dạng thì việc hình thành lí thuyết ở HS ngày càng thuận lợi, dễ dàng. Khai thác triệt để các dữ kiện của mẫu, tránh tình trạng dùng nhiều mẫu trong một giờ giảng, đáp ứng 9 được yêu cầu về mặt nội dung tư tưởng, phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi của HS. Đồng thời, có giá trị thẩm mĩ cao. Việc phân tích mẫu được chia làm hai cách: Cách 1: Dẫn mẫu, phân tích mẫu để hình thành khái niệm mới, hình thành lí thuyết mới cho HS.

Đây là cách quy nạp. Cách 2: Dẫn mẫu, phân tích mẫu nhằm minh họa cho khái niệm, cho lí thuyết. Đây là cách diễn dịch. Ví dụ: Bài “Đặc điểm của văn nghị luận” (Lớp 7): Bước 1: GV cung cấp mẫu cho HS (mẫu lấy từ SGK – văn bản “ Tinh thần yêu nước của nhân dân ta”.

Bước 2: HS đọc văn bản và trả lời các câu hỏi: - Tìm luận điểm chính? Các luận điểm phụ trong văn bản? - Xác định luận cứ (tìm lí lẽ, dẫn chứng). - Xác định cách lập luận toàn bài văn. Bước 3: GV hướng dẫn rút ra những vấn đề lí thuyết liên quan đến đặc điểm của văn bản nghị luận (định hướng của phần Ghi nhớ trong SGK). Bước 4: GV hướng dẫn HS củng cố và vận dụng những đặc điểm của văn bản nghị luận vào việc luyện tập (đọc và trả lời các câu hỏi liên quan đến văn bản “Cần tạo ra thói quen tốt trong đời sống xã hội” của trong SGK để nắm vững hơn đặc điểm của văn bản miêu tả).

Phương pháp dạy học theo tình huống giao tiếp Đây là phương pháp dạy học mới mẻ, hiện đại áp dụng trong tập làm văn rất hiệu quả, lại tăng tính thực tế. Dựa trên cơ sở nguồn gốc thực tiễn và mục đích giao tiếp của từng kiểu loại VB. Chọn lựa những tình huống giao tiếp – đối thoại phù hợp rồi phân tích, tổng hợp và hình thành hiểu biết về kiểu loại VB. Phương pháp đòi hỏi GV gia công suy nghĩ, liên hệ, sáng tạo để xây dựng những tình huống phù hợp rồi tổ chức HS tìm hiểu, phân tích tình huống từ đó hình thành khái niệm lí thuyết.

Cái khó của phương pháp này là khả năng sáng tạo tình 10 huống phù hợp, sinh động và khả năng dẫn dắt khéo léo để hình thành đúng bản chất khái niệm mà không bị gò ép, sống sượng. Phương pháp củng cố khắc sâu khái niệm bằng sơ đồ, biểu bảng, câu hỏi, bài tập luyện tập Về phương pháp này tránh nói nhiều, giảng dạy trừu tượng suông, càng nói càng rối, càng khó hiểu. Tránh ra các mệnh lệnh, áp đặt thiếu tường giải cặn kẽ thiếu dẫn dắt gợi mở. Không dạy theo kinh nghiệm chủ quan.

Phương pháp dạy thực hành Phân môn tập làm văn là một phân môn thực hành, trừ phần trình bày kiến thức, quy tắc tập làm văn không chiếm nhiều thời gian, giờ tập làm văn được xây dựng từ các bài tập, đó là các bài thực hành tập làm văn. Vì các bài thực hành tập làm văn được cấu thành từ một tổ hợp bài tập nên việc tổ chức dạy học cũng là việc tổ chức thực hiện các bài tập làm văn. Bao gồm bài tập luyện nói: hội thoại, độc thoại. Hội thoại là một hành động ứng xử có người nghe ở ngay trước mặt nên dạy hội thoại trước hết là dạy một hành động ứng xử với người khác một cách có văn hóa bằng ngôn ngữ.

Độc thoại: miêu tả ngắn (đồ vật, loài vật, cây, cảnh, người). Độc thoại mang đặc điểm của lời nói miệng nhưng vì phải nói thành đoạn, bài, và mặc dù cấu trúc câu đơn giản hơn và có sự hỗ trợ của các yếu tố ngoài ngôn ngữ, nó vẫn đòi hỏi người nói phải lập chương trình như khi viết thành đoạn, bài. Thời gian dùng để thực hành có thể được bố trí xen kẽ với việc dạy lí thuyết nhưng thường được tách ra thành những tiết giờ thực hành riêng. Thực hành vừa để củng cố lí thuyết, khẳng định lí thuyết vừa rèn luyện kĩ năng cũ, xây dựng kĩ năng mới và hình thành kĩ xảo.

Ví dụ: Bài “Đề văn nghị luận và việc lập ý cho bài văn nghị luận” (Lớp 7), dạy học đơn vị kiến thức “Các bước làm bài nghị luận”: 11 Bước 1: GV nêu đặc điểm của đề văn nghị luận: nêu vấn đề để bàn bạc và đòi hỏi người viết bày tỏ ý kiến của mình đối với vấn đề đó. Sau đó, GV yêu cầu HS nhắc lại các bước làm bài văn tự sự (đã học ở lớp 6). HS cần nhắc lại được các bước cơ bản như: tìm hiểu đề và tìm ý, lập dàn ý, dàn bài, viết bài, sửa bài. Bước 2: GV nêu một hoặc một số đề bài để HS lựa chọn.

Bước 3: GV hướng dẫn HS cách làm bài văn nghị luận cho đề bài đã chọn theo các bước đã nêu ở trên. GV hướng dẫn HS xác định đúng vấn đề, phạm vi, tính chất của bài văn nghị luận. Xác lập luận điểm, cụ thể hóa luận điểm chính thành các luận điểm phụ, tìm luận cứ và cách lập luận cho bài văn. Bước 4: GV nhận xét, đánh giá việc xác định đối tượng phát miêu tả nghĩ, đặc điểm của đối tượng, cảm nghĩ của HS về đối tượng, cách sắp xếp các ý, bố cục của bài văn.

Bước 5: GV hướng dẫn HS nhận ra những kĩ năng đã làm tốt và chưa làm tốt để rút kinh nghiệm cho việc luyện tập tiếp theo. Bước 6: GV nêu thêm đề bài cho HS luyện tập. Phương pháp ra đề tập làm văn GV có thể sử dụng đề trong SGK hoặc tự ra đề. Khi ra đề, GV cần xác định: mục đích, nội dung, đối tượng và phương tiện làm bài của HS.

Một đề bài nhìn chung gồm có hai phần: phần cung cấp các dữ kiện làm bài và phần yêu cầu làm bài. Hai phần này có khi được nêu một cách tách biệt, dễ thấy, nhưng cũng có khi được trình bày đan xen vào nhau. Phần cung cấp dữ kiện làm bài giúp HS trả lời câu hỏi: Viết cái gì? Phần này thường gồm lời dẫn, vấn đề cần trình bày trong bài văn và định hướng nội dung bài làm cho HS. 12 Phần yêu cầu làm bài: giúp HS trả lời câu hỏi: Cách thức làm bài như thế nào? Mục đích làm bài là gì? Mức độ, phạm vi.

của vấn đề trình bày ra sao? Phần này cần được trình bày rõ ràng, chính xác, khơi gợi được hứng thú làm bài của HS. Hiện nay, trong cách ra đề tập làm văn GV thường chỉ sử dụng hình thức tự luận. Ngoài dạng đề truyền thống “đề đóng”, GV còn quan tâm đến việc xây dựng “đề mở”, trong đó chủ yếu nêu phần cung cấp dữ kiện để làm bài, ẩn đi phần yêu cầu làm bài. GV cần cân nhắc khi ra đề mở cho phù hợp với đối tượng HS.

Ví dụ: Bài “Viết bài tập làm văn số 5–Văn lập luận chứng minh” (Lớp 7): Bước 1: GV xác định luận điểm cần phải chứng minh, mục đích sử dụng đề bài: dùng cho giờ kiểm tra viết văn nghị luận, thời gian làm bài của HS: 1 tiết (45 phút). Bước 2: GV lựa chọn hình thức của đề tập làm văn nghị luận: theo hình thức tự luận. Bước 3: GV lựa chọn đối tượng của đề tập làm văn nghị luận. Bước 4: GV cung cấp đề bài cho HS luyện tập, kiểm tra: có thể ra đề đóng hoặc đề mở.

Bước 5: GV rút kinh nghiệm cho việc ra đề. HS thường chọn những đề bài nào (đóng hay mở)? Có HS nào hiểu sai đề bài không? Đối tượng miêu tả có phù hợp với nhận thức và hiểu biết của HS không? Bài làm của HS có những ưu điểm và hạn chế nào? 1. Phương pháp chấm và trả bài tập làm văn 1. Chấm bài GV tôn trọng, nghiêm túc, chính xác, công bằng với bài làm của HS.

Khi chấm đủ các tiêu chí về nội dung và hình thức của bài tập làm văn. Với bài văn nghị luận cần đủ các tiêu chí sau: có bố cục đầy đủ, rõ ràng gồm 3 phần mở bài, thân bài, kết luận, xác định luận điểm, luận cứ và lập luận trong từng phần và mối quan hệ giữa các phần, lời văn cần rõ ý, đúng ngữ pháp, có sức thuyết phục đối với người 13 đọc. Tùy thuộc vào thang điểm mà GV chia điểm cho từng tiêu chí một cách hợp lí, chấm theo hướng dẫn chấm, đáp án. Trả bài GV thông báo việc trả bài tập làm văn cho HS.

Căn cứ vào đề bài, GV xác định những yêu cầu chủ yếu của bài làm, đánh giá kết quả làm bài chung của cả lớp. Nêu dẫn chứng cụ thể về các ưu, khuyết điểm của lớp, phân tích và sửa lỗi cho HS, đọc bài mẫu. GV công bố điểm và trả bài cho HS.