Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀ TÀI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ĐÃ ĐƯỢC NGHIÊN CỨU Đề tài GCCN và phong trào công nhân ở các nước TBPT trong điều kiện cách mạng khoa học - công nghệ đã sớm được quan tâm nghiên cứu tại các cơ quan, viện nghiên cứu của nhiều nước, tiêu biểu là: Mỹ, Nhật Bản, Liên Xô (trước đây), CHLB Đức. ở nước ta trong những năm gần đây, có một số công trình nghiên cứu về CNTB hiện đại dưới nhiều góc độ: kinh tế - chính trị, xã hội - chính trị, lịch sử, triết học. Tuy nhiên, về PTCN đến nay vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu mang tính hệ thống, chuyên sâu, cập nhật.
Việc nghiên cứu mới dừng lại ở một số góc cạnh cụ thể của vấn đề mà các tác giả quan tâm; chưa tiến kịp với đòi hỏi của thực tiễn PTCN, chưa xác định đầy đủ, có hệ thống những yếu tố chủ yếu tác động đến PTCN và thực trạng của phong trào. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu của các tác giả ở nước ngoài Thứ nhất: Nghiên cứu về Phong trào cộng sản - công nhân quốc tế trước năm 1991: Trước đây, các nhà nghiên cứu ở các nước XHCN, trước hết là ở Liên Xô và Trung Quốc, luôn chú trọng nghiên cứu, tổng kết kịp thời sự phát triển của phong trào cộng sản công nhân quốc tế (PTCSCNQT). Các học giả Xô viết hàng năm đã xuất bản nhiều công trình khoa học mang tính tổng hợp, khái quát toàn diện về phong trào, trong đó hoạt động của các ĐCS ở EU hiện nay luôn giành được sự quan tâm nghiên cứu nổi bật. Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu khoa học đạt được, nội dung môn “Lịch sử PTCS, công nhân quốc tế” thường xuyên được bổ sung, cập nhật và đưa vào chương trình giảng dạy chính thức cho sinh viên các ngành khoa học xã hội nhân văn, các trường giáo dục lý luận chính trị từ trung ương đến địa phương.
Trong những năm 70 và 80 thế kỷ XX, ở Liên Xô đã xuất bản bộ sách khá đồ sộ bao gồm 7 tập (4 tập đầu đã được dịch ra tiếng Việt) về “Phong trào công nhân quốc tế: Những vấn đề lịch sử và lý luận” [9] dưới sự chỉ đạo của một Hội đồng biên tập đầy uy tín do viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô B.N Pônômariôp làm chủ tịch. Bộ sách này đã trình bày một cách chi tiết và hệ thống 6 về lịch sử hình thành, phát triển của phong trào công nhân quốc tế (PTCNQT) từ khởi đầu cho đến những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ trước; đồng thời chỉ ra và luận giải trên cơ sở khoa học những quy luật cơ bản trong sự vận động của phong trào. Các tác giả cũng tập trung làm rõ quá trình hình thành và phát triển của các ĐCS - đội tiên phong của GCCN thế giới, hạt nhân lãnh đạo của PTCNQT như là một tất yếu lịch sử trong quá trình đấu tranh tự giải phóng của GCCN. Phong trào công nhân, dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản ở các nước Tây Âu trước đây mà ngày nay là các nước thuộc EU, nhất là ở các nước TBPT hàng đầu như Pháp, Đức, Anh, Italia và các nước tư bản khác như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Áo, Bỉ, Thuỵ Điển, Đan Mạch.
được phân tích, đánh giá tương đối toàn diện, sâu sắc trên cả phương diện lý luận cũng như hoạt động thực tiễn. Từ những kết quả nghiên cứu của công trình khoa học nêu trên, có thể thấy rõ PTCN ở các nước Tây Âu ngày nay vốn có truyền thống đấu tranh cách mạng sôi nổi, kiên định và rất đáng trân trọng. Đồng thời, không ít những vấn đề phức tạp trong sự vận động của PTCN ở ở các nước Tây Âu từ năm 1991 đến nay liên quan đến nền tảng cơ sở giai cấp - xã hội, phương thức tập hợp lực lượng và phương pháp đấu tranh, tính đa dạng về quan điểm chính trị và khối đoàn kết thống nhất. có thể lý giải được một phần từ cách tiếp cận lịch sử phát triển của phong trào.
Nhân tố lịch sử truyền thống đấu tranh cách mạng luôn đồng hành và tác động theo nhiều chiều tuyến khác nhau đối với sự vận động của PTCN ở các nước Tây Âu trong bối cảnh của thời kỳ sau chiến tranh lạnh. Đây là điều rất cần thiết phải được tính đến khi nghiên cứu về PTCN tại các nước Tây Âu hiện nay. Từ khi chế độ XHCN ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ đến nay, các ĐCS ở Tây Âu lâm vào khủng hoảng, vì vậy nghiên cứu PTCN ở các nước thuộc Tây Âu cũng bị gián đoạn nhất định. Bằng chứng là, ngoài một số bài viết đăng tải rải rác trên các báo và tạp chí, suốt thập niên 90 của thế kỷ XX vừa qua chưa thấy xuất hiện công trình nào mang tính chuyên sâu và hệ thống toàn diện về PTCN ở khu vực Tây Âu được xuất bản.
Tuy nhiên, mấy năm gần đây, do hoạt động của các ĐCS và công nhân trên thế giới có sự hồi phục tương đối tích cực, cho nên ở các học giả trong và ngoài nước đã bắt đầu có xu hướng quan tâm với quy mô và mức độ khác nhau đến việc 7 nghiên cứu về PTCSCNQT nói chung và PTCN ở các nước TBPT, trong đó có các nước Tây Âu nói riêng. Thứ hai: Các công trình nghiên cứu tổng thể về cơ cấu giai cấp về số lượng, chất lượng GCCN thường do các tổ chức công đoàn tiến hành theo thời gian, ngành và với những mục đích rất cụ thể. Do đó, hầu như không tìm thấy một cuốn sách nào đề cập sâu về vấn đề này, mà chủ yếu chỉ là các bài nghiên cứu. Ví dụ: bài viết: “Tiến tới xã hội thông tin, cơ cấu việc làm của các nước G7” [17] của Castells M., Yoko Ao Yama.
Đây là bản báo cáo phân tích sự biến động của cơ cấu GCCN các nước công nghiệp phát triển nhất (G7) trước sự biến động của cơ cấu việc làm khi nền kinh tế bước sang nền kinh tế tri thức. Bản báo cáo này được hai tác giả M.Castells, Yokoao Yama là hai chuyên gia phân tích của Ngân hàng thế giới đưa ra vào năm 1995. Ở các nước XHCN trước đây như Liên Xô, các nước Đông Âu., việc phân tích GCCN theo phương pháp luận mácxít cũng được đặt ra, tuy nhiên tài liệu thường rất cũ và trong nhiều trường hợp còn phiến diện, một chiều. Năm 1999, tác giả Lacôn trên cơ sở tổng hợp các tài liệu từ các học giả Pháp, Mỹ đã viết một bài phân tích có tiêu đề: “Toàn cầu hóa với giai cấp công nhân” [25].
Bằng những số liệu mới nhất (trong những năm 1995 - 1998), tác giả đã làm rõ những thuận lợi và đặc biệt là những thách thức mà TCH đặt ra đối với GCCN ở các nước TBPT nhất (Pháp, Đức, Italia, Mỹ). Nghiên cứu "Chủ nghĩa tư bản trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI" [65] của tác giả Kapuctin chỉ rõ: tương lai của CNTB không chỉ phụ thuộc vào quá trình công nghệ sản xuất mà phụ thuộc chủ yếu vào người lao động. Thông qua "Cuộc gặp giữa các đảng cộng sản và công nhân khu vực Bắc Mỹ" những người cách mạng ở khu vực này muốn khẳng định, tuy CNTB đang tạm thời thắng thế song những người cách mạng ở đây vẫn hướng tới tương lai CNXH. Năm 2003, học giả người Nga Victor Trushkov, có bài viết nhan đề: “Triển vọng phát triển của giai cấp công nhân ở thế kỷ XXI” [146].
Tác giả đã phân tích những tác động của TCH, của cuộc CMKHCN đến giai cấp những người lao động. Qua đó, tác giả rút ra nhận định: Trong thế kỷ XXI, giai cấp vô sản là “động 8 lực trí tuệ và đạo đức”, là “người thực thi bước quá độ từ CNTB lên CNXH”. Tuy còn nhiều điểm phải bàn thêm, nhưng đây là một bài phân tích khá thuyết phục với cách tiếp cận và số liệu chứng minh cập nhật về sứ mệnh lịch sử của GCCN trong thế kỷ XXI. Tác giả An Viễn Triệu với bài “Cách mạng khoa học kỹ thuật với giai cấp công nhân” [139], đã nhấn mạnh, trong xã hội đương đại, khoa học - kỹ thuật càng phát triển lành mạnh thì càng có lợi cho việc thực hiện quyền lợi kinh tế, chính trị, văn hóa của GCCN.
Phát triển lành mạnh KHKT và vứt bỏ sự tha hóa của KHKT là điều kiện căn bản để cuối cùng xóa bỏ chế độ tư hữu, thiết lập xã hội hoàn toàn mới, thực hiện triệt để giải phóng GCCN. Tác giả còn nhận định, thế kỷ XXI là thế kỷ KHKT phát triển mạnh mẽ hơn, cũng là thế kỷ các nước trên thế giới cạnh tranh và đua nhau phát triển KHKT. Tạp chí “Động thái lý luận nước ngoài” Trung Quốc đã đăng bài của Maicơnhepsi (Mỹ), với tiêu đề “Giai cấp công nhân vẫn là lực lượng chính trị quan trọng nhất” [95]. Qua đó tác giả đã phân tích những nguyên nhân cơ bản của những tiêu cực trong PTCN ở các nước phương Tây, đặc biệt là ở Mỹ, đồng thời chỉ rõ GCCN vẫn là giai cấp lãnh đạo phong trào có thể làm thay đổi, thậm chí lật đổ chủ nghĩa tư bản (CNTB).
Trong bài “Chủ nghĩa Mác, chủ nghĩa xã hội trong thiên niên kỷ mới” [128] của tác giả Tedgrant và Robsewell đã nêu rõ, sức mạnh của GCCN cả về số lượng và tình đoàn kết quốc tế đang gánh trên vai định mệnh của xã hội và tương lai của nhân loại. Trong bài viết “Sự chuyển biến mang tính lịch sử về hình thái tổ chức của đảng cộng sản ở các nước tư bản chủ nghĩa” [74] của tác giả Nhiếp Văn Lân đã nêu rõ từ những năm 70 của thế kỷ XX, đặc biệt khi Liên Xô, Đông Âu sụp đổ, lý luận và thực tiễn của ĐCS ở các nước tư bản có thay đổi to lớn và sâu sắc. Sự chuyển biến về hình thái tổ chức của ĐCS là có tính lịch sử và quan trọng nhất: từ chính đảng đội tiên phong chuyển thành chính đảng mang tính quần chúng hiện đại. Ngoài ra có thể kể đến một số công trình sau: “G8 và hơn tỷ người nghèo trên thế giới” [106] của Paul Collier; “Chủ nghĩa xã hội dân chủ: ý thức hệ của giai cấp công nhân châu Âu” [62] của Tào Á Hùng, Trương Phượng Quyên; “Nền kinh 9 tế mới và PTCN” [89] của M.D Yates; “Nước Pháp năm 2006: Cải cách hay là cách mạng” [42] của G.
Skorov; “Nợ nước ngoài và nghèo đói ở Mỹ latinh” [97] của Manuel Lopez; “Quan niệm mới về giai cấp những người lao động trong xã hội tư bản hiện đại” [3] của A.