Luận văn thạc sĩ về suy thoái kinh tế Nhật Bản trong thập kỷ 1990 qua tác phẩm của Morishima Michio

Luận văn thạc sĩ phân tích châu á học nhật bản thập kỷ 1990 qua tác phẩm tại sao nhật bản suy thoái của morishima michio, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Tông Thị Hà
• Người hướng dẫn: TS. Phan Hải Linh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Châu Á học
• Đề tài: Nghiên cứu suy thoái kinh tế Nhật Bản qua tác phẩm của Morishima Michio
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TÁC GIẢ MORISHIMA MICHIO VÀ TÁC PHẨM TẠI SAO NHẬT BẢN SUY THOÁI
• 1.1. Cuộc đời và sự nghiệp của tác giả Morishima Michio
• 1.2. Tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái
• 1.2.1. Bối cảnh ra đời tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái
• 1.2.2. Cấu trúc nội dung tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái
• 2. CHƯƠNG 2: NHẬT BẢN NHỮNG NĂM 1990 QUA TÁC PHẨM TẠI SAO NHẬT BẢN SUY THOÁI
• 2.1. Kinh tế Nhật Bản thập kỉ 1990 qua tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái
• 2.2. Chính trị Nhật Bản thập kỉ 1990 qua tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái
• 2.3. Xã hội Nhật Bản thập kỉ 1990 qua tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái
• 2.4. Phương án “cứu cánh” cho Nhật Bản của Morishima
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN QUAN ĐIỂM VỀ NHẬT BẢN CỦA MORISHIMA MICHIO VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 3.1. Quá trình phát triển quan điểm của Morishima Michio qua ba tác phẩm nghiên cứu về Nhật Bản
• 3.1.1. Quan điểm về vai trò của hệ tư tưởng truyền thống
• 3.1.2. Quan điểm về nền chính trị hiện đại
• 3.1.3. Quan điểm về mô hình quản trị kiểu Nhật
• 3.2. Từ Tại sao Nhật Bản suy thoái suy ngẫm một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Morishima Michio và tác phẩm

Morishima Michio là một trong những nhà kinh tế học nổi bật của Nhật Bản, sinh năm 1923 tại Osaka. Ông đã có những đóng góp quan trọng cho nghiên cứu kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh Nhật Bản thập kỷ 1990. Tác phẩm 'Tại sao Nhật Bản suy thoái' được xuất bản năm 1999, đã phân tích sâu sắc nguyên nhân dẫn đến suy thoái kinh tế của Nhật Bản. Morishima đã chỉ ra rằng sự phát triển không đồng đều của nền kinh tế, cùng với các yếu tố chính trị và xã hội, đã tạo ra một bức tranh phức tạp về tình hình kinh tế của đất nước. Ông nhấn mạnh rằng việc hiểu rõ bối cảnh lịch sử và các chính sách kinh tế là rất quan trọng để giải thích cho khủng hoảng kinh tế này. Tác phẩm không chỉ là một nghiên cứu lý thuyết mà còn mang tính thực tiễn cao, giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn sâu sắc hơn về các vấn đề kinh tế hiện tại.

1.1. Cuộc đời và sự nghiệp của Morishima

Morishima Michio đã có một sự nghiệp dài và đầy ấn tượng trong lĩnh vực kinh tế học. Ông tốt nghiệp từ Đại học Kyoto và sau đó trở thành giáo sư tại Đại học Osaka. Trong suốt sự nghiệp của mình, ông đã có nhiều đóng góp cho lý thuyết kinh tế, đặc biệt là trong việc áp dụng các phương pháp toán học vào kinh tế học. Ông đã sống và làm việc tại Anh từ những năm 1960, nơi ông tiếp tục nghiên cứu và giảng dạy. Morishima đã được công nhận là một trong những nhà lý luận kinh tế hàng đầu thế giới, với nhiều tác phẩm nổi bật. Ông không chỉ nghiên cứu về kinh tế Nhật Bản mà còn mở rộng ra các vấn đề kinh tế toàn cầu, từ đó tạo ra những ảnh hưởng sâu sắc đến cách nhìn nhận về kinh tế học hiện đại.

II. Phân tích tình hình kinh tế Nhật Bản thập kỷ 1990

Tác phẩm 'Tại sao Nhật Bản suy thoái' của Morishima đã chỉ ra rằng suy thoái kinh tế của Nhật Bản trong thập kỷ 1990 không chỉ là kết quả của các yếu tố nội tại mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Ông phân tích rằng sự bùng nổ kinh tế trong những năm 1980 đã dẫn đến một bong bóng kinh tế, và khi bong bóng này vỡ, nền kinh tế Nhật Bản rơi vào tình trạng khủng hoảng kéo dài. Morishima đã chỉ ra rằng các chính sách kinh tế không hiệu quả, cùng với sự thiếu hụt trong quản lý tài chính, đã góp phần làm trầm trọng thêm tình hình. Ông cũng nhấn mạnh rằng sự thay đổi trong chính sách kinh tế và quản trị là cần thiết để khôi phục nền kinh tế. Tác phẩm của ông không chỉ cung cấp một cái nhìn sâu sắc về nguyên nhân của suy thoái kinh tế mà còn đưa ra những giải pháp khả thi cho việc phục hồi.

2.1. Nguyên nhân và tác động của suy thoái

Morishima đã phân tích nhiều nguyên nhân dẫn đến suy thoái kinh tế của Nhật Bản, trong đó có sự phát triển không bền vững của thị trường bất động sản và chứng khoán. Ông cho rằng sự tăng trưởng quá nhanh đã tạo ra một bong bóng kinh tế, và khi bong bóng này vỡ, nền kinh tế Nhật Bản đã phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng. Tác phẩm của ông đã chỉ ra rằng không chỉ có các yếu tố kinh tế mà còn có các yếu tố xã hội và chính trị đã ảnh hưởng đến tình hình kinh tế. Morishima đã nhấn mạnh rằng việc hiểu rõ các mối liên hệ này là rất quan trọng để có thể đưa ra các chính sách khắc phục hiệu quả.

III. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Tác phẩm của Morishima không chỉ có giá trị trong bối cảnh Nhật Bản mà còn mang lại nhiều bài học quý giá cho Việt Nam. Trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu, Việt Nam cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức tương tự như Nhật Bản đã trải qua. Việc phân tích các nguyên nhân và giải pháp mà Morishima đề xuất có thể giúp Việt Nam tìm ra những hướng đi phù hợp trong việc cải cách kinh tế. Morishima đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống kinh tế bền vững, trong đó các chính sách kinh tế phải được điều chỉnh linh hoạt để thích ứng với tình hình thực tế. Những bài học này có thể giúp Việt Nam tránh được những sai lầm tương tự và phát triển một cách bền vững hơn trong tương lai.

3.1. Áp dụng các giải pháp kinh tế

Việt Nam có thể học hỏi từ các giải pháp mà Morishima đã đề xuất cho Nhật Bản. Ông nhấn mạnh rằng việc cải cách hệ thống tài chính và quản lý kinh tế là rất cần thiết để khôi phục nền kinh tế. Việt Nam cũng cần phải chú trọng đến việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và cải thiện môi trường đầu tư. Các chính sách kinh tế cần phải được thiết kế để khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo, từ đó tạo ra một nền kinh tế năng động và bền vững. Tác phẩm của Morishima cung cấp một cái nhìn sâu sắc về những thách thức mà các nền kinh tế đang phát triển phải đối mặt, và những giải pháp khả thi để vượt qua những thách thức đó.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ Hai đã trải qua một giai đoạn phát triển kinh tế thần kỳ, với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt 10,26% trong những năm 1960-1970. Tuy nhiên, bước sang thập niên 1990, nền kinh tế Nhật Bản rơi vào trạng thái suy thoái kéo dài, được gọi là "Thập kỷ mất mát" (Lost Decade), với tốc độ tăng trưởng GDP chỉ còn khoảng 0,79% và thậm chí âm trong các năm 1997 và 1998. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn lan rộng sang các lĩnh vực chính trị và xã hội, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như tăng tỷ lệ thất nghiệp, suy giảm niềm tin xã hội và khủng hoảng đạo đức nghề nghiệp.

Luận văn tập trung phân tích tác phẩm "Tại sao Nhật Bản suy thoái" của nhà kinh tế học Morishima Michio, xuất bản năm 1999, nhằm làm rõ nguyên nhân sâu xa của sự suy thoái này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các khía cạnh kinh tế, chính trị, xã hội của Nhật Bản thập niên 1990, đồng thời đề xuất các bài học kinh nghiệm có thể áp dụng cho Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ quá trình phát triển và suy thoái của một nền kinh tế lớn, từ đó rút ra các giải pháp phù hợp cho các quốc gia đang phát triển trong khu vực Đông Á.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết cân bằng chung trong kinh tế học và lý thuyết về vai trò của hệ tư tưởng trong phát triển xã hội. Morishima Michio sử dụng lý thuyết cân bằng chung để phân tích các yếu tố kinh tế như tài chính, công nghiệp và thị trường lao động, đồng thời nhấn mạnh vai trò của con người và hệ tư tưởng trong việc hình thành nền móng xã hội. Các khái niệm chính bao gồm:

• Kinh tế bong bóng (Asset Bubble): Sự tăng giá tài sản vượt quá giá trị thực, dẫn đến khủng hoảng khi bong bóng vỡ.
• Tam giác quyền lực (Power Triangle): Mối quan hệ giữa chính trị, tài chính và quan chức trong quản lý nhà nước.
• Hệ thống tuyển dụng suốt đời (Lifetime Employment): Mô hình quản trị doanh nghiệp đặc trưng của Nhật Bản, ảnh hưởng đến năng suất và đổi mới.
• Già hóa dân số (Population Aging): Tác động của cơ cấu dân số đến phát triển kinh tế và xã hội.
• Cộng đồng Đông Bắc Á (Northeast Asian Community): Đề xuất hợp tác khu vực nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế và ổn định chính trị.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp biên dịch để chuyển ngữ toàn bộ tác phẩm "Tại sao Nhật Bản suy thoái" sang tiếng Việt, kết hợp với phương pháp phân tích nội dung nhằm làm rõ các quan điểm của Morishima Michio. Phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu quan điểm của tác giả với các nghiên cứu khác và thực trạng Nhật Bản thập niên 1990. Ngoài ra, phương pháp thống kê và tổng hợp được sử dụng để trình bày các số liệu kinh tế, xã hội cụ thể như tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ thất nghiệp, số vụ phá sản doanh nghiệp.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ tác phẩm chính của Morishima Michio liên quan đến Nhật Bản, bao gồm ba tác phẩm tiêu biểu: "Tại sao Nhật Bản thành công?", "Tại sao Nhật Bản suy thoái" và "Tại sao Nhật Bản bế tắc". Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các dữ liệu chính thức của Nhật Bản trong giai đoạn 1987-2000, cùng các báo cáo nghiên cứu kinh tế xã hội liên quan. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2013, với các giai đoạn biên dịch, phân tích và tổng hợp dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Suy thoái kinh tế kéo dài và khủng hoảng tài chính: Tốc độ tăng trưởng GDP giảm từ 4,7% năm 1987 xuống còn 0,79% năm 1990, và âm trong các năm 1997 (-1,4%) và 1998 (-2,9%). Tổng số vụ phá sản doanh nghiệp tăng từ 10.723 vụ năm 1991 lên 18.988 vụ năm 1998. Nợ xấu ngân hàng lên tới 590 tỷ USD, chiếm 12,3% tổng dư nợ, trong đó 87 tỷ USD khó thu hồi.

2. Mô hình quản trị doanh nghiệp lỗi thời: Hệ thống tuyển dụng suốt đời và trả lương theo thâm niên trở thành rào cản đổi mới, làm giảm tính cạnh tranh và sáng tạo trong doanh nghiệp. Tỷ lệ thất nghiệp tăng từ khoảng 2% lên 4,9% năm 1999, vượt Mỹ (4,3%).

3. Suy yếu chính trị và đạo đức xã hội: Nền chính trị Nhật Bản thiếu ổn định với 8 thủ tướng trong vòng 10 năm (1989-2000), năng lực lãnh đạo yếu kém, tam giác quyền lực giữa chính trị, tài chính và quan chức trở thành lực cản phát triển. Suy thoái đạo đức nghề nghiệp lan rộng, tạo môi trường cho các vụ bê bối và tội phạm kinh tế.

4. Già hóa dân số và giáo dục suy giảm: Tỷ lệ người trên 65 tuổi tăng nhanh, dự kiến chiếm 247% so với nhóm dưới 15 tuổi vào năm 2050. Tỷ lệ sinh giảm, dẫn đến thiếu hụt lao động trẻ, ảnh hưởng đến năng suất và khả năng đổi mới. Giáo dục đại học mở rộng nhưng chất lượng giảm sút, sinh viên học thụ động, thiếu sáng tạo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của suy thoái không chỉ là các yếu tố kinh tế mà còn liên quan mật thiết đến chính trị, xã hội và hệ tư tưởng. Sự vỡ bong bóng tài sản làm suy yếu hệ thống tài chính, kéo theo khủng hoảng công nghiệp và thất nghiệp gia tăng. Mô hình quản trị doanh nghiệp kiểu Nhật, vốn là điểm mạnh trong quá khứ, nay trở thành điểm yếu do thiếu linh hoạt và đổi mới.

Chính trị bất ổn và sự suy giảm đạo đức nghề nghiệp làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin xã hội. Già hóa dân số và giáo dục không đáp ứng được yêu cầu phát triển cũng góp phần làm giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế. Morishima Michio nhấn mạnh vai trò con người và hệ tư tưởng trong sự phát triển và suy thoái, cho rằng cải cách toàn diện về chính trị, xã hội và giáo dục là cần thiết.

So với các nghiên cứu khác, luận văn khẳng định quan điểm đa chiều của Morishima là điểm mạnh, giúp hiểu rõ hơn về nguyên nhân và hậu quả của suy thoái. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tốc độ tăng trưởng GDP, số vụ phá sản doanh nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp và biểu đồ cơ cấu dân số để minh họa rõ nét các xu hướng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải cách mô hình quản trị doanh nghiệp: Thúc đẩy linh hoạt trong tuyển dụng và thăng tiến, khuyến khích sáng tạo và cạnh tranh ngang hàng, nhằm nâng cao năng suất và khả năng đổi mới. Chủ thể thực hiện: Chính phủ và doanh nghiệp, trong vòng 3-5 năm.

2. Ổn định và nâng cao năng lực chính trị: Tăng cường đào tạo chính trị gia, cải thiện quản lý nhà nước, xây dựng chính trị minh bạch và hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Đảng chính trị và cơ quan nhà nước, trong vòng 2-4 năm.

3. Cải cách giáo dục: Tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, đổi mới phương pháp giảng dạy, giảm tỷ lệ vào đại học không phù hợp, phát triển đào tạo nhân tài và kỹ năng thực tiễn. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và các trường đại học, trong vòng 5 năm.

4. Thành lập Cộng đồng Đông Bắc Á: Tăng cường hợp tác kinh tế, chính trị và văn hóa trong khu vực để tạo động lực phát triển và ổn định. Chủ thể thực hiện: Chính phủ các nước Đông Bắc Á, trong dài hạn 10-15 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và học giả chuyên ngành Châu Á học và kinh tế học: Giúp hiểu sâu sắc về quá trình phát triển và suy thoái của Nhật Bản, từ đó áp dụng vào nghiên cứu so sánh khu vực.

2. Nhà hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng các chính sách cải cách kinh tế, chính trị và xã hội phù hợp.

3. Doanh nghiệp và nhà quản trị: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình quản trị doanh nghiệp kiểu Nhật, từ đó điều chỉnh chiến lược phát triển và quản lý nhân sự.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Nhật Bản học, kinh tế và chính trị: Tài liệu tham khảo quan trọng cho việc nghiên cứu, luận văn và phát triển kiến thức chuyên sâu về Nhật Bản và khu vực Đông Á.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân chính dẫn đến suy thoái kinh tế Nhật Bản thập niên 1990 là gì?
   Suy thoái bắt nguồn từ sự vỡ bong bóng tài sản, khủng hoảng tài chính ngân hàng, mô hình quản trị doanh nghiệp lỗi thời và sự già hóa dân số, kết hợp với yếu kém trong chính trị và xã hội.

2. Tại sao mô hình tuyển dụng suốt đời trở thành bất lợi?
   Mô hình này hạn chế cạnh tranh và đổi mới, tạo tâm lý thụ động, khó sa thải nhân viên không hiệu quả, làm giảm năng suất và khả năng thích ứng với thay đổi kinh tế.

3. Vai trò của giáo dục trong suy thoái Nhật Bản được đánh giá thế nào?
   Giáo dục mở rộng về số lượng nhưng giảm chất lượng, phương pháp giảng dạy thụ động, thiếu đào tạo nhân tài và kỹ năng sáng tạo, góp phần làm giảm chất lượng nguồn nhân lực.

4. Cộng đồng Đông Bắc Á có ý nghĩa gì trong đề xuất của Morishima?
   Đây là giải pháp hợp tác khu vực nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, ổn định chính trị và giải quyết các mâu thuẫn lịch sử, giúp Nhật Bản và các nước láng giềng thoát khỏi suy thoái.

5. Bài học nào có thể rút ra cho Việt Nam từ nghiên cứu này?
   Việt Nam cần chú trọng cải cách mô hình quản trị doanh nghiệp, nâng cao năng lực chính trị, cải thiện chất lượng giáo dục và thúc đẩy hợp tác khu vực để tránh lặp lại các sai lầm tương tự.

Kết luận

• Morishima Michio đã cung cấp một phân tích toàn diện về nguyên nhân và biểu hiện của suy thoái Nhật Bản thập niên 1990, nhấn mạnh vai trò của con người và hệ tư tưởng.
• Suy thoái không chỉ là khủng hoảng kinh tế mà còn là khủng hoảng chính trị, xã hội và đạo đức.
• Mô hình quản trị doanh nghiệp và hệ thống chính trị lỗi thời là những rào cản lớn cho sự phát triển.
• Đề xuất thành lập Cộng đồng Đông Bắc Á là giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy hợp tác và phát triển khu vực.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các quốc gia đang phát triển như Việt Nam trong việc học hỏi kinh nghiệm và xây dựng chính sách phù hợp.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác phẩm "Tại sao Nhật Bản bế tắc" và mở rộng phân tích so sánh với các quốc gia Đông Á khác. Khuyến khích các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách áp dụng bài học từ Nhật Bản để phát triển bền vững.

Đọc và nghiên cứu kỹ tác phẩm của Morishima Michio để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội, từ đó đóng góp vào việc xây dựng các chính sách cải cách hiệu quả cho Việt Nam và khu vực Đông Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 với tiêu đề Phương pháp luận dự báo Morishima đã đưa ra những dự đoán về tình hình Nhật Bản vào những năm 2050, dựa trên phân tích nền tảng kinh tế xã hội của Nhật Ban. Ông nhắn mạnh yếu tố tạo nên nền tang của xã hội chính là con người. Trong cách tiếp cận lay con người làm cơ sở đó, yếu tô giáo dục đóng vai trò quan trọng nhất. Trong chương này, tác giả cũng đã đưa ra quan điểm về kiến trúc thượng tang được xây dựng trên nền tang con người.

Ở chương 2: Su phân liệt của dân số, ông lý giải cụ thé hơn những dự đoán tinh hình Nhật Bản năm 2050 dựa trên phân tích yếu tố con người , vai trò, ảnh hưởng của giáo dục từ sau chiến tranh. Ông cũng xem xét và phân tích vai trò của ba giới: chính trị, tài chính, quan chức. Ông cho rằng mối quan hệ của tam giác này có ảnh hưởng lớn trong sự phát triển của Nhật Bản. Chương 3: Sw hoang phế tinh than, Morishima phân tích một số nguyên nhân chủ yếu dẫn tới khủng hoảng về mặt tinh thần của người Nhật , như tình trạng thiếu nhân tài, sự suy thoái đạo đức nghề nghiệp _.

Từ đó ông đưara dự đoán về nền móng xã hội Nhật Ban năm 2050 mà ông gọi là mội nền móng thiếu sức song. Chương 4: Sw hoang phé của nén tài chính Morishima đề cập tới tình trạng khủng hoảng tài chính của Nhật Bản những năm 1990 trên cơ sở phân tích một số biểu hiện tiêu biểu. Ông đưa ra nguyên nhân Nhật Bản rơi vào tinh trạng khủng hoảng tải chính này. Chương 5: Sự hoang phế của nên công nghiệp có nội dung về khủng hoảng công nghiệp.

Ở đầu chương này , ông dé cập tới mối quan hệ chặt chẽ giữa tài chính và công nghiệp, và tình trạng khủng hoảng tài chính dẫn tới khủng hoảng công nghiệp. Bên cạnh đó , ông đưa ra các nguyên nhân khủng hoảng như chế độ tuyển dung , thăng tiến kiêu Nhật Bản, việc thiếu sự đôi mdi. Chương 6: Sự hoang phế của giáo dục, Morishima tập trung vào sự khủng hoảng giáo dục. Ông lo lắng về chất lượng giáo dục của Nhật Bản khi tỉ lệ vào đại học ngày càng cao cùng với tỷ lệ sinh ngày càng giảm.

Ong đưa ra dé xuất phương án cải cách giáo dục thông qua việc cắt giảm các môn học ở chương trình giảng dạy cấp 3, chia giáo dục đại học thành hai cấp: đào tạo kiến thức cơ bản cho những 21 Nhật Bản thập kỉ 1990 quan tác phẩm “Tại sao Nhật Bản suy thoái ” của Morishima Michio Luận văn thạc sĩ- Tông Thị Hà người muôn sớm có việc làm và đào tạo chuyên sâu cho những người có khả năng nghiên cứu lâu dài. Tuy nhiên ông nhân mạnh chỉ băng cải cách giáo dục thì Nhật Bản cũng chưa thê hồi phục được. Chương 7: Phương án “cứu cánh” duy nhất, Morishima đưa ra đề xuất về thành lập “Cộng đồng Đông Bắc A ” (37 Y 7 4lBIfR)” như một phương án cứu trợ , với mục tiêu thúc day sự hồi phục của Nhật Bản, giúp Nhật Bản th oat khỏi sự suy thoái kinh tế. Du đưa ra đề xuất về Cộng đồng Đông Bắc Á_, nhưng bản thân Morishima cũng tự nhìn thấy những trở ngại của đề xuất đó nhìn từ góc độ lịch sử: quá khứ xâm lược, những hành vi tàn bạo của quân đội Nhật Ban ở Trung Quéc , Triều Tiên, những căng thắng tranh chấp về lãnh thổ.

Vì vậy trong chương § với tiêu đề Trở ngại của phương án “cứu cánh”, ông đưa ra một số giải pháp cho các vẫn đề đó. Đặc biệt ông nhấn mạnh sự thay đổi trong nhận thức của bản thân chính phủ Nhật Bản và thái độ hợp tác chân thành, tích cực hơn của các chính trị gia. Ông cảnh báo tình hình hiện tại của Nhật Bản lại đáng tuyệt vọng , có thé dẫn Nhật Bản đến tình trạng tự cô lập mình trong Châu Á. Trong phan phụ lục của tác phẩm, Morishima Michio dé cập tới những vấn dé mà ông gọi là “khoảng tối” chưa được giải thích trong khoa học xã hội ở Nhật Bản , đòi hỏi những nghiên cứu và lý giải sâu sắc hơn.3 Tiểu kết Qua những nét khái quát về thân thé và sự nghiệp của học giả Morishima Michio, cũng như hoàn cảnh ra đời và cấu trúc của tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái, chương 1 của luận văn muốn cung cấp một bức tranh toàn cảnh về tác giả và tác phẩm.

Đặc biệt luận văn mới giới thiệu thêm những thông tin về đóng góp của Morishima trong lĩnh vực nghiên cứu kinh tế trên phạm vi thế giới và ở Nhật Bản, z cũng như vi trí của Tại sao Nhật Bản suy thoái trong chuỗi tác pham của ông việt vê 5 Trong Tai sao Nhật Bản suy thoái, Morishima dùng hai thuật ngữ là: Cộng đồng chung Châu A (7 Z3 lal(AS), Cộng đồng Đông Bắc A (RIL *7 SETA) đề chỉ cùng một nội dung. Để cho người đọc tiện theo dõi, người thực hiện luận văn xin được dùng thuật ngữ Cộng đồng Đông Bắc Á trong luận văn dựa trên tần suất xuất hiện của thuật ngữ này trong tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái. 22 Nhật Bản thập kỉ 1990 quan tác phẩm “Tại sao Nhật Bản suy thoái ” của Morishima Michio Luận văn thạc sĩ- Tông Thị Hà Nhật Bản. Tác phẩm này ra đời đúng trong bối cảnh Nhật Bản đang rơi vào tình trạng khó khăn sau khi kinh tế bong bóng vỡ vào đầu thập kỉ 1990, khi cả chính phủ Nhật Bản và các nhà nghiên cứu đều đang loay hoay tìm con đường đưa Nhật Bản thoát khỏi tình trạng suy thoái.

Liệu thế giới có thé nhìn thấy Nhật Ban “cất cánh” một lần nữa từ những khó khăn này như Nhật Bản đã “thành công” trong quá khứ hay không? là câu hỏi chính mà Morishima đặt ra khi viết tác phẩm. Có lẽ cũng chính vì vậy, “tác phẩm đã được đón đọc một cách hào hứng ở Nhật Bản và trên thế giới” [9, tr. Trên co sở những nội dung được trình bay ở chương 1, trong các chương 2 và chương 3 tiếp theo, luận văn sẽ tiến hành phân tích cụ thể từng quan điểm của Morishima về các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội của Nhật Bản nhữn ø năm 1990 thé hiện qua tác phẩm Tai sao Nhật Bản suy thoái, Đồng thời, luận văn sẽ đối chiếu những nhận định của nhà nghiên cứu với các nhận định trước và sau đó của ông hoặc của các học giả khác, với tình hình thực tế của Nhật Ban , nhằm đưa ra đánh giá phù hợp về tính xác thực hay hợp lý của các quan điểm đó. Từ đó, luận văn hướng tới việc rút ra những bài học kinh nghiệm phù hợp đối với Việt Nam trong bôi cảnh hiện tại.

23 Nhật Bản thập kỉ 1990 quan tác phẩm “Tại sao Nhật Bản suy thoái ” của Morishima Michio Luận văn thạc sĩ- Tông Thị Hà CHƯƠNG 2 NHẬT BAN THẬP Ki 1990 QUA TÁC PHAM TẠI SAO NHẬT BẢN SUY THOÁI Với những thành công “thần kỳ” từ sau chiến tranh, nước Nhật bước vào thập niên 1990, với niềm tin rằng sự thần kỳ của kinh tế Nhật Bản vẫn sẽ tiếp tục. Nhưng ngược lại với sự kỳ vọng và tin tưởng đó, Nhật Ban đón thập niên 1990 với sự đồ vỡ của nền kinh tế bong bóng. Đây là dấu hiệu khởi đầu sự suy thoái kéo dài của Nhật Bản. Như đã trình bày trên, thế chỗ cho c ác con số “thần kỳ” của tăng trưởng kinh tế là những con số “ảm đạm” đưới 1% kéo dài trong nhiều năm liền suốt thập niên 1990.

Trước tình hình suy thoái kéo dài của Nhật Bản , nhiều nhà nghiên cứu Nhật Bản và nước ngoài đã đưa ra những lý giải về nguyên nhân và đề xuất giải pháp cho tình trạng này. Nếu các nhà kinh tế học đã phân tích rằng nguyên nhân dẫn tới tình trạng suy thoái của Nhật Ban là do cơ cau kinh tế không còn phù hợp, thì các nhà xã hội học lại đưa ra lý giải là sự già hóa dân số ; nền giáo dục thiếu năng động, các nhà chính trị học đồ lỗi cho sự lãnh đạo của các chính đảng, sai lam trong chính sách hay ảnh hưởng của bối cảnh quốc tế. Điểm đặc biệt làm nên giá trị của Tại sao Nhật Bản suy thoái — là tác giả Morishima không chỉ dừng lại ở góc độ kinh tế học mà đã đưa ra cách tiếp cận đa chiều nhằm tìm kiếm nguyên nhân sâu sa cho tình trạng của Nhật Bản. Trong đó, ông khang định nguyên nhân chủ yếu năm chính bên trong nước Nhật.

Ông đưa ra thuyết “Nhật Bản suy thoái luận ” (HZE‡##ñâ) với mục dich phân tích tình hình Nhật Bản những năm 1990 và dự báo những suy thoái tiếp theo trong tương lai Điểm cơ bản trong Nhật Bản suy thoái luận này là thông thường suy thoái được biểu hiện bằng các chỉ số kinh tế, nhưng ở Nhật Bản suy thoái lại xuất phát từ khủng hoảng chính trị và tinh than: “Sự khủng hoảng phát sinh từ sự yếu kém của chính trị chứ không phải vì kinh tế” [20, tr. Ông khăng định các nguyên nhân chủ yếu của tình trạng suy thoái là sự thay đôi của hệ tư tưởng và giáo dục, sự yếu 24 Nhật Bản thập kỉ 1990 quan tác phẩm “Tại sao Nhật Bản suy thoái ” của Morishima Michio Luận văn thạc sĩ- Tông Thị Hà kém của chính trị, mô hình quản lý thiếu đổi mới. Khác với các học giả khác chủ yêu phân tích và đưa ra những cai cách cụ thé cho từng lĩnh vực, trong tác phẩm của mình, bên cạnh việc đưa ra quan niệm , nhận định về lý do Tai sao Nhật Bản suy thoái, Morishima đã đề xuất phương án “cứu trợ” cho Nhật Bản trong việc cải thiện từng lĩnh vực và cải thiện vị thế ở khu vực thông qua việc thành lập Cộng đồng Đông Bắc Á. Trong chương này, luận văn xin tập trung phân tích “hình anh” Nhật Bản thập kỉ 1990 trong Tại sao Nhật Bản suy thoái của Morishima Michio.1 Nhật Bản thập ki 1990 qua tác phẩm Tai sao Nhật Bản suy thoái 2.1 Kinh tế Nhật Bản thập kỉ 1990 qua tác phẩm Tại sao Nhật Bản suy thoái 2.1 Nguyên nhân khủng hoảng tài chính tiền tệ Vào cuối thập niên 1990, Morishima có thời gian quay v làm việc ở Nhật Bản (từ 14 tháng 8 tới 14 tháng 11 năm 1998).

Đây cũng là lúc Nhật Ban đang rơi vào khủng hoảng tài chính.