Nghiên cứu mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản và ứng dụng cho Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế nhật bản và hàm ý cho việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri

• Tác giả: Phùng Kim Anh
• Người hướng dẫn: GS. Phùng Xuân Nhạ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Mô Hình Quản Lý Tập Đoàn Nhật Bản Và Bài Học Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐIỀU CHỈNH MÔ HÌNH QUẢN LÝ CỦA TẬP ĐOÀN KINH TẾ
• 1.1.1. Những nghiên cứu về nền kinh tế Nhật Bản từ cuối thập kỷ 1990 đến nay
• 1.1.2. Những nghiên cứu về mô hình tập đoàn kinh tế Nhật Bản
• 1.1.3. Những nghiên cứu về các tập đoàn kinh tế Việt Nam
• 1.1.4. Đánh giá những công trình nghiên cứu đã tổng quan và một số vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐIỀU CHỈNH MÔ HÌNH QUẢN LÝ CỦA TẬP ĐOÀN KINH TẾ
• 1.2.1. Khái quát tập đoàn kinh tế và mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế
• 1.2.2. Khái niệm tập đoàn kinh tế, mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế
• 1.2.3. Một số lý thuyết về mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế. Đặc điểm chủ yếu của tập đoàn kinh tế
• 1.2.4. Cấu trúc và mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế
• 1.2.5. Điều chỉnh mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế
• 1.2.5.1. Khái niệm điều chỉnh mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế
• 1.2.5.2. Nguyên nhân của việc điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế
• 1.2.5.3. Nội dung điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế
• 1.2.6. Tiểu kết chương 2
• 2. ĐIỀU CHỈNH MÔ HÌNH QUẢN LÝ CỦA CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHẬT BẢN TỪ SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI ĐẾN NAY
• 2.1. Bối cảnh chung và nguyên nhân của việc điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản
• 2.1.1. Bối cảnh kinh tế Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai
• 2.1.2. Nguyên nhân của việc điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản
• 2.2. Điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến đầu thập kỷ 1990
• 2.3. Nội dung điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản. Đánh giá quá trình đổi mới mô hình quản lý của Keiretsu
• 2.4. Điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ 1990 đến nay
• 2.4.1. Những khó khăn, hạn chế, thách thức đối với các tập đoàn kinh tế Nhật Bản và nhu cầu phải điều chỉnh mô hình quản lý
• 2.4.2. Quá trình và nội dung điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ 1990 đến nay
• 2.5. Điều chỉnh mô hình quản lý của một số Tập đoàn của Nhật Bản
• 2.6. Đánh giá chung quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản
• 2.7. Tiểu kết chương 3
• 3. BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ QUÁ TRÌNH ĐIỀU CHỈNH MÔ HÌNH QUẢN LÝ CỦA CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHẬT BẢN VÀ MỘT SỐ HÀM Ý ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 3.1. Bài học kinh nghiệm rút ra từ việc điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản
• 3.1.1. Những bài học thành công
• 3.1.2. Những bài học chưa thành công
• 3.2. Khái quát về Tập đoàn kinh tế và mô hình quản lý của các Tập đoàn kinh tế Việt Nam
• 3.2.1. Một số đặc điểm của tập đoàn kinh tế Việt Nam
• 3.2.2. Khái quát về mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Việt Nam
• 3.3. Một số hàm ý đối với Việt Nam
• 3.3.1. Đối với các Tập đoàn kinh tế Việt Nam
• 3.3.2. Đối với cơ quan quản lý vĩ mô
• 3.4. Tiểu kết chương 4
• 4. PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về mô hình quản lý tập đoàn Nhật Bản

Mô hình quản lý tập đoàn Nhật Bản, đặc biệt là mô hình Keiretsu, đã đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của đất nước này. Quản lý tập đoàn tại Nhật Bản không chỉ đơn thuần là việc điều hành doanh nghiệp mà còn là một hệ thống phức tạp bao gồm các mối quan hệ chặt chẽ giữa các công ty trong cùng một tập đoàn. Mô hình này cho phép các công ty hợp tác trong nghiên cứu và phát triển, chia sẻ nguồn lực và giảm thiểu rủi ro. Theo một nghiên cứu, "Keiretsu đã trở thành một hệ thống bất khả chiến bại trong cạnh tranh giữa các doanh nghiệp Nhật Bản với các doanh nghiệp nước ngoài". Điều này cho thấy sự thành công của mô hình này trong việc tạo ra một môi trường kinh doanh bền vững và hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của mô hình quản lý

Mô hình quản lý tập đoàn Nhật Bản có những đặc điểm nổi bật như sự liên kết chặt chẽ giữa các công ty, sự hỗ trợ lẫn nhau trong nghiên cứu và phát triển, và khả năng thích ứng nhanh với thay đổi của thị trường. Quản lý hiệu quả trong mô hình này không chỉ dựa vào lợi nhuận mà còn chú trọng đến sự phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội. Các tập đoàn Nhật Bản thường có cấu trúc tổ chức phức tạp, với nhiều cấp bậc và mối quan hệ chặt chẽ giữa các thành viên. Điều này giúp tăng cường khả năng phối hợp và giảm thiểu xung đột trong quá trình ra quyết định.

II. Quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn Nhật Bản

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các tập đoàn Nhật Bản đã trải qua nhiều giai đoạn điều chỉnh mô hình quản lý để thích ứng với bối cảnh kinh tế toàn cầu. Việc điều chỉnh này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý mà còn để đối phó với những thách thức từ bên ngoài. Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự điều chỉnh này là sự thay đổi trong môi trường kinh tế và chính trị toàn cầu. "Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và toàn cầu hóa kinh tế đã buộc các tập đoàn Nhật Bản phải thay đổi cách thức hoạt động của mình". Điều này cho thấy sự cần thiết phải đổi mới và cải cách trong mô hình quản lý để duy trì vị thế cạnh tranh.

2.1. Nguyên nhân và bối cảnh điều chỉnh

Bối cảnh kinh tế Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai đã tạo ra nhiều thách thức cho các tập đoàn. Sự suy thoái kéo dài và cạnh tranh khốc liệt từ các doanh nghiệp nước ngoài đã khiến các tập đoàn Nhật Bản phải xem xét lại mô hình quản lý của mình. Quản lý rủi ro và khả năng thích ứng nhanh chóng trở thành những yếu tố quan trọng trong quá trình điều chỉnh. Các tập đoàn đã phải tìm kiếm những phương thức mới để tối ưu hóa hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh. "Việc điều chỉnh mô hình quản lý không chỉ là một yêu cầu mà còn là một cơ hội để các tập đoàn Nhật Bản phát triển bền vững hơn".

III. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việc nghiên cứu mô hình quản lý của các tập đoàn Nhật Bản mang lại nhiều bài học quý giá cho Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế. Kinh nghiệm Nhật Bản cho thấy rằng việc xây dựng một mô hình quản lý hiệu quả không chỉ dựa vào cấu trúc tổ chức mà còn phụ thuộc vào văn hóa doanh nghiệp và khả năng hợp tác giữa các thành viên. "Việt Nam có thể học hỏi từ sự thành công và thất bại của các tập đoàn Nhật Bản để điều chỉnh mô hình quản lý của mình". Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang trong quá trình tái cơ cấu nền kinh tế.

3.1. Đề xuất cho các tập đoàn kinh tế Việt Nam

Các tập đoàn kinh tế Việt Nam cần chú trọng đến việc xây dựng một mô hình quản lý linh hoạt và hiệu quả. Quản lý nhân sự và phát triển bền vững nên được đặt lên hàng đầu. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, kết hợp với việc học hỏi từ các tập đoàn Nhật Bản có thể giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh. "Đổi mới và sáng tạo trong quản lý sẽ là chìa khóa để các tập đoàn Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai".

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản và hàm ý cho Việt Nam" do nghiên cứu sinh Phùng Kim Anh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Phùng Xuân Nhạ và PGS. Nguyễn Duy Dũng, thuộc chuyên ngành Kinh tế Quốc tế (mã số 62.06 / 6231070) tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (bảo vệ năm 2017). Luận án được thực hiện nhằm phân tích thực tiễn chuyển đổi mô hình quản trị của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản trong giai đoạn lịch sử từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến năm 2016, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm và khuyến nghị cho quá trình tái cơ cấu tập đoàn kinh tế tại Việt Nam.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                      THÔNG TIN HỌC THUẬT LUẬN ÁN                                    |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Tên đề tài           | Điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản và hàm ý       |
|                      | cho Việt Nam                                                                |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Tác giả & Hướng dẫn  | NCS. Phùng Kim Anh; Người hướng dẫn: GS. Phùng Xuân Nhạ, PGS. Nguyễn Duy Dũng|
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Cơ sở đào tạo        | Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội                            |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Chuyên ngành & Mã số | Kinh tế Quốc tế / Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế Quốc tế (Mã: 6231070) |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+
| Thời gian hoàn thành | Năm 2017                                                                    |
+----------------------+-----------------------------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, mô hình quản lý tập đoàn kinh tế tại Nhật Bản (đặc trưng là hệ thống Keiretsu) đã đóng vai trò là xương sống của nền kinh tế thông qua cơ chế nắm quyền kiểm soát nội khối, lựa chọn đối tác chiến lược, hợp tác nghiên cứu và triển khai (R&D) chặt chẽ và tương hỗ vốn cổ phần chéo. Tuy nhiên, vào những thập kỷ cuối thế kỷ XX, sự sụp đổ của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa tại Đông Âu và Liên Xô, sự phát triển của khoa học công nghệ, tiến trình toàn cầu hóa gia tăng và các xung đột thương mại gay gắt giữa Mỹ, Nhật Bản và Tây Âu đã tác động sâu sắc đến môi trường kinh doanh quốc tế. Kinh tế Nhật Bản rơi vào tình trạng suy thoái kéo dài trong hai thập kỷ cuối của thế kỷ XX, bộc lộ các điểm hạn chế của mô hình quản trị truyền thống và buộc các tập đoàn nước này phải tiến hành điều chỉnh tổ chức và phương thức điều hành.

Tại Việt Nam, sau hơn 10 năm triển khai thí điểm mô hình tập đoàn kinh tế nhà nước (TĐKTNN), khu vực này đã bộc lộ nhiều bất cập như đầu tư dàn trải, thua lỗ lớn và suy giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Song song với đó, các tập đoàn kinh tế tư nhân (TĐKTTN) mới bước đầu hình thành và còn gặp nhiều rào cản. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII đã xác định nhiệm vụ cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, nâng cao năng lực quản trị theo cơ chế thị trường và thông lệ quốc tế, đồng thời tạo điều kiện phát triển kinh tế tư nhân. Do đó, việc nghiên cứu có hệ thống về quá trình điều chỉnh mô hình quản trị tập đoàn của Nhật Bản là yêu cầu cấp thiết nhằm cung cấp luận cứ thực tiễn cho Việt Nam.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích, đánh giá quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, xác định các điểm thành công và hạn chế, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất các hàm ý đối với việc đổi mới, cơ cấu lại tập đoàn kinh tế tại Việt Nam.

Để đạt được mục đích trên, luận án giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Nguyên nhân nào dẫn đến việc điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản?
2. Quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản diễn ra như thế nào?
3. Việt Nam rút ra được những kinh nghiệm thành công và thất bại gì thông qua nghiên cứu quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản?

Luận án triển khai 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc điều chỉnh mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế.
• Phân tích bối cảnh và nguyên nhân dẫn đến việc điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay.
• Phân tích, đánh giá quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản qua các thời kỳ.
• Rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất các hàm ý chính sách cho Việt Nam trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp lớn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận việc điều chỉnh từ hai góc độ chính: (1) Điều chỉnh mô hình tổ chức, mối liên hệ bên trong tập đoàn và quan hệ với các đối tác bên ngoài; (2) Điều chỉnh cấu trúc sở hữu tối ưu và cơ cấu kinh doanh hợp lý theo chuỗi giá trị nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát giai đoạn từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến năm 2016, chia thành hai giai đoạn phân tích:
  • Giai đoạn 1: Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến đầu thập kỷ 1990.
  • Giai đoạn 2: Từ năm 1990 đến năm 2016 (giai đoạn suy thoái kinh tế và tái cơ cấu mạnh mẽ).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã tiến hành phân loại và tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba mảng nội dung chính:

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                CÁC HƯỚNG NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐƯỢC TỔNG THUẬT                             |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------------------+
| Hướng nghiên cứu         | Tác giả và công trình tiêu biểu                                         |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------------------+
| Kinh tế Nhật Bản từ cuối | C. H. Kwan (Nomura); Joseph E. Stiglitz & Shahid Yusuf (1993, 2002);    |
| thập kỷ 1990 đến nay     | Mireya Solís (2004); Hibino Shozo (2009); Top Management Forum (APO,   |
|                          | 2009); Yoshiaki Takahashi (2009); Ariyoshi Akira (2012); Nagase Toshio  |
|                          | (2012); Naito Junichi (2012); Wada Yoshio (2012).                       |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------------------+
| Mô hình tập đoàn kinh tế | Michaelis & McKeown (1969); Ono Toyoaki (1979); William Ouchi (1987);   |
| Nhật Bản (Zaibatsu,      | James C. Abegglen & Stalk (1988); R. J. Schonberger (1989); V. Ladanov  |
| Keiretsu, MNCs)          | (1989); Yutaka Kosai (1991); Pierre Antoine-Donnet (1991); Keidanren    |
|                          | (1995); Arthur M. Whitehill (1996); Shinichi Ichimura (1999); Taylor,   |
|                          | Zou & Osland (1999); Howard Rothman (2009); Phùng Kim Anh (2004); Trần  |
|                          | Văn Thọ (2005); Peter Brimble & Shujiro Urata (2006); Enworld &         |
|                          | Navigos Search (2015).                                                  |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------------------+
| Tập đoàn kinh tế tại     | Trần Thị Nhung & Nguyễn Duy Dũng (2005); Trần Tiến Cường (2005);       |
| Việt Nam và bối cảnh     | Nguyễn Văn Đặng (2005); Bùi Văn Huyền (2006); Lê Đức Khải & Hà Huy Ngọc |
| hội nhập                 | (2009); Nguyễn Tuấn Cường (2009); Võ Văn Sen (2009); Trần Thị Lan Hương |
|                          | (2010); Đặng Văn Mỹ (2010); Nguyễn Khương (2012); Nguyễn Văn Dân       |
|                          | (2001); Nguyễn Sỹ Hiệp (2003); Hoàng Thị Bích Loan (2005); Đinh Trung  |
|                          | Thành (2006, 2010); Phùng Kim Anh & Vũ Anh Dũng (2011a, 2011b); Bùi    |
|                          | Nguyên Hưng (2011); Jacob Trần (2016); Đề tài Hội đồng Khoa học cơ quan |
|                          | Đảng Trung ương (2010, 2011); VCCI (2011); Nguyễn Đức Thành (2012,      |
|                          | 2013); Hội thảo Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2014); Đề tài  |
|                          | KX.04/11-15 (Trần Kim Hào); Phùng Hữu Phú và cộng sự (2016).           |
+--------------------------+-------------------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Mặc dù số lượng công trình nghiên cứu về kinh tế Nhật Bản và tập đoàn kinh tế là rất phong phú, tác giả chỉ ra các khoảng trống sau:

1. Cơ sở lý luận về mô hình quản lý tập đoàn kinh tế chưa được đào sâu dưới tác động của bối cảnh kinh tế toàn cầu biến đổi mạnh mẽ.
2. Chưa phân tích toàn diện và có hệ thống các nguyên nhân khách quan và chủ quan buộc các tập đoàn kinh tế Nhật Bản phải điều chỉnh mô hình quản lý.
3. Nội dung và tiến trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay (đặc biệt giai đoạn hậu khủng hoảng bong bóng 1990) chưa được làm rõ một cách cụ thể.
4. Thiếu vắng các nghiên cứu chuyên sâu đúc rút bài học kinh nghiệm từ quá trình điều chỉnh của tập đoàn kinh tế Nhật Bản để vận dụng vào bối cảnh tái cơ cấu tập đoàn kinh tế tại Việt Nam (nhiều công trình trong nước khảo sát kinh nghiệm của Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc nhưng bỏ sót Nhật Bản).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ kinh tế học quốc tế và cách tiếp cận hệ thống, đặt quá trình điều chỉnh mô hình quản trị trong mối liên hệ với môi trường kinh tế quốc tế và chiến lược kinh doanh tổng thể.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                               KHUNG LÝ THUYẾT VÀ CÁC TRƯỜNG PHÁI QUẢN LÝ                            |
+---------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Nhóm lý thuyết            | Nội dung cốt lõi và tác giả đại diện                                   |
+---------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Lý thuyết kinh tế học về  | - Trường phái tân cổ điển: Quy mô kinh tế, đa dạng hóa, vòng đời sản   |
| sự hình thành tập đoàn    |   phẩm, tính phụ thuộc công nghệ, độc quyền, lợi nhuận chuyển giá.     |
| kinh tế                   | - Kinh tế học thể chế mới: Lý thuyết chi phí giao dịch (giảm chi phí   |
|                           |   giao dịch qua liên kết dọc); lý thuyết năng lực và tiến hóa (học hỏi,|
|                           |   năng lực cốt lõi); lý thuyết phụ thuộc nguồn lực.                    |
+---------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Khái niệm và bản chất     | Tập đoàn kinh tế là tổ hợp công ty có liên kết sở hữu, tài chính, công |
| tập đoàn kinh tế          | nghệ, chịu sự kiểm soát bởi một bộ máy quản lý thống nhất. Tiếp cận    |
|                           | qua các nghiên cứu của Leff (1978), Granovetter (1995), Ghemawat &     |
|                           | Khanna (1998), Kali (1999, 2003), Fisman & Khanna (2004), Zhang (2012),|
|                           | và Nghị định 102/2010/NĐ-CP của Việt Nam.                              |
+---------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Lý thuyết quản lý tổng hợp| - Quản lý quá trình (Harold Koontz, Henri Fayol): Hoạch định, tổ chức, |
| và thích nghi             |   nhân sự, lãnh đạo, kiểm tra, phản hồi.                               |
| (Lý thuyết tích hợp)      | - Tình huống ngẫu nhiên (Fred Fiedler): Vận dụng phối hợp lý thuyết    |
|                           |   theo biến số điều kiện thực tế Z.                                    |
|                           | - Quản lý tích hợp (Peter Drucker): Quản lý doanh nghiệp (hướng vào    |
|                           |   khách hàng qua marketing và cải tiến), quản lý nhà quản lý, quản lý  |
|                           |   công nhân và công việc; quy trình ra quyết định 5 giai đoạn.         |
+---------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Trường phái văn hóa quản  | - Thuyết Z (William Ouchi): Việc làm dài hạn/suốt đời, văn hóa cộng    |
| lý Nhật Bản               |   đồng gia đình, ra quyết định tập thể, trao đổi thông tin hai chiều.  |
|                           | - Thuyết Kaizen (Masaaki Imai): Cải tiến liên tục từng bước nhỏ, tập   |
|                           |   trung vào quy trình và con người, kỷ luật, quản lý thời gian, JIT.   |
+---------------------------+------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử (quan điểm lịch sử - cụ thể, kế thừa - phát triển, phổ biến - đặc thù) kết hợp cùng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt 4 chương nhằm đánh giá tài liệu tổng quan, hệ thống hóa lý luận, phân tích dữ liệu thực tế tại Nhật Bản và Việt Nam.
• Phương pháp lịch sử - logic: Xem xét sự biến động mô hình quản lý trong các giai đoạn lịch sử cụ thể (lát cắt đồng đại) và chỉ ra quy luật vận động nội tại của mô hình qua thời gian (lịch đại).
• Phương pháp kế thừa: Tiếp thu kết quả nghiên cứu từ các công trình đi trước, bổ sung dữ liệu mới về giai đoạn suy thoái và tái cấu trúc gần đây.
• Phương pháp thống kê - so sánh: Sử dụng dữ liệu thống kê để so sánh cấu trúc quản lý giữa phương Tây và Nhật Bản, so sánh mức độ điều chỉnh giữa các thời kỳ và đối chiếu với thực trạng doanh nghiệp Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan các nghiên cứu về điều chỉnh mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế

Chương này điểm luận toàn diện các công trình nghiên cứu liên quan đến ba chủ đề: tình hình kinh tế Nhật Bản từ cuối thập niên 1990; lịch sử hình thành, đặc trưng và sự biến đổi của mô hình tập đoàn kinh tế Nhật Bản (Zaibatsu, Keiretsu, công ty thương xã tổng hợp); thực trạng và định hướng phát triển tập đoàn kinh tế nhà nước cũng như tập đoàn tư nhân tại Việt Nam. Tác giả chỉ ra rằng các tài liệu hiện có đã làm rõ sự phát triển thần kỳ của Nhật Bản và mô hình Keiretsu truyền thống, song chưa phân tích đầy đủ các khó khăn, thách thức mới và những nỗ lực tự điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn Nhật Bản trong các thập kỷ gần đây, đồng thời vắng bóng việc đúc kết kinh nghiệm từ Nhật Bản để áp dụng cho việc tái cơ cấu doanh nghiệp tại Việt Nam.

Chương 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc điều chỉnh mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế

Chương 2 xây dựng khung lý luận về tập đoàn kinh tế và mô hình quản lý. Luận án phân tích khái niệm tập đoàn kinh tế dưới các góc độ lý thuyết kinh tế học vi mô tân cổ điển, kinh tế học thể chế mới (chi phí giao dịch, năng lực, tiến hóa) và lý thuyết phụ thuộc nguồn lực. Mô hình quản lý được xác định là cơ cấu tổ chức, bộ máy lãnh đạo, điều hành gồm các quy trình cốt lõi (mô hình chính) và các mô hình phụ trợ cấp 1 (ISO), cấp 2 (5S, BSC, KPI, Kaizen, Lean, Six Sigma). Chương này phân tích các học thuyết quản lý tiêu biểu (Harold Koontz, Fred Fiedler, Peter Drucker) và trường phái quản lý Nhật Bản (Thuyết Z của William Ouchi, Thuyết Kaizen của Masaaki Imai). Tác giả khái quát các đặc điểm chung của tập đoàn kinh tế về cấu trúc tổ chức (mô hình công ty mẹ - công ty con / Holding Company, sở hữu chéo), quy mô tài sản, và xu hướng phát triển (đa dạng hóa hoặc chuyên môn hóa sâu).

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                      DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HỘP TƯ LIỆU NỘI BỘ TRONG CHƯƠNG 2                       |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+
| Ký hiệu       | Tên nội dung                                                                       |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+
| Bảng 2.1      | Một số TĐKT chủ yếu - đặc điểm chung (trang 36)                                    |
| Bảng 2.2      | Mô hình quản lý nhân sự Nhật Bản (trang 52)                                         |
| Bảng 2.3      | So sánh mô hình quản lý – Phương Tây và Nhật Bản (trang 53)                         |
| Hộp 2.1       | Sự hình thành, phát triển TĐKT thông qua lý thuyết kinh tế học cận đại và hiện đại |
| Hộp 2.2       | Mô hình tổ chức quản lý TĐKT (trang 39)                                            |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+

Chương 3. Điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay

Chương 3 tập trung phân tích thực tiễn điều chỉnh quản lý của Nhật Bản qua hai chặng đường:

1. Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến đầu thập kỷ 1990: Quá trình giải thể các Zaibatsu và hình thành mô hình liên kết mới Keiretsu; cơ chế ngân hàng chủ nợ chính (Main Bank), sở hữu cổ phần chéo, chế độ việc làm trọn đời và hợp tác R&D nội khối. Mô hình này giúp doanh nghiệp Nhật Bản tạo lợi thế cạnh tranh quốc tế lớn trong giai đoạn tăng trưởng cao.
2. Từ năm 1990 đến năm 2016: Bối cảnh suy thoái kéo dài sau sự sụp đổ của nền kinh tế bong bóng, tác động của thiên tai, già hóa dân số và áp lực cạnh tranh toàn cầu. Luận án phân tích nội dung điều chỉnh tại các tập đoàn: chuyển đổi cơ cấu tổ chức theo hướng đa dạng hóa, linh hoạt hóa; tái cấu trúc sở hữu; mở rộng đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (FDI); điều chỉnh quan hệ cung ứng truyền thống; và đẩy mạnh tiến trình đa quốc tịch hóa (nghiên cứu điển hình tại các tập đoàn như Toyota).

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                          DANH MỤC HỘP TƯ LIỆU THỰC TIỄN TRONG CHƯƠNG 3                             |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+
| Ký hiệu       | Tên nội dung                                                                       |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+
| Hộp 3.1       | Nhật Bản thiết lập mô hình văn minh mới, kết hợp hài hòa “Đông – Tây” (trang 65)   |
| Hộp 3.2       | Keiretsu và sự thần kỳ châu Á (trang 74)                                           |
| Hộp 3.3       | Nhược điểm và những tác động tiêu cực của... Tác động ngắn hạn của thiên tai ở     |
|               | Nhật Bản (trang 86)                                                                |
| Hộp 3.4       | Tình hình đầu tư ra nước ngoài của Nhật Bản (trang 95)                              |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+

Chương 4. Bài học kinh nghiệm từ quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản và một số hàm ý đối với Việt Nam

Chương 4 đúc kết các bài học kinh nghiệm thành công và chưa thành công từ thực tiễn Nhật Bản. Tiếp đó, chương phân tích thực trạng các tập đoàn kinh tế Việt Nam: giai đoạn thí điểm mô hình TĐKTNN với các hạn chế về quy mô vốn, đầu tư ngoài ngành, năng lực quản trị doanh nghiệp và tầm nhìn chiến lược; đồng thời điểm qua sự phát triển bước đầu của các tập đoàn kinh tế tư nhân (FPT, Đồng Tâm, Kinh Đô, Trung Nguyên, Phú Thái, Hòa Phát, Việt Á). Tác giả phân tích các trường hợp cụ thể để chỉ ra sai lầm trong quản lý và đưa ra các hàm ý chính sách cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý vĩ mô.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                      DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HỘP TRƯỜNG HỢP TRONG CHƯƠNG 4                           |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+
| Ký hiệu       | Tên nội dung                                                                       |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+
| Bảng 4.1      | Quy mô vốn và ngành nghề các TĐKTNN thí điểm thành lập (trang 142)                 |
| Bảng 4.2      | Xếp hạng một số TĐKTNN trong top 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam (trang 144)    |
| Bảng 4.3      | Dự toán chi ngân sách Trung ương cho các TĐKTNN (trang 145)                        |
| Bảng 4.4      | Vị trí của các TĐKTNN trong các doanh nghiệp Việt Nam và trong khu vực doanh       |
|               | nghiệp Nhà nước năm 2009 (trang 146)                                               |
| Hộp 4.1       | Đầu tư tràn lan kém hiệu quả tại các TĐKT – Trường hợp Pedro Việt Nam, Vinashin    |
|               | và Vinalines (trang 148)                                                           |
| Hộp 4.2       | Hạn chế trong năng lực quản trị doanh nghiệp và hạn chế tầm nhìn trong chiến lược  |
|               | của Vinashin (trang 149)                                                           |
+---------------+------------------------------------------------------------------------------------+

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Phân tích và làm rõ các mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế theo hai góc độ: tính chất tĩnh (cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng, cấp bậc) và tính chất động (sự vận hành của các luồng quy trình, quan hệ liên kết và phản ứng thích nghi với môi trường).
2. Phân tích và làm rõ hơn khái niệm, quan điểm lý thuyết về điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế trong điều kiện kinh tế thị trường hội nhập quốc tế.
3. Chỉ ra hệ thống các nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến việc điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Làm rõ bối cảnh lịch sử và nguyên nhân cụ thể dẫn đến việc điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản qua các giai đoạn từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay.
2. Đánh giá khách quan những kết quả đạt được cũng như các hạn chế, vấp váp của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản trong quá trình tự đổi mới mô hình quản trị.
3. Rút ra các bài học kinh nghiệm, đề xuất các quan điểm và định hướng giải pháp phục vụ công tác cơ cấu lại các tập đoàn kinh tế nhà nước và phát triển các tập đoàn kinh tế tư nhân tại Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế dựa trên phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung khảo sát quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản trong khung thời gian kết thúc vào năm 2016. Do đó, các biến động mới về môi trường kinh tế quốc tế và các chính sách quản trị tập đoàn phát sinh sau thời điểm này chưa được cập nhật trong dữ liệu của công trình. Về phía thực tiễn Việt Nam, nghiên cứu chủ yếu tập trung đánh giá giai đoạn thí điểm TĐKTNN và giai đoạn đầu hình thành TĐKTTN.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá sâu hơn tiến trình chuyển đổi số, đa quốc tịch hóa của các tập đoàn Nhật Bản trong giai đoạn hiện nay; đồng thời mở rộng nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả quản trị tại các tập đoàn kinh tế tư nhân quy mô lớn tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

---

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tư liệu và học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế thế giới, Quản trị kinh doanh; cung cấp tài liệu tham khảo có hệ thống về các trường phái quản trị phương Tây và Nhật Bản (Chương 2, Chương 3).
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và bài học thực tiễn để hoàn thiện khung khổ pháp lý, cơ chế giám sát vốn, chống đầu tư dàn trải và đẩy mạnh tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp nhà nước (Chương 4).
• Lãnh đạo các doanh nghiệp và tập đoàn kinh tế: Cung cấp kinh nghiệm thực tế về quản trị chuỗi cung ứng, cơ cấu lại sở hữu chéo, phát triển năng lực cốt lõi và phương thức điều chỉnh tổ chức linh hoạt để ứng phó với khủng hoảng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình quản lý Keiretsu của Nhật Bản có những đặc trưng cơ bản nào trong giai đoạn hoàng kim? Mô hình Keiretsu đặc trưng bởi việc nắm quyền kiểm soát nội khối, duy trì mối liên kết chặt chẽ về cấu trúc công ty thông qua sở hữu cổ phần chéo, có sự tham gia của ngân hàng chủ nợ chính (Main Bank), hợp tác chặt chẽ trong nghiên cứu và phát triển (R&D), và xây dựng các mối quan hệ kinh doanh lâu dài giữa các thành viên.

2. Nguyên nhân chủ yếu nào buộc các tập đoàn kinh tế Nhật Bản phải điều chỉnh mô hình quản lý từ thập niên 1990? Nguyên nhân xuất phát từ sự biến đổi sâu sắc của kinh tế - chính trị thế giới (toàn cầu hóa, cách mạng KHCN, xung đột thương mại), sự suy thoái kéo dài của kinh tế Nhật Bản sau khi bong bóng tài sản sụp đổ, cùng với sự bộc lộ các bất cập nội tại của mô hình quản lý truyền thống trước áp lực cạnh tranh gay gắt từ các công ty đa quốc gia phương Tây và sự trỗi dậy của các nền kinh tế mới nổi.

3. Theo cơ sở lý thuyết của luận án, mô hình quản lý doanh nghiệp gồm các cấp độ nào? Mô hình quản lý gồm: (1) Mô hình chính: các quá trình cốt lõi từ đầu vào đến đầu ra (sản xuất, giao hàng, cung cấp dịch vụ); (2) Mô hình phụ cấp 1: các quá trình quản lý như hoạch định, tổ chức, kiểm soát và cải tiến (ví dụ: hệ thống ISO); (3) Mô hình phụ cấp 2: các phương pháp và quy tắc hỗ trợ (như 5S, BSC, KPI, Kaizen, Lean, Six Sigma).

4. Luận án chỉ ra những bất cập lớn nào trong mô hình tập đoàn kinh tế tại Việt Nam giai đoạn thí điểm? Các TĐKTNN bộc lộ tình trạng đầu tư dàn trải kém hiệu quả ngoài ngành nghề kinh doanh chính, quản trị doanh nghiệp còn hạn chế, tầm nhìn chiến lược yếu, gây thua lỗ lớn tại một số đơn vị (như trường hợp Vinashin, Vinalines), làm suy giảm nguồn lực quốc gia. Khung pháp lý cho tập đoàn kinh tế còn chồng chéo và chưa tạo được môi trường bình đẳng đầy đủ cho tập đoàn tư nhân.

5. Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể nào? Luận án sử dụng các phương pháp: phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp lịch sử - logic, phương pháp kế thừa, và phương pháp thống kê - so sánh, được đặt trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử cùng cách tiếp cận kinh tế học quốc tế và tiếp cận hệ thống.

---

Kết luận

Luận án "Điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản và hàm ý cho Việt Nam" của tác giả Phùng Kim Anh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị tập đoàn kinh tế và phân tích toàn diện quá trình chuyển đổi mô hình quản lý của Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến năm 2016. Công trình chỉ rõ nguyên nhân, nội dung và các bài học thành công cũng như hạn chế trong việc điều chỉnh cơ cấu tổ chức, sở hữu và chiến lược kinh doanh của các tập đoàn Nhật Bản. Trên cơ sở đó, luận án cung cấp các luận cứ thực tiễn và giải pháp tham khảo cho tiến trình tái cơ cấu tập đoàn kinh tế nhà nước và phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân tại Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo Luận án gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan các nghiên cứu về điều chỉnh mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế Chƣơng 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc điều chỉnh mô hình quản lý của tập đoàn kinh tế Chƣơng 3. Điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới hai đến nay Chƣơng 4.

Bài học kinh nghiệm từ quá trình điều chỉnh mô hình quản lý của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản và một số hàm ý đối với Việt Nam 10 z CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐIỀU CHỈNH MÔ HÌNH QUẢN LÝ CỦA TẬP ĐOÀN KINH TẾ 1. Những nghiên cứu về nền kinh tế Nhật Bản từ cuối thập kỷ 1990 đến nay Những thập niên cuối thế kỷ XX, nhất là những năm 1990, kinh tế Nhật Bản suy thoái trầm trọng, các tập đoàn kinh tế gặp nhiều khó khăn lớn, phải vật lộn, tìm cách vƣợt lên. Giới nghiên cứu quan tâm, chia sẻ với thực tế này.

Đã xuất hiện những công trình nghiên cứu đề cập đến giai đoạn nhiều cam go của tập đoàn kinh tế Nhật Bản, đáng chú ý là một số công trình sau đây: S. Trong ấn phẩm này, tác giả Kwan - chuyên gia nghiên cứu tại Viện nghiên cứu Tổng hợp Nomura, đã phân tích về mối quan hệ giữa sự biến động tỷ giá Yên, Đôla với tỷ lệ gia tăng đầu tƣ trực tiếp của Nhật Bản sang Đông Á (NIEs, bốn nƣớc ASEAN, Trung Quốc) và tỷ lệ tăng trƣởng kinh tế của các nƣớc này từ năm 1982 đến năm 1987. Stiglitz và Shahid Yusuf (2002), Suy ngẫm lại sự thần kỳ Đông Á, Ngân hàng thế giới. Chƣơng 2 và Chƣơng 3 của cuốn sách xuất bản năm 1993 đã phân tích hiện trạng tăng trƣởng và khủng hoảng của kinh tế Đông Á, trong đó có Nhật Bản; dự báo khả năng phục hồi của kinh tế Đông Á; gợi mở con đƣờng thay đổi và tăng trƣởng công nghệ ở các nƣớc Đông Á, trƣớc hết trong các tập đoàn kinh tế.

Trong ấn phẩm xuất bản năm 2002 có điều chỉnh, bổ sung một số nhận xét, đánh giá về sự phát triển thần kỳ của Đông Á. Mặc dù, sự suy thoái và khủng hoảng kinh tế ở Nhật Bản buộc các nhà nghiên cứu phải suy ngẫm về những mặt chƣa hợp lý, còn bất cập của mô hình các tập đoàn kinh tế Nhật Bản, song, một số nhà nghiên cứu vẫn khẳng định những 11 z tiềm năng to lớn, nhất là về khoa học công nghệ, của các doanh nghiệp Nhật Bản và khả năng tự điều chỉnh, tự đổi mới của các tập đoàn kinh tế trong bối cảnh mới. Mirey a Solís, Banking on Multinationals (2004), Public Credit and the Export of Japanese Sunset Industries (Dựa vào công ty đa quốc gia: Tín dụng công và xuất khẩu của những ngành công nghiệp đang suy thoái của Nhật Bản), Stanford: Stanford University Press. Ấn phẩm đã nêu ra và trả lời 2 câu hỏi chủ yếu trong chính sách công nghiệp Nhật Bản: Tại sao Nhật Bản - đƣợc biết đến là có nỗ lực trong việc kiểm soát thị trƣờng, bảo vệ những ngành công nghiệp non trẻ, và luôn gia tăng xuất khẩu quốc gia - lại thực hiện chƣơng trình công nghiệp lớn nhất thế giới để hỗ trợ cho việc mở rộng sự hợp tác của các công ty đa quốc gia? Tại sao Nhật Bản không lo sợ thất bại trong việc kiểm soát sự hợp tác đa quốc gia và sự xói mòn nền tảng xuất khẩu nội địa thông qua FDI với 3 nội dung: Đầu tƣ trực tiếp Nhật Bản trong viễn cảnh lý thuyết và so sánh; quan điểm chính trị của chính sách công nghiệp và sự hợp tác của các công ty đa quốc gia Nhật Bản và nghiên cứu trƣờng hợp của sự điều chỉnh công nghiệp và FDI.

Hibino Shozo (2009), Tư duy đột phá. Tập quán tư duy của Toyota, NXB Trẻ. Thông qua tƣ duy kinh doanh luôn đổi mới, đáp ứng nhu cầu mọi thị trƣờng, mọi hoàn cảnh của Toyota, tác giả khẳng định bản lĩnh và tầm trí tuệ của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản trƣớc những biến động của kinh tế thế giới, đất nƣớc. Top Managemnet Forum (2009), Management Innovation for Productivity Improvement in the Service Sector , Asia Productivity Organization, Tokyo.

Tập hợp những bài thuyết trình của các nhà lãnh đạo APO (các chuyên gia hàng đầu đại diện các tập đoàn dịch vụ nổi tiếng đã giới thiệu và cung cấp các ví dụ điển hình về các mô hình quản lý đã đƣa các tập đoàn Nhật Bản tới thành công trên thị trƣờng trong nƣớc, quốc tế) tại hội nghị thƣờng niên tổ 12 z chức ở Tokyo, Nhật Bản - đƣợc công bố trong ấn phẩm này đã minh chứng sức mạnh tiềm tàng của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản ngay cả trong những năm tháng sóng gió. Yoshiaki Takahashi (2009), Quản trị kinh doanh học và quản trị doanh nghiệp tại Nhật Bản, NXB Tri thức.Trong cuốn sách này, tác giả trình bày nhiều vấn đề, trong đó đề cập đến cơ cấu tổ chức trong các doanh nghiệp lớn của Nhật Bản đang đƣợc chuyển đổi mạnh mẽ theo hƣớng đa dạng hoá, mềm dẻo hoá; xu hƣớng tập đoàn hoá và tái cơ cấu tổ chức trong các tập đoàn; tiến trình đa quốc tịch hoá của các doanh nghiệp Nhật Bản. Các công trình của Hibino Shozo, của APO 2009, của Yoshiaki Takahashi … đã góp một cách nhìn khách quan, giúp nhận diện một cách đầy đủ, toàn diện hơn về diện mạo các doanh nghiệp Nhật Bản trong một thập niên trở lại đây, đồng thời cũng gợi mở những xu hƣớng tự điều chỉnh, tự đổi mới của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản, cho phép có thể dự báo về triển vọng phát triển của các tập đoàn trong tƣơng lai không xa. Vẫn theo hƣớng nghiên cứu này đã đƣợc các tác giả bàn luận thông qua nhiều Hội thảo đƣợc tổ chức ở Việt Nam và nƣớc ngoài.

Đó là: Ariyoshi Akira (2012), Bài học từ bong bóng tài sản của Nhật Bản, tham luận tại Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm trong quản lý kinh tế vĩ mô, Bộ Tài chính Việt Nam, Hà Nội, 24/7/2012. Nagase Toshio (2012), Chia sẻ một số kinh nghiệm của Nhật Bản về giải quyết nền kinh tế bong bóng và tái cơ cấu công nghiệp, tham luận tại hội nghị của Nhóm đối tác về quản lý tài chính công, Hà Nội, 31/5/2012.Naito Junichi (2012), Bài học của Nhật Bản từ kinh nghiệm khủng hoảng tài chính, tham luận tại Hội thảo tại Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, 5/5/2012.Wada Yoshio (2012), Gợi ý từ kinh nghiệm của Nhật Bản: loại bỏ nợ xấu thông qua khôi phục tài chính và công nghiệp sau khi nền kinh tế bong bóng sụp đổ, tham luận tại Civil Service College, Singapore, 7/3/2012. 13 z Từ những công trình nghiên cứu trên, dù chƣa thật đầy đủ, song đã chỉ rõ những khó khăn, thách thức mà kinh tế Nhật Bản phải đối mặt. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của các công ty Nhật Bản, nhất là các Tập đoàn lớn của nƣớc này.

Những nghiên cứu về mô hình tập đoàn kinh tế Nhật Bản Từ cuối những năm 1960 đầu những năm 1990 của thế kỷ XX, thậm chí đến đầu những năm 2000, đã xuất hiện rất nhiều công trình nghiên cứu về sự thành công của kinh tế Nhật Bản nói chung, của các tập đoàn kinh tế Nhật Bản nói riêng. Có thể kể đến các công trình: Michaelis and Me Keown (1969 ); 20th Century Asia ( Châu Á thế kỷ XX ), Me Graw – Hill; Ono Toyoaki (1979): Chiến lược tổ chức của doanh nghiệp Nhật Bản (日本企業の組織戦略); William Ouichi (1987): Mô hình quản lý xí nghiệp Nhật Bản, thuyết Z, Viện Kinh tế thế giới xuất bản; James C, Alegglen Stak (1988 ): Kaisha Công ty Nhật Bản, Viện Kinh tế thế giới xuất bản, tập II; J. Schonberger (1989): Người Nhật quản lý sản xuất thế nào? Nxb Khoa học xã hội; V. Ladanov (1989 ): Người Nhật, Nxb Tổng hợp Hậu Giang; Yutaka Kosai (1991): Kỷ nguyên tăng trưởng nhanh – những nhận xét về nền kinh tế Nhật sau chiến tranh, Viện Kinh tế thế giới xuất bản; Pierre Atoine – Donnet (1991 ): Nước Nhật mua cả thế giới, Nxb Thông tin – Lý luận, HN; Joseph E.

Stiglitz và Shahid Yusuf ( 1993 ): Sự thần kỳ Đông Á – Tăng trưởng và chính sách công, Ngân hàng Thế giới; Liên đoàn các tổ chức Kinh tế Nhật Bản ( Keidanren, 1995 ): Quản lý kiểu Nhật thời đại mới, Tokyo,.Đóng góp của các công trình đƣợc công bố là đã phản ánh một cách sinh động sự đi lên của một quốc gia kiệt quệ sau chiến tranh, song đã vƣợt lên chính mình để nhanh chóng phục hồi và trở thành một trong những nền kinh tế hàng đầu của thế giới. 14 z Trong số các công trình viết về mảng vấn đề này, đáng chú ý một số công trình nổi bật. Whitehill (1996), Quản lý Nhật Bản: truyền thống và quá độ, Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia xuất bản. Ấn phẩm gồm 4 phần với 14 chƣơng, trong đó phần 1 tác giả đề cập đến Nhật Bản với những dấu ấn của lịch sử, Phần 2 là bối cảnh Nhật Bản hiện đại, Phần 3 là Quá trình quản lý và Phần 4 là Nhật Bản trong viễn cảnh tƣơng lai.

Đặc biệt ở phần 4, tác giả đã đề cập đến những thách thức hiện nay đối với vấn đề quản lý theo kiểu Nhật Bản, và cuối cùng là nội dung Nhật Bản trong “Kỷ nguyên Thái Bình Dƣơng”. Đây có thể coi là một công trình “cẩm nang” về quản lý của Nhật Bản trong đó đã chỉ rõ những đặc trƣng cơ bản nhất của mô hình có một không hai trong giai đoạn „thần kỳ” của Nhật Bản. Shinichi Ichimura (1999), Kinh tế chính trị của sự phát triển của Nhật Bản và Châu Á, Nxb Thống kê; Đóng góp nổi bật và có giá trị nhất của công trình này là đã khái quát và phân tích một cách toàn diện sự phát triển của đất nƣớc Nhật Bản từ kinh tế đến chính trị, xã hội; nghiên cứu các vấn đề của cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ, kinh tế ở Châu Á và những hậu quả của cuộc khủng hoảng này. Taylor, Shaoming Zou, Gregory E.

Osland (1999), Các chiến lược gia nhập thị trường nước ngoài của các Công ty đa quốc gia Nhật Bản (Foreign market entry strategies of Japanese MNCs), International Marketing Review. Các tác giả đã nghiên cứu, đánh giá các yếu tố ảnh hƣởng lớn nhất đến các quyết định gia nhập thị trƣờng nƣớc ngoài của các công ty đa quốc gia Nhật Bản. Đây là một công trình chuyên sâu xem xét cách thức xâm nhập của các công ty Nhật Bản ra thế giới.