Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM VỀ CỜ BẠC 1. Khái niệm, ý nghĩa và các nguyên tắc phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc 1. Khái niệm, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc - Khái niệm phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc: Phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc là một trong những nội dung quan trọng và là nhiệm vụ không thể tách rời trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung. Chính vì vậy, để có nhận thức đúng đắn về phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc, trước hết cần phải làm rõ khái niệm về phòng ngừa tình hình tội phạm.
Theo nhiều nhà nghiên cứu lý luận về Tội phạm học, khái niệm “Phòng ngừa tình hình tội phạm” được hiểu theo nghĩa rộng, bao hàm tổng thể các hoạt động phòng và chống tội phạm, được tiến hành một cách hệ thống, đồng bộ với những biện pháp khác nhau, nhằm loại trừ nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm cũng như ngăn chặn, xử lý các tội phạm đã và đang xảy ra. Theo đó, “Phòng ngừa tình hình tội phạm là việc áp dụng một cách tổng thể các biện pháp kinh tế, chính trị, tư tưởng, pháp luật… do các cơ quan, tổ chức và công dân tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xóa bỏ hoặc vô hiệu hóa các nguyên nhân, điều kiện phạm tội; không để cho tội phạm xảy ra; làm giảm tội phạm và tiến tới loại trừ hoàn toàn tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xã hội” [33, tr. Tuy nhiên, cũng có những quan điểm cho rằng, phòng ngừa tình hình tội phạm chỉ bao gồm hoạt động tác động vào nguyên nhân, điều kiện của tội phạm nhằm ngăn ngừa trước không để tội phạm xảy ra và loại trừ nguyên nhân phát sinh tội phạm. Chẳng hạn như, theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hòa: “Phòng ngừa tội phạm là hoạt động của các cơ quan, tổ chức và công dân, thực hiện tổng thể các biện pháp tác động trực tiếp vào các nguyên nhân của tội phạm để kiểm soát, hạn chế tác dụng và loại trừ dần những nhóm nguyên nhân này” [14, tr.
Hoặc theo Từ điển Luật học-Nhà xuất bản Bách khoa Hà Nội năm 1999 đã định nghĩa: “Phòng ngừa tội phạm là ngăn ngừa tội 5 phạm và loại trừ các nguyên nhân phát sinh tội phạm bằng toàn bộ những biện pháp liên quan với nhau do cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội tiến hành” [3, tr. Mặc dù còn có những cách hiểu khác nhau về phòng ngừa tình hình tội phạm nhưng qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy, về cơ bản các nhà nghiên cứu khoa học luật đều thống nhất chỉ ra những vấn đề cốt lõi của khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm, đó là: Thứ nhất, phòng ngừa tình hình tội phạm là nhiệm vụ chung của toàn xã hội nên cần có sự tham gia đóng góp tích cực của tất cả các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân. Phải phát huy được sức mạnh tổng hợp của quần chúng lao động dưới sự lãnh đạo, chỉ huy thống nhất của các cấp ủy Đảng và chính quyền. Thứ hai, phòng ngừa tình hình tội phạm là việc sử dụng tổng thể các biện pháp chính trị - tư tưởng, kinh tế - xã hội, văn hóa - giáo dục, pháp luật, quản lý nhà nước… để kiểm soát và tiến tới loại trừ tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xã hội.
Thứ ba, phòng ngừa tình hình tội phạm mang tính hệ thống, đồng bộ nên đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa công tác phòng ngừa và đấu tranh, trong đó phòng ngừa là chính, lấy kết quả phòng ngừa để chủ động tấn công tội phạm. Do đó, phải tiến hành đồng thời cả những biện pháp phòng ngừa chung và những biện pháp phòng ngừa riêng. Với nhận thức về khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm như đã nêu trên, tác giả cho rằng dưới góc độ khoa học Tội phạm học, khái niệm “Phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc” có thể được hiểu như sau: “Phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc là hoạt động của tất cả các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân sử dụng đồng bộ các biện pháp kinh tế, chính trị, tư tưởng, pháp luật… nhằm ngăn ngừa và xử lý kịp thời các tội phạm về cờ bạc, loại trừ những nguyên nhân, điều kiện phạm tội và tiến tới xóa bỏ hoàn toàn tình hình các tội phạm về cờ bạc ra khỏi đời sống xã hội”. Với khái niệm này, nội dung của phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc đã được xác định cụ thể, bao gồm: Các hoạt động phòng ngừa chung và các hoạt động phòng ngừa riêng.
Trong đó, phòng ngừa chung là hệ thống các biện pháp của Nhà nước và xã hội sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa, giáo dục, pháp luật… nhằm hạn chế, loại trừ nguyên nhân, điều kiện của tình hình các tội phạm về 6 cờ bạc. Phòng ngừa riêng là hoạt động của các cơ quan chức năng sử dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ để khắc phục những nguyên nhân, điều kiện cụ thể dẫn đến việc phạm tội, phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi phạm tội cờ bạc, quản lý, giáo dục đối tượng phạm tội để trở thành công dân có ích cho xã hội. Đồng thời, khái niệm cũng đã chỉ rõ chủ thể tham gia vào hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về cờ bạc là tất cả các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, tập thể người lao động và mọi công dân. - Ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc: Các tội phạm về cờ bạc đã và đang trở thành nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội, làm cho an ninh trật tự ở nhiều địa bàn trở nên hết sức phức tạp.
Vậy nên, công tác phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc luôn đem lại những ý nghĩa to lớn về nhiều mặt. Trước hết, phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc. Bởi làm tốt công tác phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc chính là đã góp phần làm giảm tội phạm hình sự và nhất là giảm được một số tội phạm nguy hiểm khác phát sinh từ tội phạm về cờ bạc như tội phạm về ma túy, mại dâm, lừa đảo, trộm cắp…, từ đó giúp cho tình hình an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội được giữ vững, xã hội phát triển lành mạnh, ổn định. Thứ hai, phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc có ý nghĩa lớn lao về kinh tế - xã hội.
Vì bản chất của tội phạm về cờ bạc là những hành vi tư lợi với mục đích sát phạt nhau về kinh tế. Do đó, ngăn ngừa những hành vi này sẽ làm hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại về tài sản của cá nhân công dân, bảo vệ của cải vật chất cho xã hội, làm cho dòng tiền được lưu thông một cách lành mạnh, đúng hướng để đầu tư vào sản xuất, kinh doanh, giúp cho nền kinh tế phát triển bền vững. Thứ ba, phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc còn có giá trị nhân đạo xã hội khi bảo vệ cho chính người tham gia chơi cờ bạc và gia đình của họ thoát khỏi cảnh tán gia, bại sản, đem lại cuộc sống hòa thuận, yên vui cho các gia đình, tạo nên một xã hội văn minh và hạnh phúc. Thứ tư, phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc còn góp phần thực hiện thắng lợi chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về phát triển kinh tế gắn với việc giải quyết các 7 vấn đề xã hội, đảm bảo công bằng, tiến bộ xã hội, từ đó tăng cường niềm tin của nhân dân vào năng lực lãnh đạo, quản lý đất nước của Đảng và của các cấp chính quyền trong công cuộc đổi mới.
Các nguyên tắc phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc Phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc là một loại hoạt động thực tiễn phức tạp bao gồm hệ thống các biện pháp khác nhau. Cách thức tổ chức, hoạt động của hệ thống đó được dựa trên nền tảng của những nguyên tắc nhất định, đó là: - Nguyên tắc pháp chế XHCN: Nguyên tắc này thể hiện ở chỗ hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung cũng như việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc phải đảm bảo tính hợp pháp, tức là phải tuân thủ đúng các quy định của pháp luật (Hiến pháp, các đạo luật, các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan …). Để nguyên tắc pháp chế trong hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm các tội phạm về cờ bạc được thực hiện trên thực tế, nhất định phải có hệ thống pháp luật về phòng ngừa tình hình tội phạm hoàn chỉnh, thống nhất và toàn diện, làm công cụ, vũ khí cho các cơ quan bảo vệ pháp luật sử dụng để quản lý xã hội và phòng, chống tội phạm. Bên cạnh đó, ý thức tuân thủ pháp luật của các chủ thể phòng ngừa luôn phải được đề cao, từ đó mới đảm bảo được sự tôn trọng luật pháp và sự nhận thức thống nhất, đúng đắn đối với các quy định của pháp luật về phòng ngừa tội phạm.
- Nguyên tắc dân chủ XHCN: Nguyên tắc này đòi hỏi hoạt động phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc phải trở thành một hoạt động xã hội rộng lớn, lôi cuốn được đông đảo các tầng lớp nhân dân, các lực lượng xã hội tham gia. Phải phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tính tích cực chủ động và sức sáng tạo của quần chúng nhân dân lao động trong công tác phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc nói riêng. - Nguyên tắc nhân đạo: Yêu cầu của nguyên tắc là khi tiến hành các hoạt động phòng ngừa tình hình các tội phạm về cờ bạc phải kết hợp hài hòa, đúng mức giữa biện pháp cưỡng chế và biện pháp giáo dục, thuyết phục để không làm tổn thương đến nhân cách, phẩm giá của con người. Khi xây dựng và áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm trong thực tiễn phải hướng đến việc sửa chữa những lệch lạc, tiêu cực trong nhân 8 cách của con người, định hướng cho người phạm tội sống hướng thiện.